{"id":9157,"date":"2023-11-02T20:19:48","date_gmt":"2023-11-02T19:19:48","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9157"},"modified":"2023-11-03T20:16:13","modified_gmt":"2023-11-03T19:16:13","slug":"idz-pobiegaj-po-tabletce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/11\/02\/idz-pobiegaj-po-tabletce\/","title":{"rendered":"Id\u017a pobiegaj. Po tabletce"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W internecie mo\u017cna znale\u017a\u0107 szereg wr\u0119cz klasycznych rad, kt\u00f3rych nie nale\u017cy udziela\u0107 osobom w epizodzie depresyjnym. Poczesne miejsce zajmuje w\u015br\u00f3d nich „id\u017a pobiegaj\u201d. Tymczasem ostatnio pojawi\u0142a si\u0119 informacja, wedle kt\u00f3rej nowe badanie wykaza\u0142o w depresji podobne efekty lecznicze biegania i lek\u00f3w przeciwdepresyjnych.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Niedawno w „Journal of Affective Disorders\u201d, wydawanym przez Elsevier mi\u0119dzynarodowym czasopi\u015bmie naukowym po\u015bwi\u0119conym zaburzeniom nastroju, ukaza\u0142a si\u0119 praca Josine E. Verhoeven i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w „Antidepressants or running therapy: Comparing effects on mental and physical health in patients with depression and anxiety disorders\u201d („Leki przeciwdepresyjne lub terapia bieganiem: por\u00f3wnanie wp\u0142ywu na zdrowie psychiczne i fizyczne u pacjent\u00f3w z depresj\u0105 i zaburzeniami l\u0119kowymi\u201d). Istotnie ju\u017c w Highlights (kilkuzdaniowym podsumowaniu) czytamy, \u017ce „bieganie i leki przeciwdepresyjne mia\u0142y podobny wp\u0142yw na zdrowie psychiczne (odpowied\u017a na leczenie i osi\u0105gni\u0119cie emisji)\u201d, a „terapia bieganiem przewy\u017csza\u0142a leki przeciwdepresyjne pod wzgl\u0119dem poprawy parametr\u00f3w zdrowia fizycznego\u201d (t\u0142umaczenie moje).<\/p>\n\n\n\n

Zanim si\u0119 wczytamy, zastan\u00f3wmy si\u0119, czemu w\u0142a\u015bciwie krytykowano s\u0142ynne „id\u017a pobiegaj\u201d. Bieganie ma ewidentny, znany od dawna pozytywny wp\u0142yw na zdrowie. Czemu nie zaleca\u0107 go w epizodzie depresyjnym?<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d g\u0142\u00f3wnych objaw\u00f3w tego ostatniego stara, ale wci\u0105\u017c u\u017cywana klasyfikacja ICD-10 wymienia obni\u017cenie nastroju, utrat\u0119 zainteresowa\u0144 lub odczuwania przyjemno\u015bci, a tak\u017ce zmniejszon\u0105 energi\u0119 i zwi\u0119kszon\u0105 m\u0119czliwo\u015b\u0107. Pacjent nie odczuwa przyjemno\u015bci z rzeczy, kt\u00f3re cieszy\u0142y go wcze\u015bniej. Bieganie ewidentnie mo\u017ce powadzi\u0107 do przyjemno\u015bci, cz\u0119\u015bciowo poprzez wyrzut endorfin opisywany teori\u0105 proces\u00f3w przeciwstawnych (hamowanie b\u00f3lu w zm\u0119czonym uk\u0142adzie ruchu), ale osoba z depresj\u0105 cz\u0119sto og\u00f3lnie przyjemno\u015bci nie odczuwa.