{"id":8951,"date":"2023-05-18T19:51:28","date_gmt":"2023-05-18T17:51:28","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8951"},"modified":"2023-05-19T20:40:34","modified_gmt":"2023-05-19T18:40:34","slug":"niech-zyje-krol-karol-tym-razem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/05\/18\/niech-zyje-krol-karol-tym-razem\/","title":{"rendered":"Niech \u017cyje Kr\u00f3l Karol! Tym razem"},"content":{"rendered":"\n

W telewizji mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 o bezproblemowym przebiegu koronacji Karola III i braku istotnych zak\u0142\u00f3ce\u0144 ze strony antymonarchist\u00f3w. Zaproszona do studia ekspertka o\u015bmieli\u0142a si\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce biada temu, kto pr\u00f3bowa\u0142by obali\u0107 kr\u00f3la, i poda\u0142a przyk\u0142ad Oliviera Cromwella, kt\u00f3rego cia\u0142o kilka lat po \u015bmierci wywleczono z grobu i zatkni\u0119to g\u0142ow\u0119 na pice. A wi\u0119c biada? C\u00f3\u017c, historia m\u00f3wi co innego.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Kilkakrotnie pokazywano kr\u00f3la Karola zapewniaj\u0105cego, oczywi\u015bcie zgodnie z przygotowan\u0105 formu\u0142k\u0105, \u017ce przychodzi s\u0142u\u017cy\u0107, a nie po to, by jemu s\u0142u\u017cono. Istotnie. Podkre\u015blano te\u017c, \u017ce jako kr\u00f3l nie mo\u017ce ujawnia\u0107 w\u0142asnych opinii.<\/p>\n\n\n\n

Jest monarch\u0105 dla kilkunastu pa\u0144stw, spadkobierc\u0105 w\u0142adc\u00f3w po\u0142owy globu, imperium, nad kt\u00f3rym nie zachodzi\u0142o s\u0142o\u0144ce, a nie ma prawa wypowiedzie\u0107 w\u0142asnego zdania? Tak, i wynika to z wielowiekowej historii Anglii.<\/p>\n\n\n\n

Polskie podr\u0119czniki podkre\u015blaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie wspania\u0142o\u015b\u0107 i wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 wolno\u015bci szlacheckiej I Rzeczypospolitej, a historia angielskiego parlamentaryzmu zacz\u0119\u0142a si\u0119 jeszcze wcze\u015bniej. Wielka Karta Swob\u00f3d zosta\u0142a wydana przez Jana bez Ziemi w 1215 r. Nie \u017ceby by\u0142 jakim\u015b \u015bwiat\u0142ym, wyprzedzaj\u0105cym otaczaj\u0105ce go mroki \u015bredniowiecza w\u0142adc\u0105. Przeciwnie, spiskuj\u0105cy przeciw ojcu Henrykowi II, tw\u00f3rcy dynastii Plantagenet\u00f3w<\/a>, i s\u0142awnemu bratu Ryszardowi Lwie Serce Jan pr\u00f3bowa\u0142 powi\u0119ksza\u0107 w\u0142adz\u0119 kosztem mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w, wywo\u0142a\u0142 wojn\u0119 domow\u0105, kt\u00f3r\u0105 przegra\u0142, i wskutek rozm\u00f3w pokojowych zgodzi\u0142 si\u0119 podpisa\u0107 kart\u0119, maj\u0105c do wyboru znacznie mniej przyjemn\u0105 alternatyw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Zbieraj\u0105ce si\u0119 co jaki\u015b czas zgromadzenie, kt\u00f3re potrafi\u0142o postawi\u0107 si\u0119 w\u0142adcy, za kolejnego kr\u00f3la, Janowego syna Henryka III, zacz\u0119to z francuska nazywa\u0107 parlamentem \u2013 bo zbiera\u0142o si\u0119 i gada\u0142o. Kiedy Henryk przesadza\u0142, a mimo deklarowanej religijno\u015bci potrafi\u0142 w\u0142adzy nadu\u017cywa\u0107 i skazywa\u0107 na tortury, parlament pozbawia\u0142 go w\u0142adzy i naprawia\u0142 b\u0142\u0119dy, Henryk tymczasem rusza\u0142 na pielgrzymk\u0119 po sanktuariach Anglii Wschodniej.<\/p>\n\n\n\n

\u017beby przypodoba\u0107 si\u0119 Bogu, Henryk nazwa\u0142 syna Edwardem na pami\u0105tk\u0119 Edwarda Wyznawcy, \u015bwi\u0119tego i kr\u00f3la – jego korona sta\u0142a si\u0119 wa\u017cnym insygnium w\u0142adzy. Edward I by\u0142 w\u0142adc\u0105 silnym, w przeciwie\u0144stwie do swego syna Edwarda II, obalonego przez \u017con\u0119 Izabel\u0119, zaniedbywan\u0105, kiedy on sam obdarza\u0142 \u0142askami kochank\u00f3w. Historia o morderstwie roz\u017carzonym pr\u0119tem przez odbyt prawdopodobnie jest dzieckiem wyobra\u017ani homofobicznych historyk\u00f3w, niemniej Edward sko\u0144czy\u0142 \u017cycie uwi\u0119ziony, a Izabela rz\u0105dzi\u0142a ze swym kochankiem Mortimerem, p\u00f3ki w\u0142adzy nie pozbawi\u0142 jej syn Edward III. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, po upadku Edwarda podj\u0119to decyzj\u0119 o rehabilitacji Kornwalii, kt\u00f3r\u0105 obalony kr\u00f3l wspania\u0142omy\u015blnie ofiarowa\u0142 jednemu ze swych faworyt\u00f3w. Od tej pory mia\u0142a przypada\u0107 nast\u0119pcy tronu. Dlatego obecnie tytularnie przypada wraz z Wali\u0105 Williamowi\/Wilhelmowi, a wcze\u015bniej, za panowania El\u017cbiety \u2013 obecnemu w\u0142adcy.<\/p>\n\n\n\n

