{"id":9043,"date":"2023-08-03T20:05:49","date_gmt":"2023-08-03T18:05:49","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9043"},"modified":"2023-08-04T17:36:49","modified_gmt":"2023-08-04T15:36:49","slug":"dhondt-lubi-wiekszych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/08\/03\/dhondt-lubi-wiekszych\/","title":{"rendered":"D’Hondt lubi wi\u0119kszych"},"content":{"rendered":"\n

Gdy zewsz\u0105d s\u0142ycha\u0107 nawo\u0142ywania do polityk\u00f3w opozycji:” Zr\u00f3bcie jedn\u0105 list\u0119!”, pojawia si\u0119 pytanie, w\u0142a\u015bciwie dlaczego i co ta jedna lista ma da\u0107. \u017beby odpowiedzie\u0107, trzeba przeanalizowa\u0107 spos\u00f3b wyboru pos\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

W przypadku prezydenta czy burmistrza jest on dosy\u0107 prosty. Ka\u017cdy ma jeden g\u0142os, a zdobywca najwi\u0119kszej liczby g\u0142os\u00f3w wygrywa. Podobnie z wyborami do Senatu \u2013 w ka\u017cdym okr\u0119gu wybiera si\u0119 senatora, zdobywc\u0119 najwi\u0119kszej liczby g\u0142os\u00f3w. Problem dotyczy kilkumandatowych okr\u0119g\u00f3w wyborczych do Sejmu.<\/p>\n\n\n\n

W podr\u0119cznikach szkolnych mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107, jak to wybory s\u0105 r\u00f3wne, bezpo\u015brednie, wi\u0119kszo\u015bciowe, proporcjonalne, tajne\u2026 R\u00f3wno\u015b\u0107 polega na tym, \u017ce ka\u017cdy uprawniony do glosowania ma jeden g\u0142os. Ech, i co z tego? R\u00f3wne s\u0105 rzeczywi\u015bcie wybory prezydenckie, w kt\u00f3rych ka\u017cdy z tych g\u0142os\u00f3w liczy si\u0119 tak samo. Ju\u017c w wyborach do Senatu si\u0142a g\u0142osu zale\u017cy od liczebno\u015bci okr\u0119gu (ale i tak jest lepiej ni\u017c w wyborach prezydenckich w USA, gdzie g\u0142os mieszka\u0144ca Alaski ma moc prawie trzy razy wi\u0119ksz\u0105 od g\u0142osu Kalifornijczyka). Ale wr\u00f3\u0107my do proporcjonalno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Analiza oddanych g\u0142os\u00f3w i rzeczywi\u015bcie uzyskanych mandat\u00f3w w ostatnich dekadach wskazuje, \u017ce \u017cadnej proporcjonalno\u015bci nie ma, zwyci\u0119zcy przypada znacznie wi\u0119cej mandat\u00f3w, ni\u017cby to wynika\u0142o z uzyskanego rzeczywi\u015bcie poparcia, natomiast partiom z gorszymi wynikami przypada znacznie mniej, niekiedy pojedyncze mandaty. Z czego to wynika?<\/p>\n\n\n\n

Politycy (zw\u0142aszcza opozycyjni, rz\u0105dowym niecz\u0119sto zdarza si\u0119 przypomnie\u0107, czemu zawdzi\u0119czaj\u0105 w\u0142adz\u0119) niekiedy sami wspominaj\u0105 o systemie d\u2019Hondta. T\u0119 metod\u0119 przeliczania g\u0142os\u00f3w zastosowano celowo, by wzmocni\u0107 wi\u0119ksze grupowania, umo\u017cliwiaj\u0105c im stworzenie rz\u0105du z poparciem wi\u0119kszo\u015bci w parlamencie, zdolnego do realizowania jakiej\u015b sp\u00f3jnej polityki, a nie zmuszonego na ka\u017cdym kroku dogadywa\u0107 si\u0119 w gronie pi\u0119ciu koalicjant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jak metoda d\u2019Hondta przelicza glosy na mandaty? Zr\u00f3bmy prost\u0105 symulacj\u0119. Otwieramy Excela, Libre Office Calc. czy inny arkusz do oblicze\u0144, kt\u00f3ry akurat mamy pod r\u0119k\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Robimy tabel\u0119. W pierwszej kolumnie (np. A) wypisujemy w kolejnych kom\u00f3rkach pod nag\u0142\u00f3wkiem (A2, A3 itd.) partie\/koalicje\/komitety przyst\u0119puj\u0105ce do wybor\u00f3w, w drugiej (B) ich wyniki (B1, B2 itd.). Mog\u0105 by\u0107 w procentach, u\u0142amkach, liczbach bezwzgl\u0119dnych \u2013 to bez znaczenia, licz\u0105 si\u0119 proporcje, czyli ilorazy mi\u0119dzy nimi. W pierwszym rz\u0119dzie (nag\u0142\u00f3wku) umieszczamy kolejne liczby naturalne, poczynaj\u0105c od 1. Musi by\u0107 ich nie mniej ni\u017c pierwiastek liczby mandat\u00f3w do podzia\u0142u w danym okr\u0119gu.<\/p>\n\n\n\n

