{"id":9211,"date":"2023-12-02T13:36:20","date_gmt":"2023-12-02T12:36:20","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9211"},"modified":"2023-12-04T12:09:19","modified_gmt":"2023-12-04T11:09:19","slug":"polska-trauma-miedzypokoleniowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/12\/02\/polska-trauma-miedzypokoleniowa\/","title":{"rendered":"Polska trauma mi\u0119dzypokoleniowa"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

PTSD (ang. post-traumatic stress disorder<\/em>), czyli zaburzenie stresowe pourazowe, pojawia si\u0119 w odpowiedzi na wyj\u0105tkowo ci\u0119\u017ckie prze\u017cycia i objawia nawracaj\u0105cymi wspomnieniami, ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciem, nadmiern\u0105 czujno\u015bci\u0105, unikaniem sytuacji czy miejsc kojarz\u0105cych si\u0119 z traum\u0105. Okazuje si\u0119, \u017ce podobne objawy wyst\u0119puj\u0105 u potomk\u00f3w os\u00f3b, kt\u00f3re dozna\u0142y katastrofalnych prze\u017cy\u0107. Zjawisko takie jest szczeg\u00f3lnie cz\u0119ste w Polsce.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

O PTSD zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 w USA w kontek\u015bcie weteran\u00f3w wojny w Wietnamie. \u017bo\u0142nierze wiele miesi\u0119cy po powrocie zachowywali si\u0119, jakby ca\u0142y czas byli na wojnie, nawiedzaj\u0105cej ich w koszmarach i \u017cywych wspomnieniach, tzw. flashbackach, za dnia. Nie mogli odpocz\u0105\u0107 i zrelaksowa\u0107 si\u0119, zachowuj\u0105c czujno\u015b\u0107, jakby lada chwila mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 atak. Wykazywali wzmo\u017con\u0105 reakcj\u0119 zaskoczenia \u2013 nieproporcjonalnie siln\u0105 w stosunku do obiektywnie niezagra\u017caj\u0105cego bod\u017aca, np. d\u017awi\u0119ku zza plec\u00f3w. Kolejne badania odnotowywa\u0142y wyst\u0119powanie podobnych objaw\u00f3w u ofiar innych ni\u017c wojna traumatyzuj\u0105cych zdarze\u0144, jak katastrofy komunikacyjne i naturalne, zgwa\u0142cenia, ale te\u017c u ich \u015bwiadk\u00f3w, zw\u0142aszcza je\u015bli ofiarami by\u0142y osoby im bliskie.<\/p>\n\n\n\n

Dalsze publikacje wykaza\u0142y wyst\u0119powanie objaw\u00f3w PTSD tak\u017ce u potomk\u00f3w ofiar. Doniesienia te pojawia\u0142y si\u0119 w rodzinach ocala\u0142ych z Holokaustu. W listopadzie 2023 r. ukaza\u0142o si\u0119 badanie mi\u0119dzypokoleniowej transmisji traumy w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Rzeszutek i inni opublikowali swoj\u0105 prac\u0119 w powi\u0105zanym z „Nature” presti\u017cowym pi\u015bmie „Scientific Reports”. Badacze wyszli od znacznie wy\u017cszej ni\u017c w innych europejskich krajach cz\u0119sto\u015bci PTSD ni\u017c u polskich cywil\u00f3w, kt\u00f3rzy przetrwali drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 (1,9 proc. w Austrii, 10,9 proc. w Niemczech, a mi\u0119dzy 29,4 a 38,3 proc. w Polsce). Skupili si\u0119 na trzech stylach adaptacyjnych, czyli sposobach adaptacji os\u00f3b z PTSD \u2013 poprzez walk\u0119, odr\u0119twienie b\u0105d\u017a wchodzenie w rol\u0119 ofiary \u2013 oraz odczuciach zwi\u0105zanych z w\u0142asnym cia\u0142em (embodiment<\/em>) \u2013 wygodnym, wiarygodnym, zas\u0142uguj\u0105cym na opiek\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Zebrano du\u017c\u0105 grup\u0119 ponad p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca doros\u0142ych Polek i Polak\u00f3w. Wyniki okaza\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ce. Przede wszystkim objawy PTSD wyst\u0119powa\u0142y silniej w m\u0142odszych pokoleniach, tak jakby dotykaj\u0105ce w\u0142a\u015bciwie wszystkich traumatyczne wydarzenie w postaci wojny zosta\u0142o przekazane m\u0142odszym, ale starsze pokolenie ju\u017c je przepracowa\u0142o. Wymienione style adaptacyjne korelowa\u0142y z objawami PTSD, kt\u00f3re z kolei mediowa\u0142y ni\u017cszy poziom embodiment<\/em>, czyli gorsz\u0105 relacj\u0119 z w\u0142asnym cia\u0142em. Osoby z objawami PTSD w mniejszym stopniu traktuj\u0105 swoje cia\u0142o jak w\u0142asne, warte dbania o nie (co wcze\u015bniej opisywano szczeg\u00f3lnie w przypadku ofiar zgwa\u0142ce\u0144).<\/p>\n\n\n\n

Czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na obie zale\u017cno\u015bci jest wiedza na temat wojennych prze\u017cy\u0107 przodk\u00f3w. Ot\u00f3\u017c im wi\u0119kszy brak tej wiedzy, tym silniejsze zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy stylami adaptacyjnymi po traumie, objawami PTSD i spadkiem embodiment<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce to nieprzegadanie traumy zwi\u0119ksza ryzyko jej mi\u0119dzypokoleniowej transmisji. O katastroficznych prze\u017cyciach cz\u0119sto po prostu si\u0119 nie m\u00f3wi. Niekiedy wr\u0119cz brakuje s\u0142\u00f3w na nazwanie zbrodni, kt\u00f3rych si\u0119 do\u015bwiadczy\u0142o czy kt\u00f3re si\u0119 widzia\u0142o podczas wojny. Niekiedy pr\u00f3buje si\u0119 w ten spos\u00f3b chroni\u0107 m\u0142odsze pokolenia przed informacjami, kt\u00f3re mog\u0142yby je skrzywdzi\u0107. Powstaje tzw. spisek milczenia (conspiracy of silence<\/em>). Jednak ofiary swoim zachowaniem, kreowanym obrazem \u015bwiata i stosunkiem do niego nie\u015bwiadomie przekazuj\u0105 traum\u0119 i zagra\u017caj\u0105cy obraz \u015bwiata dalej. Co zwi\u0119ksza podatno\u015b\u0107 na rozwijanie PTSD w nast\u0119pnych pokoleniach.<\/p>\n\n\n\n

W Polsce czynnikiem nasilaj\u0105cym ten przekaz by\u0142 brak mo\u017cliwo\u015bci powrotu do normalnego \u017cycia po wojnie \u2013 wobec braku powrotu do ustroju umo\u017cliwiaj\u0105cego takie \u017cycie. Totalitarny system stanowi\u0142 kolejne zagro\u017cenie i cz\u0119sto wr\u0119cz jawnie uniemo\u017cliwia\u0142 rozmow\u0119 o prze\u017cyciach wojny, gro\u017c\u0105c represjami za ujawnienie wojennych dzia\u0142a\u0144 sprzecznych z jedynym s\u0142usznym celem czy godz\u0105cych w jedyn\u0105 s\u0142uszn\u0105 prawd\u0119. Skutki jako spo\u0142ecze\u0144stwo odczuwamy do dzisiaj.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n