{"id":8856,"date":"2023-03-10T18:52:12","date_gmt":"2023-03-10T17:52:12","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8856"},"modified":"2023-03-11T14:02:56","modified_gmt":"2023-03-11T13:02:56","slug":"metaanaliza-stad-pochodzi-wiedza-medyczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/03\/10\/metaanaliza-stad-pochodzi-wiedza-medyczna\/","title":{"rendered":"Metaanaliza. St\u0105d pochodzi wiedza medyczna"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Mo\u017ce po po\u015bwi\u0119ceniu dw\u00f3ch tekst\u00f3w<\/a> niedawnej internetowej awanturze dotycz\u0105cej lek\u00f3w przeciwdepresyjnych<\/a> powinienem ju\u017c da\u0107 sobie z tym spok\u00f3j, ale wobec licznych komentarzy pozwol\u0119 sobie poruszy\u0107 jeszcze jeden jej aspekt. Mo\u017ce on stanowi\u0107 pretekst do zaj\u0119cia si\u0119 pewn\u0105 wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 metodologiczn\u0105. Oto pod (nie)s\u0142awnym filmem pani Pawlikowska powo\u0142ywa\u0142a si\u0119 na znajomo\u015b\u0107 angielskiego umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 jej lektur\u0119 bada\u0144 naukowych. Istotnie list\u0119 publikacji zamie\u015bci\u0142a. Dlaczego wi\u0119c wysz\u0142o, jak wysz\u0142o?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Powiedzia\u0142bym: pech, na kt\u00f3rego nara\u017ca si\u0119 ka\u017cdy wypowiadaj\u0105cy si\u0119 o nauce bez do\u015bwiadczenia. I niekt\u00f3rzy z do\u015bwiadczeniem r\u00f3wnie\u017c.<\/p>\n\n\n\n

Pisz\u0105c ostatnio tekst po\u015bwi\u0119cony nowemu rodzajowi pterozaura<\/a> (podobnie Piotr Panek o „grzybie”<\/a>), powo\u0142ywa\u0142em si\u0119 na pojedyncz\u0105 publikacj\u0119. T\u0119, w kt\u00f3rej opisano nowy rodzaj, a wi\u0119c stanowi\u0105c\u0105 na razie jedyne \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy na ten temat. W medycynie tak si\u0119 nie da.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce od przybytku g\u0142owa nie boli. Niekoniecznie. Strategia znajd\u0119 co\u015b tam<\/em> zazwyczaj si\u0119 nie sprawdza. Spr\u00f3bujmy.<\/p>\n\n\n\n

Pomi\u0144my do\u015b\u0107 podstawowe problemy ze znalezieniem prac naukowych. Oczywi\u015bcie wyszukiwanie przeprowadzimy w Pubmedzie<\/a>, bazie streszcze\u0144 artyku\u0142\u00f3w o tematyce medycznej. Na pocz\u0105tku jest prosto. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce szukamy informacji o, powiedzmy, niedoczynno\u015bci nadnerczy. Wpisujemy adrenal insufficiency<\/em> (zak\u0142adam, \u017ce mamy znajomo\u015b\u0107 angielskiego; dla porz\u0105dku: wyszukuj\u0119 z w\u0142\u0105czon\u0105 domy\u015blnie opcj\u0105 wynik\u00f3w po angielsku). Zanim klikniemy, ilu pozycji si\u0119 pa\u0144stwo spodziewacie? Temat nie jest jaki\u015b szczeg\u00f3lnie popularny…<\/p>\n\n\n\n

