{"id":8913,"date":"2023-04-08T07:18:19","date_gmt":"2023-04-08T05:18:19","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8913"},"modified":"2023-04-08T10:27:01","modified_gmt":"2023-04-08T08:27:01","slug":"sciegna-sprzed-milionow-lat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/04\/08\/sciegna-sprzed-milionow-lat\/","title":{"rendered":"\u015aci\u0119gna sprzed milion\u00f3w lat"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Gdyby kto\u015b kilka lat temu powiedzia\u0142 mi, \u017ce ze skamienia\u0142ego \u015bci\u0119gna z ery dinozaur\u00f3w mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 pozosta\u0142o\u015bci substancji organicznych, wykry\u0107 kom\u00f3rki tkanki \u0142\u0105cznej oraz resztki bia\u0142ka, roze\u015bmia\u0142bym mu si\u0119 w twarz. Najwyra\u017aniej nies\u0142usznie.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Tworzenie skamienia\u0142o\u015bci polega mniej wi\u0119cej na zast\u0119powaniu pozosta\u0142o\u015bci organizm\u00f3w \u017cywych ska\u0142\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce przetrwa\u0107 miliony lat. Sam proces wymaga czasu i odpowiednich warunk\u00f3w, dlatego najcz\u0119\u015bciej podlegaj\u0105 mu twarde, ju\u017c za \u017cycia zmineralizowane cz\u0119\u015bci organizm\u00f3w, jak ko\u015bci, z\u0119by czy muszle. W przypadku dinozaur\u00f3w cz\u0119sto ju\u017c za \u017cycia kostnia\u0142y tak\u017ce \u015bci\u0119gna, twarde i wytrzyma\u0142e w\u0142\u00f3kniste pasy stanowi\u0105ce co\u015b w rodzaju rzemieni wi\u0105\u017c\u0105cych mi\u0119\u015bnie do ko\u015bci. Zwykle buduj\u0105 je r\u00f3wnolegle u\u0142o\u017cone w\u0142\u00f3kna kolagenu, bia\u0142ka tworz\u0105ce r\u00f3wnie\u017c w\u0142osy czy paznokcie. U dinozaur\u00f3w ptasiomiednicznych \u015bci\u0119gna u doros\u0142ego zwierz\u0119cia cz\u0119sto kostnia\u0142y, stanowi\u0105c dodatkowe wzmocnienie szkieletu d\u017awigaj\u0105cego ci\u0119\u017ckie cia\u0142o, zw\u0142aszcza d\u0142ugi ogon.<\/p>\n\n\n\n

Zazwyczaj przyjmowane metaplastyczne kostnienie \u015bci\u0119gien zakwestionowa\u0142 John „Jack\u201d Horner, jeden z najs\u0142ynniejszych i najbardziej kontrowersyjnych paleontolog\u00f3w \u015bwiata, znany z tak obrazoburczych pomys\u0142\u00f3w jak uznanie triceratopsa nie za osobny rodzaj, ale m\u0142odszy synonim torozaura czy synonimizacj\u0119 pachycefalozaura, stygimolocha i Dracorex<\/em>. Zesp\u00f3\u0142 Hornera wskazywa\u0142 m.in. na niemo\u017cno\u015b\u0107 znalezienia w „skostnia\u0142ych\u201d (cudzys\u0142\u00f3w u\u017cyty przez autor\u00f3w) \u015bci\u0119gnach charakterystycznych dla ko\u015bci kom\u00f3rek zwanych osteocytami.<\/p>\n\n\n\n

Nowe badania skamienia\u0142ych \u015bci\u0119gien przeprowadzi\u0142 zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w pod kierunkiem Dawida Surmika z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Badacze wybrali pozosta\u0142o\u015bci wielkiego ornitopoda edmontozaura, grubog\u0142owego homalocefala i pancernego pinakozaura, a wi\u0119c przedstawicieli trzech najwa\u017cniejszych grup dinozaur\u00f3w ptasiomiedniczych, \u017cyj\u0105cych w mastrychcie, ostatnim wieku kredy p\u00f3\u017aniej, nied\u0142ugo przed wymieraniem, kt\u00f3re zmiot\u0142o wi\u0119kszo\u015b\u0107 dinozaur\u00f3w z powierzchni ziemi, pozostawiaj\u0105c jedynie ptaki.<\/p>\n\n\n\n

