{"id":8990,"date":"2023-06-21T08:00:55","date_gmt":"2023-06-21T06:00:55","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8990"},"modified":"2023-06-21T11:07:21","modified_gmt":"2023-06-21T09:07:21","slug":"depresyjny-neandertalczyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/06\/21\/depresyjny-neandertalczyk\/","title":{"rendered":"Depresyjny neandertalczyk?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Cz\u0142owieka neandertalskiego uwa\u017cano d\u0142ugo za wymar\u0142y, prehistoryczny gatunek ludzki, kt\u00f3ry nie wytrzyma\u0142 konkurencji z cz\u0142owiekiem rozumnym i bezpotomnie wymar\u0142 w mroku dziej\u00f3w. Nowe badania temu przecz\u0105.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Sekwencjonowanie genom\u00f3w, coraz ta\u0144sze i bardziej rozwini\u0119te, pozwala dokonywa\u0107 odkry\u0107, o kt\u00f3rych nie \u015bnili badacze sprzed kilku dekad. Por\u00f3wnawcze badania genom\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi ujawni\u0142y pewne sekwencje obecne u wszystkich nie-Afrykan\u00f3w, a niespotykane u cz\u0119\u015bci ludzi z Afryki, znalezione natomiast w zsekwencjonowanym dzi\u0119ki skamienia\u0142o\u015bciom genomie neandertalczyka i denisowianina. Ten ostatni to zagadkowy cz\u0142owiek z Azji, zidentyfikowany na podstawie bada\u0144 genetycznych i z przyczyn formalnych nieopisany jako odr\u0119bny gatunek (brak mo\u017cliwo\u015bci wskazania okazu typowego z zauwa\u017calnymi cechami diagnostycznymi).<\/p>\n\n\n\n

Odr\u0119bno\u015bci genetyczne \u0142\u0105cz\u0105ce wszystkich ludzi spoza Afryki s\u0105 bardzo cz\u0119ste i \u0142atwe do interpretacji: pojawi\u0142y si\u0119 w genomie ju\u017c po ostatnim wyj\u015bciu z Afryki. Wszyscy obecni nie-Afrykanie pochodz\u0105 od niewielkiej grupy \u015bmia\u0142ych podr\u00f3\u017cnik\u00f3w, kt\u00f3rzy jakie\u015b 70 tys. lat temu opu\u015bcili sawanny, kieruj\u0105c si\u0119 na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d i roz\u0142a\u017c\u0105c po pozosta\u0142ych pi\u0119ciu kontynentach (wszystkich pr\u00f3cz Antarktydy). Sk\u0105d jednak wtedy neandertalskie allele (wersje gen\u00f3w) w naszym genomie? Rozwi\u0105zanie jest proste, cho\u0107 zaskakuj\u0105ce: krzy\u017cowanie si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Przeci\u0119tny nie-Afrykanin nosi w sobie allele pochodz\u0105ce od wymar\u0142ych gatunk\u00f3w ludzkich, ich materia\u0142 genetyczny stanowi jakie\u015b 2,5 proc. naszego genomu. Najwyra\u017aniej afryka\u0144scy przybysze, natrafiaj\u0105c na miejscowe populacje innych gatunk\u00f3w ludzi, niekoniecznie byli rasistami. Przeciwnie, pozwalali sobie na bardzo intymne kontakty, z kt\u00f3rych \u2013 wobec bliskiego pokrewie\u0144stwa mi\u0119dzy gatunkami \u2013 przychodzi\u0142y na \u015bwiat dzieci. Zjawisko takie obserwuje si\u0119 dzisiaj cz\u0119sto w strefach przenikania si\u0119 s\u0105siaduj\u0105cych ze sob\u0105 gatunk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zazwyczaj jednak powsta\u0142e w taki spos\u00f3b miesza\u0144ce cechuj\u0105 si\u0119 gorszym zdrowiem i dostosowaniem (termin ten w biologii oznacza zdolno\u015b\u0107 przetrwania i reprodukcji) ni\u017c przedstawiciele obu gatunk\u00f3w rodzicielskich. Geny ewoluuj\u0105ce razem przez tysi\u0105ce lat dostrajaj\u0105 si\u0119 do siebie. Tak na poziomie gen\u00f3w dzia\u0142a ewolucja: powieleniu ulegaj\u0105 allele najlepiej przystosowane do \u015brodowiska, a dla danej wersji genu \u015brodowisko tworz\u0105 tak\u017ce inne geny tego samego genomu. Wersje najlepiej wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce ze sob\u0105 s\u0105 przekazywane nast\u0119pnym pokoleniom, a te zaburzaj\u0105ce t\u0119 kooperacj\u0119 wypadaj\u0105 z puli danego gatunku.<\/p>\n\n\n\n

