{"id":8837,"date":"2023-02-09T18:59:18","date_gmt":"2023-02-09T17:59:18","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8837"},"modified":"2023-02-09T23:37:17","modified_gmt":"2023-02-09T22:37:17","slug":"pterozaur-o-wielorybim-pysku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/02\/09\/pterozaur-o-wielorybim-pysku\/","title":{"rendered":"Pterozaur o wielorybim pysku"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"981\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_Holotype_UV-1024x981.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8844\" srcset=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_Holotype_UV-1024x981.jpg 1024w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_Holotype_UV-300x288.jpg 300w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_Holotype_UV-768x736.jpg 768w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_Holotype_UV.jpg 1250w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odpocznijmy troch\u0119 od smutnej tematyki psychiatrii dzieci i m\u0142odzie\u017cy. W &#8222;PalZ&#8221;\u00a0(&#8222;Pal\u00e4ontologische Zeitschrift&#8221;) opisano nowy rodzaj pterozaura o bardzo ciekawym pysku.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na po\u0142udniu Niemiec, w Bawarii, znajduj\u0105 si\u0119 ska\u0142y Jury Franko\u0144skiej. Buduj\u0105ce je wapienie od\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w epoce jury p\u00f3\u017anej, w wiekach kimerydu i tytonu, mi\u0119dzy 157 a 145 mln lat. Pierwsze pozosta\u0142o\u015bci pterozaur\u00f3w, blisko spokrewnionych z dinozaurami lataj\u0105cych gad\u00f3w ery mezozoicznej, znaleziono tam ju\u017c w XVIII w., a opisa\u0142 je w 1784 r. Collini. Po nich nast\u0105pi\u0142y setki innych znalezisk, w tym przedstawicieli popularnych rodzaj\u00f3w pterodaktyl i ramforynch. Tym razem znaleziono pozosta\u0142o\u015bci rodzaju nieznanego jeszcze nauce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szcz\u0105tki znaleziono w kamienio\u0142omie Andreasa Schorra w pobli\u017cu bawarskiej wioski Wattendorf. Odkrycia dokonano przypadkowo, badacze wydobywali pozosta\u0142o\u015bci krokodylomorfa. Okaz wydobyto w 2011 r. (jak wida\u0107, w paleontologii odkrycia zajmuj\u0105 sporo czasu), a nast\u0119pnie zbadano w Bamberg Natural History Museum, gdzie wszed\u0142 w sk\u0142ad wystawy. Ko\u015bci zachowane by\u0142y dobrze, z po\u0142\u0105czeniami stawowymi, a nawet odciskiem tkanek mi\u0119kkich, w tym b\u0142ony tworz\u0105cej skrzyd\u0142a umo\u017cliwiaj\u0105ce pterozaurom szybowanie na niebie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 przyku\u0142 pysk zwierz\u0119cia. Jak u wi\u0119kszo\u015bci pterozaur\u00f3w wyd\u0142u\u017cony, przy ko\u0144cu poszerza\u0142 si\u0119 szpatu\u0142kowato, boki za\u015b mia\u0142 wkl\u0119s\u0142e. Po bokach stercza\u0142y liczne drobne z\u0119by, w sumie 480.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"879\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_feeding_methods-1024x879.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8843\" srcset=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_feeding_methods-1024x879.jpg 1024w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_feeding_methods-300x257.jpg 300w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_feeding_methods-768x659.jpg 768w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Balaenognathus_feeding_methods.jpg 1049w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z\u0119by te tworzy\u0142y pewien rodzaj sita. Za \u017cycia pterozaur brodzi\u0142 w p\u0142ytkiej wodzie, zanurzaj\u0105c w niej g\u0142ow\u0119 dzi\u0119ki d\u0142ugiej, gi\u0119tkiej szyi. Woda bogata w drobne organizmy dostawa\u0142a si\u0119 do pyska przodem, zwierz\u0119 mog\u0142o j\u0105 zasysa\u0107 dzi\u0119ki ruchom