Naukowcy poddali skamienia\u0142o\u015bci specjalistycznej obr\u00f3bce i zbadali je pod mikroskopem. Dla por\u00f3wnania zbadali podobnie r\u00f3wnie\u017c \u015bci\u0119gna przedstawiciela jedynej wsp\u00f3\u0142czesnej grupy dinozaur\u00f3w, ptak\u00f3w. Tutaj znalezienie pr\u00f3bki przysz\u0142o o wiele \u0142atwiej \u2013 jak pisz\u0105, indyka z farmy drobiu kupiono u miejscowego rze\u017anika. Proces badawczy nawet w przypadku wspania\u0142ych odkry\u0107 nie zawsze bywa bardzo wznios\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mimo milion\u00f3w lat w skale ptasiomiedniczne \u015bci\u0119gna przypomina\u0142y te indycze. Dostrze\u017cono pozosta\u0142o\u015bci typowych dla \u015bci\u0119gien wi\u0105zek kolagenu. Przeprowadzona spektroskopowa analiza chemiczna pozwoli\u0142a wykry\u0107 pozosta\u0142o\u015bci grup amidowych, a wi\u0119c wi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy aminow\u0105 i karboksylow\u0105 grup\u0105 aminokwas\u00f3w tworz\u0105cych \u0142a\u0144cuch peptydu. Przypomnijmy \u2013 w bia\u0142ku z mastrychtu, kt\u00f3ry sko\u0144czy\u0142 si\u0119 przed 66 mln lat.<\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3cz wi\u0105zek kolagenowych znaleziono pozosta\u0142o\u015bci kom\u00f3rek tkanki \u0142\u0105cznej, jak fibroblasty i osteocyty, a nawet porowate struktury przywodz\u0105ce na my\u015bl tworz\u0105ce si\u0119 charakterystyczne dla ko\u015bci kana\u0142y Haversa. Fibroblasty to typowe kom\u00f3rki tkanki \u0142\u0105cznej tworz\u0105ce kolagen i inne elementy bogatej macierzy mi\u0119dzykom\u00f3rkowej. Analogicznie wyspecjalizowany, wysoce zmineralizowany rodzaj tkanki \u0142\u0105cznej zwany tkank\u0105 kostn\u0105 tworz\u0105 osteoblasty, kt\u00f3re z czasem, po obudowaniu si\u0119 ossein\u0105 i fosforanem wapnia, staj\u0105 si\u0119 osteocytami. Na zamieszczonej w publikacji wykonanej przez Jakuba Zalewskiego grafice wida\u0107 t\u0142ocz\u0105ce si\u0119 wok\u00f3\u0142 naczynia krwiono\u015bnego kom\u00f3rki wytwarzaj\u0105ce substancj\u0119 mi\u0119dzykom\u00f3rkow\u0105 edmontozaura.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jeden z najwi\u0119kszych dinozaur\u00f3w ptasiomiedniczych, osi\u0105gaj\u0105cy 13 m d\u0142ugo\u015bci kaczodzioby olbrzym przemierzaj\u0105cy p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d Ameryki P\u00f3\u0142nocnej ponad 66 mln lat temu, mia\u0142 \u015bci\u0119gna podobne do obserwowanych u dzisiejszego indyka, kt\u00f3rego ca\u0142e cia\u0142o dor\u00f3wnuje wielko\u015bci\u0105 mierz\u0105cej ponad metr samej edmontozaurzej g\u0142owie. Polscy naukowcy udowodnili, \u017ce wbrew pozorom przez ca\u0142\u0105 er\u0119 kenozoiczn\u0105 dinozaury nie zmieni\u0142y si\u0119 a\u017c tak bardzo.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n