{"id":8755,"date":"2022-12-17T07:07:23","date_gmt":"2022-12-17T06:07:23","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8755"},"modified":"2022-12-26T18:42:10","modified_gmt":"2022-12-26T17:42:10","slug":"wielka-glowa-wielkie-serce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/12\/17\/wielka-glowa-wielkie-serce\/","title":{"rendered":"Wielka g\u0142owa, wielkie serce"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W opinii publicznej panuje wizja kaszalota jako w\u015bciek\u0142ego wieloryba olbrzymi\u0105 g\u0142ow\u0105 taranuj\u0105cego statki. Rzeczywisto\u015b\u0107 jest troch\u0119 inna.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Kaszalot, jedyny wsp\u00f3\u0142czesny przedstawiciel rodziny kaszalotowatych, jest najwi\u0119kszym obecnie przedstawicielem waleni z grupy z\u0119bowc\u00f3w, do kt\u00f3rej zaliczaj\u0105 si\u0119 te\u017c delfiny i mor\u015bwiny. Nazwa bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do odfiltrowuj\u0105cych pokarm z wody bezz\u0119bnych fiszbinowc\u00f3w z\u0119bowce zachowa\u0142y przynajmniej szcz\u0105tkowe z\u0119by. Kaszalot ma je tylko w \u017cuchwie i wyrastaj\u0105 dopiero w wieku dojrzewania. W polowaniach na g\u0142owonogi si\u0119 nie przydaj\u0105, pr\u0119dzej ju\u017c mo\u017cna nimi pogry\u017a\u0107 innego samca staraj\u0105cego si\u0119 o t\u0119 sam\u0105 samic\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 kaszalota jest ogromna, prawie prostok\u0105tna, licz\u0105ca ponad jedn\u0105 trzeci\u0105 d\u0142ugo\u015bci cia\u0142a g\u0142owa. Z przodu u g\u00f3ry znajduje si\u0119 pojedyncze nozdrze, z kt\u00f3rego wale\u0144 potrafi wystrzeliwa\u0107 fontann\u0119 wody. Do przodu i nieco w lewo, bo nozdrze te\u017c jest lewe. Tylko ono przenosi powietrze do p\u0142uc. Prawe nozdrze, owszem, istnienie, ale nadaje si\u0119 tylko do wydawania d\u017awi\u0119k\u00f3w. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, klikaj\u0105ce odg\u0142osy kaszalot\u00f3w osi\u0105gaj\u0105 260 decybeli i nale\u017c\u0105 do najg\u0142o\u015bniejszych w\u015br\u00f3d zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

Prz\u00f3d pyska zajmuje narz\u0105d spermacetowy, odgrywaj\u0105cy rol\u0119 gigantycznego sonaru i wype\u0142niony cennym olejem, przez kt\u00f3ry niegdy\u015b kaszaloty tysi\u0105cami mordowano. Jeszcze bardziej ceniona by\u0142a ambra, kt\u00f3rej pochodzenie przez wieki otacza\u0142a tajemnica. W ko\u0144cu znaleziono w niej pozosta\u0142o\u015bci dziob\u00f3w g\u0142owonog\u00f3w. Jeszcze p\u00f3\u017aniej rozpowszechni\u0142a si\u0119 wiedza, \u017ce cenny materia\u0142 pochodzi z przewodu pokarmowego kaszalota, kt\u00f3ry oddaje go ze stolcem.<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej niezwyk\u0142e wydaj\u0105 si\u0119 jednak wi\u0119zi spo\u0142eczne tych wielkich zwierz\u0105t. O ile samce w wieku od 4 do 21 lat opuszczaj\u0105 macierzyste grupy, o tyle samice zwykle pozostaj\u0105 w nich przez ca\u0142e \u017cycie. Struktura grupy zale\u017cy od miejsca. Na Atlantyku obejmuje pojedyncz\u0105 rodzin\u0119 samic na kszta\u0142t prowadzonego przez nestork\u0119 stada s\u0142oni. Grupy rodzinne z Pacyfiku cz\u0119sto \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, obejmuj\u0105c wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 rodzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Co w przesz\u0142o\u015bci wielorybnicy bez skrupu\u0142\u00f3w wykorzystywali, w razie zagro\u017cenia kaszaloty z danej grupy nie uciekaj\u0105, tylko zwieraj\u0105 szyki. Zbijaj\u0105 si\u0119 w zwart\u0105 grup\u0119, odwracaj\u0105c si\u0119 do zagro\u017cenia g\u0142owami b\u0105d\u017a ogonami. Kiedy jaki\u015b osobnik pozostaje poza grup\u0105, inne, nara\u017caj\u0105c \u017cycie, wracaj\u0105 po niego. Wydaj\u0105 te\u017c ostrzegawcze d\u017awi\u0119ki zawiadamiaj\u0105ce o zagro\u017ceniu. Zdarza si\u0119 jednak, \u017ce s\u0105siaduj\u0105ce stada nie uciekaj\u0105, ale do\u0142\u0105czaj\u0105 do zaatakowanego. Takie zachowanie sprawdza si\u0119 w przypadku orek, poluj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie na m\u0142ode osobniki, ale kompletnie nie sprawdza\u0142o si\u0119 w przypadku uzbrojonych w harpuny nagich ma\u0142p na wielkich wielorybniczych statkach. Niemniej po dekadach wyrzynania kaszaloty w przypadku ludzi zmieni\u0142y strategi\u0119. Tak\u017ce te z populacji wcze\u015bniej niemaj\u0105cych z wielorybnikami do czynienia. Tak jakby inne osobniki przekaza\u0142y im przera\u017caj\u0105ce informacje…<\/p>\n\n\n\n

Silna wi\u0119\u017a powoduje, \u017ce kiedy jeden osobnik osi\u0105dzie na mieli\u017anie, inne, nie chc\u0105c zostawi\u0107 krewnego, cz\u0119sto pozostaj\u0105 razem z nim, wsp\u00f3lnie umieraj\u0105c.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracje:<\/p>\n\n\n\n