Allele odr\u0119bnych gatunk\u00f3w, kt\u00f3re od dawna nie ewoluowa\u0142y razem, rzadko potrafi\u0105 zgodnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 i dlatego, nawet je\u015bli mieszaniec zdo\u0142a si\u0119 rozmno\u017cy\u0107, wypadaj\u0105 z puli genowej. Fachowo m\u00f3wi si\u0119 tu o niezgodno\u015bciach Dobzhansky\u2019ego-Mullera. Prawdopodobnie po hybrydyzacji (krzy\u017cowaniu) ok. 4 proc. genomu nie-Afrykan\u00f3w stanowi\u0142o DNA innych gatunk\u00f3w (neandertalczyk, denisowianin), a dzisiejsza znacznie mniejsza warto\u015b\u0107 jest efektem pokole\u0144 dzia\u0142ania doboru.<\/p>\n\n\n\n

Allele, kt\u00f3re pozosta\u0142y, decyduj\u0105 o kolorze sk\u00f3ry i w\u0142os\u00f3w, odporno\u015bci, ale te\u017c ryzyku wyst\u0105pienia objaw\u00f3w depresyjnych. Pojawia si\u0119 pytanie, dlaczego akurat ten dob\u00f3r zachowa\u0142. O ile ja\u015bniejsza karnacja na ubogiej w s\u0142o\u0144ce p\u00f3\u0142nocy stanowi\u0142a cech\u0119 jak najbardziej po\u017c\u0105dan\u0105, a odporno\u015b\u0107 na nieobecne w Afryce drobnoustroje przes\u0105dza\u0142a o \u017cyciu b\u0105d\u017a \u015bmierci, o tyle zastanawia sk\u0142onno\u015b\u0107 do zaburze\u0144 depresyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Psychiatria ewolucyjna proponuje kilka wyja\u015bnie\u0144 obecno\u015bci objaw\u00f3w i epizod\u00f3w depresyjnych. Poza niepopartymi \u017cadnymi badaniami hipotez\u0105 motywacyjn\u0105 czy hipotez\u0105 nawigacji spo\u0142ecznej istnieje hipoteza immunologiczna, upatruj\u0105ca w objawach depresyjnych cz\u0119\u015bci systemu obrony przed drobnoustrojami. Osoba czy osobnik izoluj\u0105cy si\u0119 od grupy i le\u017c\u0105cy w \u0142\u00f3\u017cku (czy norze) nie tylko nie rozsiewa zarazk\u00f3w na krewnych, ale i oszcz\u0119dza si\u0142\u0119 na walk\u0119 z infekcj\u0105. Osoba walcz\u0105ca z zaka\u017ceniem czuje si\u0119 i zachowuje niejako podobnie jak pacjent w epizodzie depresyjnym: ma gorszy nastr\u00f3j, mniej energii. Istotnie uk\u0142ad immunologiczny w epizodzie depresyjnym szaleje, a badania potwierdzaj\u0105ce jego odmienne dzia\u0142anie w takim stanie mo\u017cna by wymienia\u0107 d\u0142ugo. Z drugiej strony badacze tacy jak Randolph Nesse podnosz\u0105, \u017ce samo zaburzenie psychiczne w \u017cadnym wypadku nie zwi\u0119ksza szans na przetrwanie ani prokreacj\u0119. Stanowi raczej efekt rozregulowanego b\u0105d\u017a niedostosowanego do warunk\u00f3w \u015brodowiska mechanizmu spe\u0142niaj\u0105cego nieprawid\u0142owo swoj\u0105 funkcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Badania w \u017caden spos\u00f3b nie wskazuj\u0105, \u017ce ju\u017c sam neandertalczyk cierpia\u0142 na depresj\u0119. Wykazywa\u0142 reakcj\u0119 na infekcj\u0119 przypominaj\u0105c\u0105 objawy depresyjne, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 ssak\u00f3w. Dopiero zderzenie jego alleli z niedostosowanym do nich genomem Homo sapiens<\/em> mog\u0142o doprowadzi\u0107 do nieadekwatnie, nadmiernie reaguj\u0105cego mechanizmu, sk\u0105din\u0105d skutecznie broni\u0105cego osoby mieszanego pochodzenia przed obcymi ich afryka\u0144skim przodkom patogenami zimnych p\u00f3\u0142nocnych l\u0105d\u00f3w. Sumaryczny wp\u0142yw nowych w genomie, a zarazem, jak m\u00f3wi\u0105 dzisiejsi specjali\u015bci, archaicznych (bo pochodz\u0105cych od nieistniej\u0105cych ju\u017c dzi\u015b gatunk\u00f3w) alleli okaza\u0142 si\u0119 pozytywny – i zosta\u0142y zachowane w puli genowej.<\/p>\n\n\n\n

Skutki tego neandertalskiego dziedzictwa w postaci zwi\u0119kszonej sk\u0142onno\u015bci do objaw\u00f3w depresyjnych ponosimy wszyscy. Kilkadziesi\u0105t procent populacji cierpi przez to na przed\u0142u\u017caj\u0105ce si\u0119 i uniemo\u017cliwiaj\u0105ce funkcjonowanie epizody depresyjne. W biologii nie ma nic za darmo.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n