Klik, surprise<\/em>, 14 057. Tak, ponad 14 tys. To teraz zastan\u00f3wmy si\u0119 chwil\u0119 nad statystyk\u0105. Je\u015bli rzucamy monet\u0105 kilka razy z rz\u0119du i za ka\u017cdym razem wypada reszka, mo\u017cemy podejrzewa\u0107, \u017ce z monet\u0105 jest co\u015b nie tak, \u017ce prawdopodobie\u0144stwa wyrzucenia or\u0142a i reszki nie s\u0105 takie same. A teraz wyobra\u017amy sobie, \u017ce powtarzamy do\u015bwiadczenie kilka tysi\u0119cy razy. Czy zdarz\u0105 si\u0119 serie powtarzaj\u0105cych si\u0119 reszek? Oczywi\u015bcie. Co z tego wynika w zwi\u0105zku z trefno\u015bci\u0105 monety? Nic.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie jest z badaniami naukowymi. W\u015br\u00f3d tysi\u0119cy prac znajd\u0105 si\u0119 prezentuj\u0105ce rzekomo rewolucyjne wyniki i podwa\u017caj\u0105ce wcze\u015bniejsze ustalenia. Tak dzia\u0142a statystyka. Je\u017celi chcemy znale\u017a\u0107 co\u015b w Pubmedzie, najcz\u0119\u015bciej to znajdziemy (no dobrze, nie zawsze, kiedy\u015b pr\u00f3bowa\u0142em znale\u017a\u0107 dowody dzia\u0142ania naprotechnologii \u2013 i poleg\u0142em).<\/p>\n\n\n\n

W metodologii zaj\u0119cie polegaj\u0105ce na autorskim dobieraniu sobie cytowanych prac nazywa si\u0119 narrative review<\/em>. Ma przedstawia\u0107 zdanie autora i, je\u015bli autor jest wybitny, cz\u0119sto wiele wnosi i \u015bwietnie si\u0119 j\u0105 czyta. W przypadku przeci\u0119tnego autora niekoniecznie i du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 czasopism naukowych w og\u00f3le takich prac nie przyjmuje.<\/p>\n\n\n\n

Wiarygodna wiedza pochodzi z przegl\u0105d\u00f3w systematycznych b\u0105d\u017a metaanaliz.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my do naszych wynik\u00f3w wyszukiwania. Zaw\u0119\u017amy kryteria. Poszukujemy aktualnej wiedzy. Po lewej obok wynik\u00f3w wyszukiwania mamy pokr\u0119t\u0142o lat wydania. Ustawmy 2020-23. 1943 wyniki. Troch\u0119 lepiej.<\/p>\n\n\n\n

Ni\u017cej mo\u017cemy sobie wybra\u0107 dodatkowe opcje. Pierwsza dotyczy dost\u0119pno\u015bci tekstu \u2013 streszczenia (abstract<\/em>), ca\u0142o\u015bci i ca\u0142o\u015bci za darmo. Nie chce mi si\u0119 odpala\u0107 biblioteki uczelnianej, kt\u00f3ra wykupuje dost\u0119p, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w zapewne w og\u00f3le nie ma takiej mo\u017cliwo\u015bci \u2013 zaznaczmy free full text<\/em>. 1204 wyniki.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej mamy jeszcze typ artyku\u0142u. Kliknijmy metaanaliz\u0119. To najbardziej warto\u015bciowy typ badania, zbieraj\u0105cy i opracowuj\u0105cy wyniki innych bada\u0144. Siedem wynik\u00f3w. Wreszcie co\u015b, co mo\u017cemy ogarn\u0105\u0107 umys\u0142em. Przeanalizujmy jeden z nich.<\/p>\n\n\n\n

We\u017amy pierwsz\u0105 z brzegu, Glucocorticoid replacement regimens for treating congenital adrenal hyperplasia<\/em><\/a> (Schematy zast\u0119powania glukokortykoid\u00f3w w leczeniu wrodzonego przerostu nadnerczy<\/em> – brzmi nudno, ale naprawd\u0119 wybra\u0142em pierwsz\u0105 z brzegu). Klikamy i wchodzimy w streszczenie. Po prawej stronie mamy link do pe\u0142nej wersji.<\/p>\n\n\n\n

