{"id":888,"date":"2011-07-08T19:00:22","date_gmt":"2011-07-08T17:00:22","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=888"},"modified":"2013-02-11T18:08:27","modified_gmt":"2013-02-11T17:08:27","slug":"gry-w-wendete","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/07\/08\/gry-w-wendete\/","title":{"rendered":"Gry w wendet\u0119"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Przypadkiem si\u0119gn\u0105\u0142em do starego „\u015awiata Nauki”, a w nim znalaz\u0142em artykulik \u017cywo kojarz\u0105cy mi si\u0119 z bie\u017c\u0105c\u0105 polityk\u0105. Nie do ko\u0144ca zaspokoi\u0142 moj\u0105 ciekawo\u015b\u0107, wi\u0119c szybko przeczyta\u0142em \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 publikacj\u0119 w „Science” z 7 marca 2008 i spiesz\u0119 donie\u015b\u0107 czytelnikom Niedowiar\u00f3w, co tam wyczyta\u0142em.<\/p>\n

<\/p>\n

Przede wszystkim sama gra: czterech nie znaj\u0105cych si\u0119 wcze\u015bniej uczestnik\u00f3w, kt\u00f3rzy rozgrywaj\u0105 w tym samym sk\u0142adzie osobowym 10 identycznych rund, przy czym nie komunikuj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 inaczej ni\u017c tylko za pomoc\u0105 decyzji w grze. W ka\u017cdej rundzie gracz otrzymuje 20 \u017ceton\u00f3w i mo\u017ce w spos\u00f3b niezale\u017cny od i niewidoczny dla pozosta\u0142ych graczy zainwestowa\u0107 dowoln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tej sumy. Nast\u0119pnie bankier dok\u0142ada do \u0142\u0105cznej sumy inwestycji wszystkich graczy dodatkowe 60% \u017ceton\u00f3w i ca\u0142o\u015b\u0107 dzieli po r\u00f3wno<\/strong> mi\u0119dzy wszystkich<\/strong> graczy, ujawniaj\u0105c te\u017c kto ile zainwestowa\u0142. \u0141\u0105cznie gracz po takiej rundzie zachowuje te \u017cetony, kt\u00f3rych nie zainwestowa\u0142 i dodatkowo te, kt\u00f3re otrzyma\u0142 jako wyp\u0142at\u0119 z inwestycji. To gra we wsp\u00f3lne inwestowanie, oparte na wzajemnym zaufaniu. W relacjonowanych eksperymentach grano na powa\u017cnie, bo po zako\u0144czeniu gry organizatorzy wymieniali \u017cetony na prawdziwe pieni\u0105dze. Graczy rekrutowano spo\u015br\u00f3d student\u00f3w w kilku krajach.<\/p>\n

\u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gracz, kt\u00f3ry zainwestuje najmniej zarabia najwi\u0119cej, bo jego zysk z inwestycji to wyp\u0142ata minus kwota zainwestowana, przy czym wyp\u0142aty s\u0105 r\u00f3wne dla wszystkich. W tej wersji gry z up\u0142ywem czasu inwestycje \u015brednio mala\u0142y, w miar\u0119 niezale\u017cnie od kraju pochodzenia graczy, tak \u017ce na ko\u0144cu gry statystyczny gracz mia\u0142 mi\u0119dzy 230 (najgorszy kraj) a 270 \u017ceton\u00f3w (najlepszy kraj). W razie zupe\u0142nego braku inwestycji by\u0142oby to 200, a w razie maksymalnych inwestycji przez wszystkie rundy 320.<\/p>\n

Wersja rozszerzona gry przewiduje po ka\u017cdej rundzie inwestycyjnej rozliczenie: ka\u017cdy z graczy za cen\u0119 k<\/em> w\u0142asnych \u017ceton\u00f3w mo\u017ce za\u017c\u0105da\u0107, aby wskazanemu przez niego innemu graczowi zosta\u0142o odebranych 3k<\/em> \u017ceton\u00f3w (maksymalnie 30). To mechanizm karania. U\u017cyty przeciwko oszustowi, kt\u00f3ry w danej rundzie w\u0142o\u017cy\u0142 wyra\u017anie mniej ni\u017c inni, stanowi zwykle skuteczny mechanizm wymuszania wsp\u00f3\u0142pracy. Dzi\u0119ki temu np. studenci ameryka\u0144scy czy du\u0144scy statystycznie po 10 rundach takiej gry mieli po oko\u0142o 280 \u017ceton\u00f3w ka\u017cdy, zyskuj\u0105c prawie 10% w por\u00f3wnaniu z gr\u0105 bez karania.<\/p>\n