Po silnym Edwardzie III rz\u0105dzi\u0142 jego wnuk, po traumach z dzieci\u0144stwa paranoicznie nastawiony Ryszard II. Narobi\u0142 sobie wrog\u00f3w, wygna\u0142 najpot\u0119\u017cniejszego z mo\u017cnych hrabiego Lancaster – a ten powr\u00f3ci\u0142 i przej\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119. Wedle oficjalnej wersji uwi\u0119ziony w Tower Ryszard zag\u0142odzi\u0142 si\u0119 na \u015bmier\u0107 z \u017calu za utracon\u0105 w\u0142adz\u0105, aczkolwiek nie wydaje si\u0119 nieprawdopodobne, \u017ce po prostu przestano dawa\u0107 mu je\u015b\u0107. Hipoteza o zab\u00f3jstwie uderzeniem w g\u0142ow\u0119 nie wydaje si\u0119 wiarygodna, bo cia\u0142o zmar\u0142ego wystawiono na widok publiczny. Utrata w\u0142adzy na rzecz fa\u0142szywego Dymitra to tylko w Rosji.<\/p>\n\n\n\n

Po dw\u00f3ch kr\u00f3lach Henrykach Lancasterach przyszed\u0142 kolejny, Henryk VI, cierpi\u0105cy na katatoni\u0119. W\u0142adz\u0119 odebra\u0142 mu Edward z Yorku. Podobnie jak Henryk IV zapocz\u0105tkowa\u0142 now\u0105 lini\u0119 Plantagenet\u00f3w. Po jego \u015bmierci jego synowi koron\u0119 odebra\u0142 m\u0142odszy brat Edwarda Ryszard III, obalony przez dziedzica Lancaster\u00f3w Henryka Tudora – w nagrod\u0119 za obalenie w\u0142adcy ten ostatni zapocz\u0105tkowa\u0142 now\u0105 dynasti\u0119<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Po wymarciu Tudor\u00f3w w\u0142adza przesz\u0142a na szkock\u0105 rodzin\u0119 Stuart\u00f3w. Drugi w\u0142adca Anglii z tej dynastii, Karol I, pr\u00f3bowa\u0142 rz\u0105dzi\u0107 poza parlamentem, odmawia\u0107 zwo\u0142ywania go, obchodzi\u0107 jego decyzje, w szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie nak\u0142adania i \u015bci\u0105gania podatk\u00f3w. Rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 wojna domowa, kt\u00f3r\u0105 Karol przegra\u0142. Utraciwszy du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 i tak ograniczonej w\u0142adzy, mia\u0142 jeszcze szans\u0119 na przetrwanie. Niestety zamiast wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z kolejnym parlamentem, pr\u00f3bowa\u0142 pogrywa\u0107 jak wcze\u015bniej. \u015aci\u0119to mu g\u0142ow\u0119. Za tej samej rewolucji zniszczono wspominan\u0105 koron\u0119 Edwarda Wyznawcy, dlatego Karol III wk\u0142ada\u0142 na g\u0142ow\u0119 wykonan\u0105 ju\u017c po restauracji kopi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Karol I<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Podobnie jak zab\u00f3jca Ryszarda II czy Henryka VI sprawuj\u0105cy rz\u0105dy po obaleniu Karola Olivier Cromwell nie poni\u00f3s\u0142 z tego powodu \u017cadnych konsekwencji. Do ko\u0144ca \u017cycia rz\u0105dzi\u0142 jako lord protektor, odsuwaj\u0105c wysuwane nawet pomys\u0142y uczynienia go kr\u00f3lem Olivierem I z dynastii Cromwell\u00f3w. Restauracja wynik\u0142a dopiero z nieudolno\u015bci jego syna i braku innego kandydata na przyw\u00f3dc\u0119 kraju. Tylko dlatego do w\u0142adzy dopuszczono Karola II, syna zmar\u0142ego, i by\u0142a to w\u0142adza jeszcze bardziej ograniczona. M\u0142odszy brat Karola II Jakub, popad\u0142szy w konflikt, nie chcia\u0142 ryzykowa\u0107 \u017cycia i uciek\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Kolejni w\u0142adcy z kolejnych dynastii (z jakiego\u015b powodu przez 300 lat \u017caden z nich nie rz\u0105dzi\u0142 pod imieniem Karol) dysponowali coraz mniejsz\u0105 w\u0142adz\u0105, w ko\u0144cu raczej symbolicznie panowali, ni\u017c rz\u0105dzili czymkolwiek pr\u00f3cz osobistej s\u0142u\u017cby. Nowo koronowany Karol III panuje ju\u017c kilka miesi\u0119cy, tak tak jego poprzednicy reprezentuje sob\u0105 pa\u0144stwo i pozostawia rz\u0105dzenie parlamentowi i rz\u0105dowi. Natomiast o ile trudno powiedzie\u0107, by El\u017cbiecie II uda\u0142o si\u0119 prze\u015bcign\u0105\u0107 sw\u0105 wielk\u0105 imienniczk\u0119 El\u017cbiet\u0119 I, o tyle panowanie jej syna zapewne b\u0119dzie znacznie lepsze od rz\u0105d\u00f3w Karola I. Aczkolwiek w tym wypadku poprzeczka w\u0142a\u015bciwie le\u017cy na ziemi.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n