{"id":8915,"date":"2023-04-20T19:41:57","date_gmt":"2023-04-20T17:41:57","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8915"},"modified":"2023-04-20T22:59:44","modified_gmt":"2023-04-20T20:59:44","slug":"metafizyka-wylacznie-dla-studentow-teologii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/04\/20\/metafizyka-wylacznie-dla-studentow-teologii\/","title":{"rendered":"Metafizyka (wy\u0142\u0105cznie) dla student\u00f3w teologii"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Swego czasu, dziwi\u0105c si\u0119 pisanym przez filozof\u00f3w tekstom dotycz\u0105cym podejmowania decyzji, pomijaj\u0105cych ostatnie p\u00f3\u0142tora wieku bada\u0144 i poka\u017an\u0105 obecn\u0105 wiedz\u0119 dotycz\u0105c\u0105 m\u00f3zgu, stwierdzi\u0142em, \u017ce r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna w opisie grawitacji zamiast wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki Newtona i Einsteina wypisywa\u0107 za Arystotelesem, \u017ce cia\u0142a maj\u0105 po prostu tak\u0105 natur\u0119, \u017ce spadaj\u0105. Ma\u0142\u0105 mam wida\u0107 wyobra\u017ani\u0119, jako \u017ce to, co pr\u00f3bowa\u0142em poda\u0107 jako przyk\u0142ad szczytu absurdu, z ca\u0142\u0105 powag\u0105 jest pisane.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka profesora Piotra Moskala „Metafizyka dla student\u00f3w teologii”. Niepomny widniej\u0105cego na ok\u0142adce ostrze\u017cenia, mimo \u017ce nie by\u0142em nigdy, nie jestem i nawet zupe\u0142nie nie planuj\u0119 zosta\u0107 studentem teologii, postanowi\u0142em zajrze\u0107 do \u015brodka.<\/p>\n\n\n\n

Oniemia\u0142em. Strona 27. Jako \u017ce sam bym nie uwierzy\u0142, a gdyby mi to kto\u015b powiedzia\u0142, oskar\u017cy\u0142bym go zapewne o z\u0142e zrozumienie czy przeinaczenie tekstu, pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107:<\/p>\n\n\n\n

Po\u017c\u0105danie za\u015b mo\u017ce by\u0107 naturalne, zmys\u0142owe i intelektualne.<\/p>

Po\u017c\u0105danie naturalne to konieczna inklinacja bytu (jego formy, jego natury) do wsp\u00f3\u0142miernego dobra. Na przyk\u0142ad kamie\u0144 spada w kierunku Ziemi, kwiat kieruje si\u0119 w stron\u0119 S\u0142o\u0144ca.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

A wi\u0119c kamie\u0144 spada na Ziemi\u0119, bo tak\u0105 ma inklinacj\u0119, bo Ziemi naturalnie po\u017c\u0105da. Jako wsp\u00f3\u0142miernego dobra.<\/p>\n\n\n\n

