{"id":9175,"date":"2023-11-09T13:55:23","date_gmt":"2023-11-09T12:55:23","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9175"},"modified":"2023-11-09T19:36:14","modified_gmt":"2023-11-09T18:36:14","slug":"uistiti-i-niepewnosc-ojcostwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/11\/09\/uistiti-i-niepewnosc-ojcostwa\/","title":{"rendered":"Uistiti i niepewno\u015b\u0107 ojcostwa"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Uistiti bia\u0142oucha<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Podobno staro\u017cytni Grecy mawiali: „tylko matka zawsze pewna\u201d. Ustalanie ojcostwa u ludzi sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe dopiero w ubieg\u0142ym wieku dzi\u0119ki rozwojowi genetyki. Wcze\u015bniej domniemywano, \u017ce ojcem jest partycypuj\u0105cy w opiece nad wsp\u00f3lnym potomstwem partner (zwykle m\u0105\u017c) matki, co zwykle si\u0119 sprawdza\u0142o. Jednak szukaj\u0105c podobnej wsp\u00f3\u0142dzielonej opieki u innych naczelnych, badacze znale\u017ali u po\u0142udniowoameryka\u0144skich ma\u0142p znacznie dziwniejsze zjawisko. M\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem nastolatk\u00f3w: u uistiti wyst\u0119puje niepewno\u015b\u0107 ojcostwa \u2013 level hard<\/em>.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Opiek\u0119 wsp\u00f3\u0142dzielon\u0105 u po\u0142udniowoameryka\u0144skich ma\u0142p szerokonosych z rodziny pazurkowcowatych (nazwa wywodzi si\u0119 od pazurzastych w kszta\u0142cie paznokci u\u017cywanych cz\u0119sto do \u017c\u0142obienia kory drzew w poszukiwaniu gum, sok\u00f3w i \u017cywic) opisuje Sarah Blaffer Hrdy w ksi\u0105\u017cce „Matki i inni. Emocjonalna ewolucja cz\u0142owieka\u201d. Autorka zauwa\u017ca, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do wi\u0119kszo\u015bci naczelnych u rzeczonych amazo\u0144skich ma\u0142p w wychowaniu potomka uczestniczy ca\u0142a niewielka grupa, w tym cz\u0119sto kilka samc\u00f3w. Wyt\u0142umaczenie ich udzia\u0142u nie jest proste \u2013 jaki sukces ewolucyjny mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z nia\u0144czeniem nieswojego dziecka?<\/p>\n\n\n\n

Hrdy wskazuje najpierw, \u017ce w grupie pazurkowcowatych do rozrodu przyst\u0119puje zwykle tylko jedna, dominuj\u0105ca samica, kt\u00f3ra mo\u017ce kopulowa\u0107 z wi\u0119cej ni\u017c jednym samcem. Ka\u017cdy z nich mo\u017ce mie\u0107 (metaforycznie) cz\u0119\u015bciow\u0105 nadziej\u0119 na ojcostwo i opiekuj\u0105c si\u0119 dzieckiem, zwi\u0119ksza sw\u00f3j sukces rozrodczy.<\/p>\n\n\n\n

Drobna uwaga: tekst ksi\u0105\u017cki m\u00f3wi tu o marmozetach, co jest zapewne b\u0142\u0119dem t\u0142umacza. Jak najbardziej usprawiedliwionym, bior\u0105c pod uwag\u0119 nazewnictwo naczelnych. Angielskie marmoset<\/em> oznacza przedstawicieli rodzaj\u00f3w Callithrix<\/em> (po polsku uistiti) i Mico<\/em> (nie ma polskiej nazwy, ale nale\u017c\u0105ce do\u0144 gatunki, wcze\u015bniej umieszczane w Callithrix<\/em>, r\u00f3wnie\u017c okre\u015bla si\u0119 jako uistiti; \u017ceby by\u0142o \u0142atwiej, polski rodzaj miko odpowiada nazwie naukowej Callimico, Goeldi’s monkey<\/em>). Natomiast polska nazwa marmozeta odnosi si\u0119 do rodzaju Leontopithecus<\/em>, po angielsku lion tamarin<\/em>, nie myli\u0107 z tamarin<\/em>, czyli tamaryn\u0105, rodzajem z nazw\u0105 naukow\u0105 Sanguinus<\/em>, dzielonym niekiedy na cztery osobne. Pigmejk\u0119 (pygmy marmoset, Cebuella<\/em>) i pigmejk\u0119 czarnoczapeczkow\u0105 (dwarf marmoset, Calibella<\/em>) pomi\u0144my. To i tak stan po pr\u00f3bie uporz\u0105dkowania nazewnictwa podj\u0119tej w 2015 r. przez PAN, jak wida\u0107, po\u0142owicznie udanej. Wcze\u015bniej nie by\u0142o \u017cadnego systemu i nie ma \u017cadnej osoby czy zespo\u0142u, kt\u00f3re mo\u017cna za te nazwy ukara\u0107 czy cho\u0107by k\u0105\u015bliwie skrytykowa\u0107 na blogu. Wr\u00f3\u0107my wi\u0119c do rozrodu, do innej publikacji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
A tak wygl\u0105da marmozeta.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sweeney i inni przypominaj\u0105, jak po stworzeniu chimerycznego zarodka rezusa (ma\u0142pa w\u0105skonosa z rodziny koczkodanowatych) media tr\u0105bi\u0142y o pierwszym chimerycznym zarodku naczelnych. Tymczasem zarodki takie wyst\u0119puj\u0105 u uistiti ca\u0142kiem naturalnie.<\/p>\n\n\n\n

