{"id":8825,"date":"2023-02-02T18:47:24","date_gmt":"2023-02-02T17:47:24","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8825"},"modified":"2023-02-02T21:35:21","modified_gmt":"2023-02-02T20:35:21","slug":"czemu-dzieci-i-mlodziez-naduzywaja-lekow-przeciwdepresyjnych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/02\/02\/czemu-dzieci-i-mlodziez-naduzywaja-lekow-przeciwdepresyjnych\/","title":{"rendered":"Czemu dzieci i m\u0142odzie\u017c nadu\u017cywaj\u0105 lek\u00f3w przeciwdepresyjnych?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Po kolejnej internetowej awanturze<\/a> zn\u00f3w wybrzmia\u0142y komentarze, tak\u017ce os\u00f3b bezsprzecznie kompetentnych, o tzw. nadrozpoznawalno\u015bci depresji i nadu\u017cywaniu lek\u00f3w przeciwdepresyjnych przez dzieci i m\u0142odzie\u017c. Czy tak jest w istocie? W pewnym sensie z obiema opiniami nale\u017ca\u0142oby si\u0119 zgodzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Primo<\/em>: nadrozpoznawalno\u015b\u0107?<\/h2>\n\n\n\n

Kwestie s\u0105 powi\u0105zane, ale spr\u00f3bujmy zanalizowa\u0107 je po kolei. Zastan\u00f3wmy si\u0119 najpierw, czym jest depresja? Jedyna prosta definicja, kt\u00f3r\u0105 znam, brzmi: teren po\u0142o\u017cony pod poziomem morza. W psychiatrii ju\u017c tak prosto nie jest.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi si\u0119 niekiedy, \u017ce nie mo\u017cna by\u0107 troch\u0119 w ci\u0105\u017cy. Istotnie. Ale gdy zapytamy, kiedy si\u0119 ta ci\u0105\u017ca zaczyna, natrafiamy na problemy (generalnie przyjmuje si\u0119, \u017ce od implantacji, czyli drugiego tygodnia). Spr\u00f3bujmy teraz prze\u0142o\u017cy\u0107 to na, powiedzmy, diabetologi\u0119. Czy mo\u017cna mie\u0107 troch\u0119 cukrzyc\u0119? Logik powiedzia\u0142by pewnie, \u017ce nie: albo masz, albo nie masz, prawo wy\u0142\u0105czonego \u015brodka. No dobrze, je\u015bli mam na czczo we krwi 80 mg glukozy na 100 ml, to mog\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce nie cierpi\u0119 na cukrzyc\u0119. Je\u015bli mam 350, to pewnie cierpi\u0119. A je\u015bli mam 120?<\/p>\n\n\n\n

Jak uczy paradoks stosu, nie ma \u017cadnych ostrych granic mi\u0119dzy lud\u017ami z coraz gorszym wynikiem glikemii na czczo, zdrowymi a tymi z tzw. nieprawid\u0142ow\u0105 glikemi\u0105 na czczo, w\u0142\u0105czaj\u0105c coraz gorsze postaci cukrzycy. Granice 100 czy 126 mg na 100 ml s\u0105 ca\u0142kowicie sztuczne, a nawet arbitralne. Czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 pacjenci z wynikami 99 (w normie) i 101 (nieprawid\u0142owa glikemia na czczo)? Nie mo\u017cna by 105 i 128? Gdzie\u015b nale\u017ca\u0142o granic\u0119 postawi\u0107, jakie\u015b liczby wybra\u0107. (Je\u015bli jaki\u015b mi\u0142o\u015bnik statystyki chcia\u0142by przypomnie\u0107 o mo\u017cliwo\u015bci u\u017cycia ROC, charakterystyki dzia\u0142ania odbiornika, odpowiem zawczasu: tak, wiem o jej istnieniu, ale nie chodzi tylko o arbitralno\u015b\u0107 konkretnej liczy, ale o sztuczno\u015b\u0107 samej granicy).<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do psychiatrii \u2013 jej klasyfikacje s\u0105 ateoretyczne. M\u00f3wi\u0105c o danej diagnozie, mamy zwykle na my\u015bli nie trudny do scharakteryzowania proces neuronalny, ale wynikaj\u0105ce z takiego czy innego procesu bardziej czy mniej charakterystyczne objawy tworz\u0105ce zesp\u00f3\u0142 w sytuacji bez innej \u0142atwiejszej do uchwycenia przyczyny (np. guza czy u\u017cywania substancji). A wi\u0119c m\u00f3wi\u0105c o epizodzie depresyjnym, mamy na my\u015bli przynajmniej cztery objawy z dziesi\u0105tki wymienionej w klasyfikacji ICD-10, jeszcze u\u017cywanej w Polsce, w tym dwu z trzech wymienionych jako pierwsze, utrzymuj\u0105ce si\u0119 przez minimum dwa tygodnie. M\u00f3wi\u0105c o du\u017cej depresji, mamy na my\u015bli podobnie, ale nie identycznie opisany zbi\u00f3r objaw\u00f3w z ameryka\u0144skiej klasyfikacji DSM. W obu przypadkach – z wykluczeniami jak wy\u017cej. Pacjent\u00f3w do bada\u0144 rekrutuje si\u0119 zwykle na podstawie DSM, u\u017cywa si\u0119 tak\u017ce sprawdzonych w innych badaniach skal. Na tak dobranych grupach pacjent\u00f3w ocenia si\u0119, czy leki przeciwdepresyjne dzia\u0142aj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony przez depresj\u0119 rozumie si\u0119 niekiedy tzw. depresj\u0119 endogenn\u0105, a wi\u0119c niespowodowan\u0105 nie tylko przez inne choroby, ale i przez czynniki zewn\u0119trzne – w odr\u00f3\u017cnieniu od tzw. depresji reaktywnej (w reakcji na trudn\u0105 sytuacj\u0119). M\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce o zaburzeniach adaptacyjnych o obrazie depresyjnym, czyli sytuacji gdy niespe\u0142niaj\u0105ce kryterium epizodu depresyjnego objawy depresji wywo\u0142ane s\u0105 przez ewidentny czynnik zewn\u0119trzny, np. problemy w domu, pracy czy szkole, ust\u0119puj\u0105ce po wyeliminowaniu go. W przypadku m\u0142odzie\u017cy po przyj\u0119ciu do szpitala psychiatrycznego cz\u0119sto obserwuje si\u0119 nag\u0142\u0105 popraw\u0119 \u2013 ca\u0142kowita zmiana \u015brodowiska, odseparowanie od problem\u00f3w w domu i szkole sprawiaj\u0105, \u017ce objawy szybko ust\u0119puj\u0105. Niestety cz\u0119sto obserwuje si\u0119 te\u017c nawr\u00f3t po ponownej konfrontacji.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie jak w przypadku cukrzycy – nie ma \u017cadnej wyra\u017anej granicy mi\u0119dzy nasilon\u0105 reakcj\u0105 adaptacyjn\u0105 o obrazie depresyjnym a lekkim epizodem depresyjnym. Rozpoznajemy tyle a tyle depresji, bo um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 na takie, a nie inne kryteria.<\/p>\n\n\n\n