Jednak mechanizmu karania mo\u017cna te\u017c nadu\u017cy\u0107: zdarza si\u0119, \u017ce po rundzie, w kt\u00f3rej oszust zostaje ukarany, w nast\u0119pnej m\u015bci si\u0119 na osobie, kt\u00f3r\u0105 podejrzewa o wymierzenie mu kary – zwykle na tej, kt\u00f3ra zainwestowa\u0142a najwi\u0119cej i tym samym najwi\u0119cej straci\u0142a na jego nielojalno\u015bci. W niekt\u00f3rych krajach dosz\u0142o wr\u0119cz do nakr\u0119cania spirali wendety: r\u00f3wnie cz\u0119sto karani byli inwestuj\u0105cy mniej ni\u017c wymierzaj\u0105cy kar\u0119 (za oszustwo), jak ci inwestuj\u0105cy wi\u0119cej (czyli z zemsty). W najgorszym z nich studenci \u015brednio po 10 rundach mieli zaledwie po 110 \u017ceton\u00f3w, czyli nieca\u0142e 40% \u015bredniej z kraj\u00f3w najlepszych pod tym wzgl\u0119dem oraz poni\u017cej po\u0142owy tego, co sami zarabiali w grze bez karania. Ten kraj to Oman. Jak wida\u0107, mo\u017cliwo\u015b\u0107 karania doprowadzi\u0142a tam do wielkich strat spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Bardzo ciekawe s\u0105 dane dotycz\u0105ce wysoko\u015bci inwestycji. W krajach bez sk\u0142onno\u015bci do zemsty wyra\u017anie wzros\u0142y w por\u00f3wnaniu do gry bezkarnej, tak \u017ce generowane przez nie zyski zr\u00f3wnowa\u017cy\u0142y albo nawet przewy\u017cszy\u0142y koszty zwi\u0105zane ze stosowaniem kar. Z kolei w krajach, gdzie pojawiali si\u0119 i dzia\u0142ali m\u015bciciele, poziom inwestycji by\u0142 zazwyczaj bardzo podobny w obu wersjach gry, a dramatyczny spadek dochod\u00f3w zwi\u0105zany by\u0142 z bardzo kosztownymi karami wymierzanymi sobie przez graczy.<\/p>\n

I teraz deklarowane na wst\u0119pie nawi\u0105zanie do bie\u017c\u0105cej polityki: bardzo \u017ale w tej dziedzinie wypadli tak\u017ce greccy studenci, kt\u00f3rzy w grze z karaniem mieli po 10 rundach \u015brednio tylko 132 \u017cetony, w por\u00f3wnaniu z 238 w grze bez karania.<\/p>\n

Ciekawe, czy nowa szefowa MFW i przyw\u00f3dcy kraj\u00f3w strefy euro czytali ten artyku\u0142, a je\u015bli tak, to jakie wyci\u0105gn\u0119li wnioski dotycz\u0105ce dalszego post\u0119powania wobec Grecji. Nie ma chyba w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce graj\u0105 z tym krajem we wsp\u00f3lne inwestowanie, przy\u0142apali go na oszustwach, a wymuszone przez nich zaciskanie pasa mo\u017ce by\u0107 w Atenach odebrane jako kara. Tymczasem za\u015b gra toczy si\u0119 dalej i b\u0119d\u0105 kolejne rundy…<\/p>\n

Czytelnik\u00f3w szczeg\u00f3lnie zatroskanych o honor Polski i Polak\u00f3w pragn\u0119 uspokoi\u0107: w naszym kraju tych bada\u0144 nie prowadzono.<\/p>\n

Jerzy Tyszkiewicz<\/strong><\/p>\n

Wykorzysta\u0142em artyku\u0142:
\nBenedikt Herrmann, Christian Th\u00f6ni, Simon G\u00e4chter
\nAntisocial punishment across societies, „Science”, 7 marca 2008.<\/p>\n

Fot. Tilemahos Efthimiadis<\/a>. Flickr <\/span>(CC BY 2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przypadkiem si\u0119gn\u0105\u0142em do starego „\u015awiata Nauki”, a w nim znalaz\u0142em artykulik \u017cywo kojarz\u0105cy mi si\u0119 z bie\u017c\u0105c\u0105 polityk\u0105. Nie do ko\u0144ca zaspokoi\u0142 moj\u0105 ciekawo\u015b\u0107, wi\u0119c szybko przeczyta\u0142em \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 publikacj\u0119 w „Science” z 7 marca 2008 i spiesz\u0119 donie\u015b\u0107 czytelnikom Niedowiar\u00f3w, co tam wyczyta\u0142em.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60,6,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/888"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=888"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/888\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2124,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/888\/revisions\/2124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}