gard\u0142a. Wp\u0142ywa\u0142a przodem, kierowa\u0142a si\u0119 w ty\u0142 i na baki, przep\u0142ywaj\u0105c mi\u0119dzy z\u0119bami, na kt\u00f3rych osadza\u0142y si\u0119 organizmy stanowi\u0105ce zdobycz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Temu dziwacznemu przystosowaniu nowy rodzaj zawdzi\u0119cza nazw\u0119 <em>Balaenognathus<\/em>. <em>Balaena<\/em> to naukowa nazwa rodzaju ssaka obejmuj\u0105cego pojedynczy wsp\u00f3\u0142czesny gatunek: wala grenlandzkiego, olbrzymiego wieloryba \u017cyj\u0105cego w morzach p\u00f3\u0142nocy. <em>Gnathus<\/em> oznacza szcz\u0119k\u0119. Epitet gatunkowy <i>maeuseri<\/i> honoruje jednego ze wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w, kt\u00f3ry zmar\u0142 podczas pracy nad publikacj\u0105. Zwierz\u0119 zaliczono do rodziny Ctenochasmatidae w grupie pterodaktyli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sk\u0105d por\u00f3wnanie do wala? Wieloryb od\u017cywia si\u0119 nieco podobnie: otwiera paszcz\u0119, nabiera wody bogatej w zwierz\u0119ta, g\u0142\u00f3wnie skorupiaki, potem przep\u0142ywa ona mi\u0119dzy fiszbinami, d\u0142ugimi do 5 m keratynowymi p\u0142atami zwieszaj\u0105cymi si\u0119 z jego podniebienia. Na fiszbinach osadzaj\u0105 si\u0119 skorupiaki, ryby i co jeszcze wpadnie do paszczy. Podobny spos\u00f3b pobierania pokarmu, ca\u0142kowicie odmienna budowa reszty cia\u0142a, wielko\u015b\u0107, grupa systematyczna &#8211; i p\u00f3\u0142tora setki milion\u00f3w lat r\u00f3\u017cnicy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Martill, D.M., Frey, E., Tischlinger, H. et al. <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s12542-022-00644-4\">A new pterodactyloid pterosaur with a unique filter-feeding apparatus from the Late Jurassic of Germany<\/a>. PalZ (2023).<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ilustracje:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Martill <em>et al,<\/em>: Holotyp <em>Balaenognatus<\/em>, UV,&nbsp;z cytowanej pracy, za <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Balaenognathus_Holotype_UV.jpg\">Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/li><li>Martill <em>et al,<\/em>: Metoda od\u017cywiania si\u0119 <em>Balaenognatus<\/em>, z cytowanej pracy, za <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Balaenognathus_feeding_methods.jpg\">Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Za \u017cycia pterozaur brodzi\u0142 w p\u0142ytkiej wodzie&#8230; dostawa\u0142a si\u0119 do pyska przodem&#8230; kierowa\u0142a si\u0119 w ty\u0142 i do bok\u00f3w, przep\u0142ywaj\u0105c mi\u0119dzy pterozaurzymi z\u0119bami, na kt\u00f3rych osadza\u0142y si\u0119 organizmy stanowi\u0105ce zdobycz zwierz\u0119cia<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8844,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,54,2,68,6],"tags":[1019,1018,422,694,703,421,1020,605,743,1022,1021],"class_list":["post-8837","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-autor-marcin-nowak","category-ekologika","category-ewolucjonizm","category-nauka-po-zagranicznemu","category-odkrywki","tag-balaena","tag-balaenognatus","tag-ewolucja","tag-ewolucja-waleni","tag-hydrobiologia","tag-jura","tag-jura-pozna","tag-konwergencja","tag-pterozaury","tag-wal-grenlandzki","tag-walowate"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8837","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8837"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8837\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8853,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8837\/revisions\/8853"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8837"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8837"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8837"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}