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, pacjent zwyczajnie nie ma si\u0142y biega\u0107. Nie wyjdzie i nie pobiega, bo cz\u0119sto nie ma si\u0142y wyj\u015b\u0107 z domu, a niekiedy wsta\u0107 z \u0142\u00f3\u017cka. Czasem na zwyk\u0142\u0105 rozmow\u0119 energii mu nie starcza i z powodu spowolnienia na proste pytanie odpowiada po minucie. Wszystko zale\u017cy od ci\u0119\u017cko\u015bci epizodu \u2013 w \u0142agodnym pacjent funkcjonuje do\u015b\u0107 dobrze mimo z\u0142ego samopoczucia, w umiarkowanym zwykle nie radzi sobie w pracy, w ci\u0119\u017ckim mo\u017ce nie by\u0107 w stanie wype\u0142nia\u0107 podstawowych obowi\u0105zk\u00f3w domowych, przyjmuje si\u0119 go do szpitala i trzeba pilnowa\u0107, \u017ceby w og\u00f3le podni\u00f3s\u0142 si\u0119 z \u0142\u00f3\u017cka i cokolwiek zjad\u0142. Zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c, na szcz\u0119\u015bcie rzadko, najci\u0119\u017csze depresje katatoniczne, kiedy pacjent le\u017cy bez kontaktu.<\/p>\n\n\n\n

Nie wynika to ze z\u0142ej woli \u2013 jakakolwiek wola, podobnie jak inne w\u0142adze mentalne, wymaga pod\u0142o\u017ca w funkcjonowaniu o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego. Trawienie wymaga pracy jelit, a wola – m\u00f3zgu. Zalecanie biegania pacjentowi, kt\u00f3remu brakuje w synapsach neuroprzeka\u017anik\u00f3w, przypomina zach\u0119canie do jedzenia pacjenta po wyci\u0119ciu wi\u0119kszo\u015bci jelita. Mo\u017cemy mu m\u00f3wi\u0107: „zacznij trawi\u0107\u201d, ale efekt b\u0119dzie niepomy\u015blny.<\/p>\n\n\n\n

A jednak w cytowanej publikacji osi\u0105gni\u0119to wspania\u0142e wyniki. Kiedy wyniki wydaj\u0105 si\u0119 zbyt pi\u0119kne, nale\u017cy wczyta\u0107 si\u0119 w sekcj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 metodologii. W badaniu wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 141 os\u00f3b z diagnozami du\u017cej depresji (ameryka\u0144skie rozpoznanie odpowiadaj\u0105ce mniej wi\u0119cej epizodowi przynajmniej umiarkowanemu), fobii spo\u0142ecznej, agorafobii b\u0105d\u017a zaburzenia z napadami paniki (zatem istotna cz\u0119\u015b\u0107 leczonych w og\u00f3le nie by\u0142a depresyjna). W\u015br\u00f3d kryteri\u00f3w wykluczaj\u0105cych z badania znalaz\u0142y si\u0119 m.in. uprzednie stosowanie lek\u00f3w lub bieganie, inne powa\u017cne rozpoznanie psychiatryczne, ostre ryzyko samob\u00f3jcze, przeciwwskazania somatyczne do biegania albo ci\u0105\u017ca. Jako farmakoterapi\u0119 stosowano escitalopram lub sertralin\u0119 (standardowe, silne i raczej bezpieczne leczenie pierwszego rzutu).<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c na wst\u0119pie wykluczamy wi\u0119c pacjent\u00f3w w ci\u0119\u017cszym stanie. My\u015bli samob\u00f3jcze te\u017c nale\u017c\u0105 do kryteri\u00f3w epizodu depresyjnego i pojawiaj\u0105 si\u0119 w jego trakcie bardzo cz\u0119sto.<\/p>\n\n\n\n

Pacjent\u00f3w pr\u00f3bowano podda\u0107 randomizacji, czyli losowemu przypisaniu do grup stosuj\u0105cych farmakoterapi\u0119 i bieganie. Ale nie wszyscy wyrazili na to zgod\u0119 i w efekcie grupa lekowa liczy\u0142a 45 os\u00f3b, grupa biegaj\u0105ca 96 (z czego mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 na losowanie si\u0119 nie zgodzi\u0142a, i rzeczywi\u015bcie badacze podaj\u0105 dalej, \u017ce randomizowano zaledwie 22 osoby). Nie przekre\u015bla to badania, wiele znakomitych bada\u0144 z