Secundo<\/em>: nadu\u017cywanie lek\u00f3w?<\/h2>\n\n\n\n

Niezale\u017cnie od przyj\u0119tej definicji os\u00f3b przyjmuj\u0105cych leki przeciwdepresyjne<\/a> jest znacznie wi\u0119cej ni\u017c os\u00f3b z rozpoznan\u0105 depresj\u0105. Czy to nie \u015bwiadczy o nadu\u017cywaniu lek\u00f3w? Nie.<\/p>\n\n\n\n

Przede wszystkim tworzone przez ludzi klasyfikacje lek\u00f3w bywaj\u0105 myl\u0105ce. Stosowana masowo na l\u0119k i bezsenno\u015b\u0107 hydroxyzyna jest oficjalnie lekiem przeciwalergicznym (rzadko u\u017cywanym w alergiach z powodu… wywo\u0142ywania nadmiernego uspokojenia i senno\u015bci), a u\u017cywany w razie obrz\u0119k\u00f3w torasemid zalicza si\u0119 do lek\u00f3w hipotensyjnych (na nadci\u015bnienie). Tak wi\u0119c leki przeciwdepresyjne stanowi\u0105 pierwszego rzutu farmakoterapi\u0119 nie tylko w razie stwierdzenia epizodu depresyjnego, ale te\u017c znacznej liczby zaburze\u0144 l\u0119kowych – z OCD<\/a>, PTSD itp.<\/p>\n\n\n\n

No dobrze, ale mo\u017ce w og\u00f3le za du\u017co tych lek\u00f3w stosujemy, w\u0142\u0105czaj\u0105c dzieci? Istotnie, dzieci choruj\u0105 psychicznie rzadko, a objawy psychiatryczne prezentuj\u0105 zwykle w razie przekroczenia swoich zdolno\u015bci adaptacyjnych. Czyli w trudnych sytuacjach. Leczenie sertralin\u0105 trudnej sytuacji rodzinnej czy szkolnej jest w Polsce cz\u0119ste. Brzmi absurdalnie.<\/p>\n\n\n\n

Tylko jakie jest inne wyj\u015bcie? Oczywi\u015bcie gdyby zmieni\u0107 sytuacj\u0119 danego dziecka czy nastolatka w domu czy szkole, niepotrzebnego podawania lek\u00f3w mo\u017cna by unikn\u0105\u0107. Wystarczy, \u017ce rozwodz\u0105cy si\u0119 rodzice po prostu przestan\u0105 si\u0119 rozwodzi\u0107. I przestan\u0105 si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107. Kiedy zaczn\u0105 \u017cy\u0107 ponownie razem w zgodzie i mi\u0142o\u015bci, objawy dziecka z czasem si\u0119 wycofaj\u0105. Wystarczy, \u017ce choruj\u0105ca babcia przestanie chorowa\u0107. A ju\u017c zw\u0142aszcza umiera\u0107. \u017be rodzice naucz\u0105 si\u0119 rozmawia\u0107 z nastolatkiem, wspiera\u0107, akceptowa\u0107… O zaprzestaniu picia i bicia nie wspominaj\u0105c. \u017be w szkole nauczyciele zmniejsz\u0105 wymagania, a klasa przestanie dokucza\u0107. \u017be rodzic zmieni prac\u0119 i zacznie sp\u0119dza\u0107 z dzieckiem czas. I jednocze\u015bnie sta\u0107 go b\u0119dzie na zapewnienie potomkowi odpowiednich warunk\u00f3w \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