Naczelne zazwyczaj rodz\u0105 pojedyncze m\u0142ode. Pazurkowce wt\u00f3rnie rozwin\u0119\u0142y ci\u0105\u017ce bli\u017aniacze. Oba zarodki, niekoniecznie pochodz\u0105ce od tego samego ojca, rozwijaj\u0105 si\u0119 razem jeden obok drugiego w pojedynczej, nieposiadaj\u0105cej dobrze rozwini\u0119tych rog\u00f3w macicy (dwuno\u017cna macica, opisywana przez Galena i b\u0142\u0119dnie przypisywana przez p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca lat cz\u0142owiekowi, wyst\u0119puje u ma\u0142p Starego \u015awiata). Tworz\u0105ce si\u0119 \u0142o\u017cysko jest do\u015b\u0107 inwazyjne i zazwyczaj \u0142o\u017cyska obu zarodk\u00f3w zrastaj\u0105 si\u0119. Co wi\u0119cej, wymianie ulegaj\u0105 tak\u017ce kom\u00f3rki tworz\u0105ce zarodki. U cz\u0142owieka potwierdzono mikrochimeryzm polegaj\u0105cy na pojedynczych kom\u00f3rkach uk\u0142adu odporno\u015bciowego p\u0142odu w organizmie matki. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce u uistiti zjawisko to ma znacznie wi\u0119kszy zasi\u0119g i nie ogranicza si\u0119 do uk\u0142adu krwiotw\u00f3rczego. Cia\u0142o nowego osobnika mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c z\u0142o\u017cone z kom\u00f3rek dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych ojc\u00f3w. Czyli ka\u017cdy z nich jest po cz\u0119\u015bci genetycznym rodzicem dziecka.<\/p>\n\n\n\n

Pojawia si\u0119 pytanie, czy chimeryzm mo\u017ce dotyczy\u0107 tak\u017ce kom\u00f3rek linii rozrodczych. Hrdy potwierdza tak\u0105 ewentualno\u015b\u0107 i zauwa\u017ca, \u017ce w razie sp\u0142odzenia potomka plemnikiem z mniejszo\u015bciowej w jego organizmie linii pochodz\u0105cej z jego bli\u017aniaka noworodek by\u0142by raczej nie synem, a bratankiem osobnika, kt\u00f3ry go sp\u0142odzi\u0142. Takich rzeczy to nawet u Habsburg\u00f3w nie obserwowano. Z drugiej strony oznacza to, \u017ce jest bli\u017cej spokrewniony ze swoj\u0105 matk\u0105 ni\u017c potomstwem, kt\u00f3re sam sp\u0142odzi, co oznacza, \u017ce wi\u0119kszy sukces ewolucyjny odniesie, po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 raczej opiece nad kolejnymi jej dzie\u0107mi, swym rodze\u0144stwem. Samiec uistiti oczywi\u015bcie nie ma o tym poj\u0119cia i instynktownie zajmuje si\u0119 urodzonym przez dominuj\u0105c\u0105 samic\u0119 noworodkiem. Zgodnie ze star\u0105 piosenk\u0105: „wszystkie dzieci nasze s\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n