Najpierw podaj\u0105 nam niezb\u0119dny kontekst. Wrodzony przerost nadnerczy wynika zwykle z braku enzymu 21-hydroksylazy, przez co hormony steroidowe kory nadnerczy (jak przedstawiony na obu grafikach kortyzol) nie s\u0105 syntezowane. Leczenie ma polega\u0107 na ich podawaniu. Dalej mamy cel badania: por\u00f3wna\u0107 bezpiecze\u0144stwo i skuteczno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych schemat\u00f3w zast\u0105pienia naturalnych steroid\u00f3w podawanymi sztucznie u dzieci i doros\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Czytamy dalej: podaj\u0105 nam strategi\u0119 wyszukiwania. Bada\u0144 szukali w Cochrane Inborn Errors of Metabolism Trials Register<\/em>. Najcz\u0119\u015bciej szuka si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w Pubmedzie, cz\u0119sto w kilku bazach danych. Lektura pe\u0142nej wersji zdradza, \u017ce i tu wyszukiwane artyku\u0142y pochodzi\u0142y w\u0142a\u015bciwie z o\u015bmiu baz. Co wi\u0119cej, autorzy przejrzeli artyku\u0142y cytowane przez znalezione teksty w poszukiwaniu dalszych prac. Szukanie zako\u0144czyli 24 czerwca 2019 r. W nast\u0119pnej sekcji podaj\u0105 kryteria selekcji: randomizowane za\u015blepione pr\u00f3by (RCT) b\u0105d\u017a quasi-RCT por\u00f3wnuj\u0105ce r\u00f3\u017cne schematy zast\u0119powania steroid\u00f3w. W pe\u0142nej wersji znajdziemy rozwini\u0119cie w punktach. Widzimy tak\u017ce s\u0142owa kluczowe (wpisywane w wyszukiwark\u0119): congenital adrenal hyperplasia<\/em>. Jak wida\u0107, najdrobniejszy szczeg\u00f3\u0142 wyszukiwania musi zosta\u0107 podany \u2013 tak by ka\u017cdy czytelnik m\u00f3g\u0142 je powt\u00f3rzy\u0107. Nie ma mowy o dowolnym wyszukiwaniu tekst\u00f3w, gdy\u017c mo\u017ce to prowadzi\u0107 do wybi\u00f3rczego traktowania pewnych publikacji, np. pomini\u0119cia tych niezgodnych z osobistym pogl\u0105dem autora.<\/p>\n\n\n\n

To teraz zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na rycin\u0119 1<\/a> w pe\u0142nej wersji. Na pocz\u0105tku znaleziono 1729 prac (przerabiali\u015bmy to samo przed chwil\u0105). 143 si\u0119 powtarza\u0142o, rzeczywista liczba odr\u0119bnych prac wynios\u0142a wi\u0119c 1586. 1543 wykluczono, do kolejnego etapu analizy przesz\u0142o 31 RCT i 12 zarejestrowanych bada\u0144. Tutaj opis mamy wbrew pozorom do\u015b\u0107 skromny, bo cz\u0119sto badacze podaj\u0105 na ka\u017cdym etapie, jak szczeg\u00f3\u0142owo analizowali publikacj\u0119, ile os\u00f3b czyta\u0142o ka\u017cde streszczenie czy ca\u0142\u0105 prac\u0119 i ile prac z jakiego powodu wywalili.<\/p>\n\n\n\n

W ka\u017cdym razie pi\u0119\u0107 bada\u0144 nadawa\u0142o si\u0119 do uwzgl\u0119dnienia w analizie ilo\u015bciowej, czyli do wydobycia bada\u0144 i ponownego policzenia statystyki. Bli\u017cszy opis dla zachowania spokoju ducha mojego i czytelnik\u00f3w pomin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Po tak drobiazgowej analizie autorzy przechodz\u0105 do konkluzji: generalnie bada\u0144 jest ma\u0142o i nie analizuj\u0105 istotnych czynnik\u00f3w oraz \u017ce trudno obecnie stwierdzi\u0107, kt\u00f3ry schemat jest lepszy.<\/p>\n\n\n\n

Tak s\u0142aby wniosek wymaga\u0142 analizy ponad 1700 prac naukowych. Tak wiele wysi\u0142ku wymaga powstawanie wiarygodnej wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n