Dziwne to t\u0142umaczenie. Wszelako tak jak kamie\u0144 z wysoko\u015bci spada te\u017c cz\u0142owiek. A wi\u0119c je\u015bli potkniecie si\u0119 i uderzycie g\u0142ow\u0105 w bruk, pami\u0119tajcie, \u017ce winna jest wasza inklinacja do uderzenia o ziemi\u0119 jako wsp\u00f3\u0142miernego dobra. I po\u017c\u0105danie, by r\u0105bn\u0105\u0107 si\u0119 w g\u0142ow\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Brzmi jak co\u015b, co wymaga psychoterapii. Ale mo\u017ce da\u0142oby si\u0119 to rozumowanie uratowa\u0107? Mo\u017ce ma ten kamie\u0144 jak\u0105\u015b og\u00f3ln\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, nie zwijmy jej tylko po\u017c\u0105daniem, kt\u00f3ra powoduje spadanie? Ot\u00f3\u017c ma. Tylko \u017ce tutaj musimy ju\u017c odwo\u0142a\u0107 si\u0119 nie do w\u0142asnego do\u015bwiadczenia, z natury omylnego i nawet niekiedy zdradliwego, ale do bada\u0144 naukowc\u00f3w. Oto Newton postulowa\u0142, \u017ce spadanie nie jest cech\u0105 tylko kamienia czy jab\u0142ka, ale ka\u017cdej rzeczy. Nie jest wi\u0119c tak, jak twierdzili staro\u017cytni Grecy, \u017ce jedne rzeczy maj\u0105 tak\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 (niech b\u0119dzie, inklinacj\u0119), \u017ce spadaj\u0105 w d\u00f3\u0142, np. kamie\u0144, a inne tak\u0105, \u017ce lec\u0105 w g\u00f3r\u0119, tu przyk\u0142adem powietrze. Oto wszystkie cia\u0142a, ziemskie i pozaziemskie, twierdzi\u0142 Newton, przyci\u0105gaj\u0105 si\u0119 t\u0105 sam\u0105 si\u0142\u0105 wprost proporcjonaln\u0105 do ich mas i odwrotnie proporcjonaln\u0105 do kwadratu odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy nimi. Ksi\u0119\u017cyc dlatego kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 Ziemi, \u017ce bezustannie na ni\u0105 spada, co w po\u0142\u0105czeniu ze znaczn\u0105 jego pr\u0119dko\u015bci\u0105 i kulisto\u015bci\u0105 Ziemi daje ruch okr\u0119\u017cny. Dotyczy to ka\u017cdego cia\u0142a obdarzonego mas\u0105<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze dalej poszed\u0142 Einstein. Ot\u00f3\u017c trudna do wyt\u0142umaczenia w kategoriach fizyki Newtona si\u0142a, obmierz\u0142e w swej niezrozumia\u0142o\u015bci oddzia\u0142ywanie na odleg\u0142o\u015b\u0107, wynika z zakrzywiania przez mas\u0119 przestrzeni. Ka\u017cda masa zakrzywia przestrze\u0144, podobnie jak masa po\u0142o\u017cona na materiale powoduje jego zag\u0142\u0119bianie si\u0119 i przez to zmienia ruch innych mas, kt\u00f3re na tym samym materiale umie\u015bcimy. Jest to pewne og\u00f3lne prawo, og\u00f3lna w\u0142asno\u015b\u0107 ka\u017cdego materialnego bytu. Mo\u017cna? Mo\u017cna, tylko trzeba poczyta\u0107 dzie\u0142a m\u0105drzejszych od siebie, tak\u017ce z innych ni\u017c w\u0142asna dziedzin, a przede wszystkim przyj\u0105\u0107, \u017ce maj\u0105 co\u015b do przekazania. A stary mistrz m\u00f3g\u0142 si\u0119 myli\u0107 (i myli\u0107 si\u0119 musia\u0142, nie posiadaj\u0105c narz\u0119dzi<\/a> niezb\u0119dnych do sformu\u0142owania wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie przyjmowanych praw).<\/p>\n\n\n\n

Potem niestety w cytowanej ksi\u0105\u017cce jest podobnie albo i jeszcze gorzej. Autor stara si\u0119 wprowadzi\u0107 koncepcj\u0119 z\u0142a. Przyznajmy, \u017ce jest ono bardzo trudne do zdefiniowania, nie znaczy to jednak, \u017ce nale\u017cy pisa\u0107 (s. 28):<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142em fizycznym jest na przyk\u0142ad brak ko\u0144czyny lub wzroku u cz\u0142owieka albo psa. Z\u0142em nie jest za\u015b to, \u017ce cz\u0142owiek lub pies nie posiadaj\u0105 skrzeli. (\u2026) Z\u0142em moralnym jest dzia\u0142anie naznaczone brakiem uszanowania prawdy o przedmiocie dzia\u0142ania, o jego naturalnej celowo\u015bci, na przyk\u0142ad dzia\u0142ania nieszanuj\u0105ce prawdy o osobowej godno\u015bci cz\u0142owieka, dzia\u0142ania niespe\u0142niaj\u0105ce wymogu sprawiedliwo\u015bci i mi\u0142o\u015bci, dzia\u0142ania nieuznaj\u0105cej naturalnej celowo\u015bci pop\u0119du p\u0142ciowego.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Co z\u0142ego w tej koncepcji z\u0142a? Ta naturalna celowo\u015b\u0107. O ile rzeczywi\u015bcie staro\u017cytni widzieli w\u015br\u00f3d czterech przyczyn, obok formalnej, materialnej i sprawczej, tak\u017ce przyczyn\u0119 celow\u0105, o tyle wsp\u00f3\u0142czesna biologia m\u00f3wi zupe\u0142nie co\u015b innego. Tu ju\u017c nie da rady zmiana j\u0119zyka. My\u015blenie celowo\u015bciowe, czyli teleologiczne (z greki teleos<\/em> \u2013 cel), jest z podstawami obecnej biologii fundamentalnie sprzeczne. Powiedzmy wi\u0119cej \u2013 stanowi jeden z najcz\u0119stszych b\u0142\u0119d\u00f3w uniemo\u017cliwiaj\u0105cych zrozumienie wsp\u00f3\u0142czesnej biologii.<\/p>\n\n\n\n