To teraz wr\u00f3\u0107my do realno\u015bci. Psychoterapia systemowa traktuje rodzin\u0119 jako system, a systemy stabilizuj\u0105 si\u0119 w najtrwalszej postaci. To znaczy, \u017ce przeciwdzia\u0142aj\u0105 zmianom. To tak jak gdyby kto\u015b wierzy\u0142, \u017ce przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 z powy\u017cszych propozycji ma jakiekolwiek szanse na zaistnienie. Ludzie, kt\u00f3rzy nie byli w stanie dogada\u0107 si\u0119 przez ostatni\u0105 dekad\u0119, nie zaczn\u0105 si\u0119 dogadywa\u0107, bo tak nam si\u0119 podoba. Wymagania szkolne i system o\u015bwiaty te\u017c si\u0119 nie zmieni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Dziecko czy adolescent zostanie w \u015brodowisku, w kt\u00f3rym sobie nie radzi. Rozwinie objawy \u2013 depresyjne, l\u0119kowe czy eksternalizacyjne. W\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy jedna na trzy osoby do\u015bwiadczy\u0142a my\u015bli samob\u00f3jczych<\/a>, rzeczywist\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 pr\u00f3b samob\u00f3jczych<\/a> trudno oszacowa\u0107, ale prawdopodobnie wynosi kilkana\u015bcie tysi\u0119cy, rz\u0105d wielko\u015bci wi\u0119cej, ni\u017c wskazuj\u0105 oficjalne statystyki. Danych dotycz\u0105cych samouszkodze\u0144<\/a> r\u00f3wnie\u017c brakuje.<\/p>\n\n\n\n

Bardzo ciekaw\u0105 analiz\u0119 awantury po filmie Pawlikowskiej<\/a> przedstawi\u0142 znany psycholog dr Witkowski, widz\u0105c w niej odwieczny konflikt mi\u0119dzy podej\u015bciem biologicznym (zaburzenie jako efekt pracy m\u00f3zgu, leczenie lekami) a psychologicznym (efekt czynnik\u00f3w psychologicznych i spo\u0142ecznych, leczenie – psychoterapia). Oczywi\u015bcie m\u0142ody pacjent w trudnej sytuacji powinien otrzyma\u0107 przede wszystkim psychoterapi\u0119. Zazwyczaj zar\u00f3wno indywidualn\u0105 (CBT ma sporo bada\u0144 potwierdzaj\u0105cych jej skuteczno\u015b\u0107), jak i rodzinn\u0105 (prowadzon\u0105 zwykle w nurcie systemowym, maj\u0105cym za zadanie modyfikacj\u0119 systemu rodzinnego). W terapii indywidualnej efekt\u00f3w mo\u017cna oczekiwa\u0107 ju\u017c po trzech miesi\u0105cach, w rodzinnej trwa to nieco d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

Czy to d\u0142ugo? Bardzo kr\u00f3tko, bior\u0105c uwag\u0119, \u017ce przeci\u0119tny czas oczekiwania na terapi\u0119 na NFZ mo\u017ce wynie\u015b\u0107 rok, niekiedy dwa. Do tego czasu nastolatek pozostanie z problemami, objawami depresyjnymi czy lekowymi, kt\u00f3re cz\u0119sto uniemo\u017cliwiaj\u0105 mu funkcjonowanie, nauk\u0119 czy nawet wyj\u015bcie z domu. Nie zrealizuje zada\u0144 rozwojowych, nie zda do nast\u0119pnej klasy, nie nawi\u0105\u017ce relacji, zacznie szuka\u0107 ratunku w u\u017cywkach, samouszkodzeniach czy nawet \u015bmierci. W efekcie \u2013 zostaj\u0105 leki.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: blaupause, Tabletki sertraliny. Za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 3.0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po kolejnej internetowej awanturze zn\u00f3w wybrzmia\u0142y komentarze, tak\u017ce os\u00f3b bezsprzecznie kompetentnych, o tzw. nadrozpoznawalno\u015bci depresji i nadu\u017cywaniu lek\u00f3w przeciwdepresyjnych przez dzieci i m\u0142odzie\u017c. Czy tak jest w istocie? W pewnym sensie z obiema opiniami nale\u017ca\u0142oby si\u0119 zgodzi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8839,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,1,30,204],"tags":[378,544,1016,258,545,549,380,874,379,1017],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8825"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8825"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8849,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8825\/revisions\/8849"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8839"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}