oczywistych przyczyn nie stosuje randomizacji, natomiast nale\u017cy si\u0119 zastanowi\u0107, czy wyb\u00f3r lek\u00f3w lub biegania przez probant\u00f3w nie wi\u0105\u017ce si\u0119 jako\u015b z ci\u0119\u017cko\u015bci\u0105 epizodu depresyjnego. Zw\u0142aszcza \u017ce same kryteria rozpoznania na tak\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 wskazuj\u0105. Autorzy rozwa\u017cyli tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 i wykazali, \u017ce r\u00f3\u017cnice nie s\u0105 istotne statystycznie. Oznacza to, \u017ce nie uda\u0142o si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce takie r\u00f3\u017cnice istniej\u0105 – nie wyklucza ich jednak.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki, wedle kt\u00f3rych osoby biegaj\u0105ce s\u0105 fizycznie zdrowsze od niebiegaj\u0105cych, s\u0105 do\u015b\u0107 oczywiste i nie wymagaj\u0105 komentarza. Popraw\u0119 stanu psychicznego oceniano za pomoc\u0105 narz\u0119dzi autorstwa wiekowego ameryka\u0144skiego psychiatry i psychoterapeuty Aarona Becka. Skala depresji Becka nale\u017cy do najcz\u0119\u015bciej stosowanych narz\u0119dzi, zw\u0142aszcza w praktyce klinicznej, cho\u0107 w badaniach cz\u0119\u015bciej u\u017cywa si\u0119 bardziej wiarygodnego narz\u0119dzia Hamiltona. Poprawa w obu grupach nie r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 istotnie i wynios\u0142a nieco powy\u017cej 40 proc. Ponownie: to, \u017ce nie uda\u0142o si\u0119 wykry\u0107 istotnych r\u00f3\u017cnic, nie oznacza, \u017ce takowe nie istniej\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki interpretowa\u0142bym ostro\u017cnie. Przede wszystkim, na co k\u0142adzie si\u0119 coraz wi\u0119kszy nacisk w dzisiejszym leczeniu depresji, terapi\u0119 nale\u017cy dobra\u0107 do pacjenta. Nie ka\u017cdy potrzebuje lek\u00f3w. Od dawna wiadomo, \u017ce pacjenci w \u0142agodnym lub umiarkowanym epizodzie mog\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 popraw\u0119 dzi\u0119ki samej psychoterapii, teraz wydaje si\u0119, \u017ce cz\u0119sto te\u017c dzi\u0119ki modyfikacji stylu \u017cycia. Jednak inni nie p\u00f3jd\u0105 pobiega\u0107, bo nie s\u0105 w stanie, i wymagaj\u0105 farmakoterapii. M\u00f3wienie „id\u017a pobiegaj\u201d uniewa\u017cnia ich cierpienie, przyczynia si\u0119 najwy\u017cej do pogorszenia samopoczucia, w najlepszym wypadku to strata czasu.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto nie ma najmniejszych przeciwwskaza\u0144, by r\u00f3\u017cne rodzaje leczenia \u0142\u0105czy\u0107, je\u015bli ka\u017cde jest dobrane do pacjenta. Aktywizacj\u0119 osoby w depresji stosuje si\u0119 od dawna, ale gdy stan zdrowia na to pozwala. Leki przeciwdepresyjne przywracaj\u0105 nap\u0119d i energi\u0119 do\u015b\u0107 szybko (jak na standardy psychiatrycznego, wielotygodniowego leczenia), zwykle szybciej ni\u017c dobry nastr\u00f3j i mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprawnego my\u015blenia. Kiedy ju\u017c zadzia\u0142aj\u0105, nie zamiast nich, a dodatkowo, celem dalszej poprawy, mo\u017cna rzeczywi\u015bcie i\u015b\u0107 pobiega\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n