Tak jak dzisiejsza fizyka opiera si\u0119 poza wspominan\u0105 teori\u0105 wzgl\u0119dno\u015bci na mechanice kwantowej<\/a> i wi\u0119kszo\u015b\u0107 makroskopowych w\u0142asno\u015bci cia\u0142 da si\u0119 z u\u017cyciem mechaniki kwantowej wyprowadzi\u0107, tak dzisiejsza biologia opiera si\u0119 na teorii ewolucji. Wbrew pogl\u0105dom umys\u0142\u00f3w metodologi\u0105 nauk nigdy nieskalanych teoria nie oznacza czego\u015b teoretycznego, oderwanego od \u015bwiata, ale pewien sp\u00f3jny zbi\u00f3r falsyfikowalnych zda\u0144 t\u0142umacz\u0105cych dany aspekt \u015bwiata, pozwalaj\u0105cych na przewidywanie obserwacji lub do\u015bwiadcze\u0144, potwierdzony empirycznie i uznany w \u015brodowisku badaczy. Wsp\u00f3\u0142czesna teoria ewolucji, opieraj\u0105ca si\u0119 m.in. na teorii Darwina, ale tak\u017ce na odkryciach genetyki, odgrywa w dzisiejszych biologii rol\u0119 jeszcze wi\u0119ksz\u0105, stanowi wr\u0119cz paradygmat, czyli podstaw\u0119, na kt\u00f3rej tworzone s\u0105 dalsze teorie.<\/p>\n\n\n\n

A wi\u0119c biologia nie m\u00f3wi, jak pisa\u0142 poeta, \u017ce<\/p>\n\n\n\n

\u017byrafa tym g\u0142\u00f3wnie \u017cyje,<\/p>

\u017be w g\u00f3r\u0119 wyci\u0105ga szyj\u0119.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\u017byrafa nie wyci\u0105ga szyi, taki pogl\u0105d (lamarkizm) obalono jako absurdalny dawno temu. Co wi\u0119cej, \u017cyrafa nie ma d\u0142ugiej szyi, \u017ceby<\/em> mog\u0142a dosi\u0119gn\u0105\u0107 niedost\u0119pnych dla innych zwierz\u0105t li\u015bci drzew. Taka wypowied\u017a, podszyta teleologi\u0105, dowodzi niezrozumienia biologii. \u017byrafa ma d\u0142ug\u0105 szyj\u0119, poniewa\u017c<\/em> d\u0142uga szyja umo\u017cliwiania dosi\u0119gni\u0119cie niedost\u0119pnych dla innych zwierz\u0105t li\u015bci drzew. A wi\u0119c przodkowie \u017cyrafy o d\u0142u\u017cszych szyjach dosi\u0119gali lepiej i mieli wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 prze\u017cycia, statystycznie dochowywali si\u0119 te\u017c wi\u0119kszej liczby potomstwa<\/a>, kt\u00f3remu przekazywali geny zwi\u0105zane z d\u0142u\u017csz\u0105 szyj\u0105. Teoria ewolucji pozwala wyja\u015bni\u0107 wiele fakt\u00f3w, z kt\u00f3rym my\u015blenie teleologiczne kompletnie sobie nie radzi (wyrostek robaczkowy, absurdalna budowa oka kr\u0119gowc\u00f3w, obecne na sta\u0142e kobiece piersi), tak\u017ce z dziedziny medycyny, od kt\u00f3rej zale\u017cy ludzkie \u017cycie (antybiotykooporno\u015b\u0107, powstanie nowego koronawirusa<\/a>, objawy depresji<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Niestety, je\u015bli student biologii b\u0119dzie na zaliczeniu m\u00f3wi\u0142 \/ pisa\u0142 o celowo\u015bci, obleje. Podobnie jak student fizyki, kt\u00f3ry zamiast prawa Newtona czy czterowektor\u00f3w Einsteina spr\u00f3buje sprzeda\u0107 egzaminatorowi inklinacj\u0119 do spadania. Student medycyny twierdz\u0105cy, \u017ce antybiotyki wywo\u0142uj\u0105 mutacje bakterii staraj\u0105cych si\u0119 zdoby\u0107 oporno\u015b\u0107, r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce szykowa\u0107 si\u0119 ju\u017c na kolejny termin. Lepiej \u017ceby nie czytali „Metafizyki” profesora Moskala. Najwyra\u017aniej pope\u0142ni\u0142em zasadniczy b\u0142\u0105d, ignoruj\u0105c tytu\u0142. Ksi\u0105\u017cka jest rzeczywi\u015bcie dla student\u00f3w teologii \u2013 wy\u0142\u0105cznie. Niestety pozosta\u0142ym jej lektura na zaliczeniach mo\u017ce zaszkodzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Moskal P: Metafizyka dla student\u00f3w teologii. Wydawnictwo Bernardinum, Pelplin 2022.<\/p>\n\n\n\n

Brzechwa J: \u017byrafa.<\/p>\n\n\n\n

Ilustracja:<\/strong> Godfrey Kneller: IsaacNewton, 1689. Za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A wi\u0119c kamie\u0144 spada na Ziemi\u0119, bo tak\u0105 ma inklinacj\u0119, bo Ziemi naturalnie po\u017c\u0105da. Jako wsp\u00f3\u0142miernego dobra.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8934,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,52,9],"tags":[969,1051,824,422,590,1050,331,195,569,1053,1052],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8915"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8940,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8915\/revisions\/8940"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8934"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}