Teraz czeka nas w\u0142a\u015bciwa zabawa. Ka\u017cdy wynik partii z drugiej kolumny musimy podzieli\u0107 przez ka\u017cd\u0105 z liczb pierwszego rz\u0119du. A wi\u0119c od pola C2 a\u017c do ko\u0144ca tabeli wyliczamy ilorazy podobnie jak w tabliczce mno\u017cenia (a wi\u0119c w C2 wpisujemy formu\u0142\u0119 =$B2\/C$1<\/em>, kt\u00f3r\u0105 potem dzi\u0119ki poleceniom Wype\u0142ni\u0142 w prawo<\/em> i Wype\u0142ni\u0142 w d\u00f3\u0142<\/em> przeniesiemy do wszystkich p\u00f3l tabeli).<\/p>\n\n\n\n

Teraz na podstawie uzyskanych iloraz\u00f3w musimy dokona\u0107 rozdzia\u0142u mandat\u00f3w na odpowiednie listy. Wybieramy najwy\u017cszy z otrzymanych iloraz\u00f3w \u2013 pierwszy mandat \u2013 i zapisujemy obok nazw\u0119 listy w tym samym wierszu w kolumnie A. Potem drugi najwy\u017cszy itd. \u2013 tyle razy, ile mandat\u00f3w przypada na rozpatrywany okr\u0119g. W ten spos\u00f3b podzielili\u015bmy mandaty na listy.<\/p>\n\n\n\n

Dalej jest ju\u017c prosto. G\u0142osuje si\u0119 nie tylko na list\u0119, ale na konkretn\u0105 osob\u0119. Z danej listy przys\u0142uguj\u0105ce jej mandaty obejm\u0105 te osoby, kt\u00f3re otrzyma\u0142y w obr\u0119bie listy najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w. Politycy cz\u0119sto bij\u0105 si\u0119 o pierwsze i drugie, rzadziej trzecie i ostatnie, czyli \u201ebior\u0105ce\u201d miejsca, poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyborc\u00f3w, niezainteresowana polityk\u0105, bez namys\u0142u stawia krzy\u017cyk przy pierwszym b\u0105d\u017a drugim miejscu listy kojarzonej z Tuskiem, Kaczy\u0144skim czy Ho\u0142owni\u0105. Nieraz dla zasady przy ostatnim.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c w ka\u017cdym okr\u0119gu wyniki nale\u017cy przeanalizowa\u0107 oddzielnie, rzeczywiste wyniki wybor\u00f3w do Sejmu s\u0105 w zasadzie nie do przewidzenia. Wpisuj\u0105c r\u00f3\u017cne mo\u017cliwe wyniki w kolumn\u0119 B, dostrzec mo\u017cna jednak pewne og\u00f3lne tendencje. Ugrupowania o du\u017cym poparciu s\u0105 wyra\u017anie faworyzowane, a te o mniejszym, nawet istotnie przekraczaj\u0105ce pr\u00f3g 5 proc., mog\u0105 w og\u00f3le nie wej\u015b\u0107 do Sejmu. Niedu\u017ce r\u00f3\u017cnice poparcia potrafi\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na znaczn\u0105 przewag\u0119 w mandatach.<\/p>\n\n\n\n

Dla przyk\u0142adu w powy\u017cej opisany spos\u00f3b przeanalizowa\u0142em rozk\u0142ad mandat\u00f3w w przypadku startu opozycji na odr\u0119bnych listach i na jednej li\u015bcie (procenty poparcia wedle sonda\u017cu sprzed kilku dni). Kolejne mandaty dla wi\u0119kszej czytelno\u015bci zaznaczono kolorami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119, \u017ce niezale\u017cnie od wszystkiego mandaty rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 po po\u0142owie na dwie najwi\u0119ksze listy, wi\u0119c na integracji powinno zale\u017ce\u0107 partiom mniejszym. Zwr\u00f3\u0107my jednak uwag\u0119, \u017ce w ka\u017cdym okr\u0119gu z nieparzyst\u0105 liczb\u0105 mandat\u00f3w zwyci\u0119zca zyskuje znaczn\u0105 przewag\u0119 nad drugim w wy\u015bcigu. Kolejni na mecie mog\u0105 liczy\u0107 na mandaty g\u0142\u00f3wnie w du\u017cych okr\u0119gach b\u0105d\u017a w tych, w kt\u00f3rych wyniki znacznie odbiegaj\u0105 od \u015bredniej krajowej. Czyli och\u0142apy.<\/p>\n\n\n\n

Zapewniaj\u0105cy skuteczne rz\u0105dy system d\u2019Hondta stanowi gr\u0119 dla silnych i zjednoczonych. Dla niewielkich ugrupowa\u0144 w tak wybranym parlamencie nie ma miejsca.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdy zewsz\u0105d s\u0142ycha\u0107 nawo\u0142ywania do polityk\u00f3w opozycji:” Zr\u00f3bcie jedn\u0105 list\u0119!”, pojawia si\u0119 pytanie, w\u0142a\u015bciwie dlaczego i co ta jedna lista ma da\u0107. \u017beby odpowiedzie\u0107, trzeba przeanalizowa\u0107 spos\u00f3b wyboru pos\u0142\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9058,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,1,30],"tags":[681],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9043"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9043"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9043\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9057,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9043\/revisions\/9057"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9058"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}