{"id":9236,"date":"2023-12-23T19:06:58","date_gmt":"2023-12-23T18:06:58","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9236"},"modified":"2023-12-24T11:29:12","modified_gmt":"2023-12-24T10:29:12","slug":"neuroatypowym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/12\/23\/neuroatypowym\/","title":{"rendered":"Neuroatypowym"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Statystyka m\u00f3wi, \u017ce to m\u00f3j dwusetny tekst na tym blogu. Nawet je\u015bli z powodu b\u0142\u0119du w kategoryzacji kt\u00f3ry\u015b si\u0119 nie policzy\u0142 czy policzy\u0142 nadmiarowo, mo\u017cna t\u0119 okazj\u0119 wykorzysta\u0107, \u017ceby co\u015b podsumowa\u0107, powspomina\u0107 albo podnie\u015b\u0107 jak\u0105\u015b szczeg\u00f3lnie dla mnie wa\u017cn\u0105 kwesti\u0119.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Pierwszy tekst tutaj napisa\u0142em 8 lipca 2017 r. Mia\u0142 by\u0107 jeden, p\u00f3\u017aniej planowa\u0142em wysy\u0142a\u0107 co\u015b Piotrowi Pankowi raz na jaki\u015b czas, a potem… jako\u015b tak wysz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Tamten tekst (Jak dobrze mie\u0107 depresj\u0119?<\/a>) po\u015bwi\u0119ci\u0142em jednej z moich ulubionych dziedzin, psychiatrii ewolucyjnej. Chyba najwi\u0119cej wpis\u00f3w dotyczy\u0142o zdrowia psychicznego lub ewolucjonizmu.<\/p>\n\n\n\n

W obu tematach mam sporo do powiedzenia ca\u0142y czas, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie spo\u0142ecznego odbioru os\u00f3b z zaburzeniami psychicznymi. Ostatnio w „Wyborczej” ukaza\u0142 si\u0119 \u2013 moim zdaniem \u2013 niem\u0105dry (w opinii mojego znajomego, wybitnego psychiatry, skrajnie stygmatyzuj\u0105cy i powielaj\u0105cy stereotypy) tekst, wedle kt\u00f3rego ADHD jest chorob\u0105, w dodatku nadrozpoznawaln\u0105, a pacjenci bior\u0105 leki jak cukierki. Nied\u0142ugo potem s\u0142ysza\u0142em w\u0105tpliwo\u015bci, jak osoba w spektrum autyzmu<\/a> mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 publiczn\u0105. Jak wida\u0107, osoby o typowym rozwoju uk\u0142adu nerwowego, tzw. neurotypowe, nie zawsze potrafi\u0105 zrozumie\u0107 te inne od nich, neuroatypowe.<\/p>\n\n\n\n

O rozmaitych bzdurach g\u0142oszonych na temat ADHD ju\u017c kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>. Sprostujmy jeszcze jedn\u0105. ADHD czy autyzm to nie choroby. W psychiatrii poj\u0119cie choroby psychicznej u\u017cywane jest bardzo oszcz\u0119dnie. Bior\u0105c po uwag\u0119 jego stygmatyzuj\u0105cy charakter, raczej nie ma po czym p\u0142aka\u0107, m\u00f3wimy o niej w razie stwierdzenia objaw\u00f3w wytw\u00f3rczych, czyli halucynacji b\u0105d\u017a uroje\u0144<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

ADHD jest natomiast zaburzeniem neurorozwojowym. Chodzi po prostu o inny typ rozwoju m\u00f3zgu, kt\u00f3ry zale\u017cnie od okoliczno\u015bci mo\u017ce prowadzi\u0107 do zaburzenia (z cierpieniem, upo\u015bledzeniem funkcjonowania) lub nie. Podobnie jak specyficzne zaburzenia rozwoju umiej\u0119tno\u015bci szkolnych (dysleksja itp.) problem zaczyna si\u0119 zwykle, kiedy cz\u0142owiek idzie do szko\u0142y, spotyka niezbyt dostosowane do fizjologii dziecka w tym wieku wymagania siedzenia po 45 minut w \u0142awce i odzywania si\u0119 raz na kwadrans wy\u0142\u0105cznie po udzieleniu g\u0142osu przez nauczyciela. Cz\u0119\u015b\u0107 populacji ma wi\u0119ksz\u0105 potrzeb\u0119 ruchu, m\u00f3wienia, jest bardziej impulsywna, s\u0142abiej koncentruje uwag\u0119 i nijak si\u0119 do odg\u00f3rnie ustalonych wymaga\u0144 szkolnej rzeczywisto\u015bci nie dostosuje.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie jest w przypadku dysleksji, kiedy mamy do czynienia z, jak to niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, defektem odr\u00f3\u017cniania drobnych znak\u00f3w graficznych. U danej osoby istnia\u0142 on od zawsze, ale ujawni\u0142 si\u0119 dopiero w sytuacji wymagaj\u0105cej odr\u00f3\u017cniania drobnych znak\u00f3w graficznych, tj. czytania.<\/p>\n\n\n\n

Powiedzia\u0142bym inaczej. Ludzki m\u00f3zg jest narz\u0105dem nies\u0142ychanie plastycznym i zdolnym wype\u0142nia\u0107 liczne i r\u00f3\u017cnorodne funkcje, do wykonywania kt\u00f3rych nie ewoluowa\u0142. Po milionach lat pewna grupka naczelnych wymy\u015bli\u0142a sobie, \u017ce niekt\u00f3re istotne dla niej informacje zapisywa\u0107 b\u0119dzie za pomoc\u0105 pisma. Pocz\u0105tkowo znaki zapisywa\u0142a i odczytywa\u0142a niewielka cz\u0119\u015b\u0107 populacji; niedawno zacz\u0119to wymaga\u0107, by robili to wszyscy. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie ka\u017cdy ma m\u00f3zg zdolny wykonywa\u0107 efektywnie takie zadanie. Tak jak nie wszyscy s\u0105 w stanie wysiedzie\u0107 na krze\u015ble 45 minut w ciszy. Nie tak zostali\u015bmy stworzeni.<\/p>\n\n\n\n

Trudniej wyja\u015bni\u0107 ca\u0142o\u015bciowe zaburzenia rozwoju, niemniej nale\u017ca\u0142oby tu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na u\u017cywane coraz cz\u0119\u015bciej okre\u015blenie spektrum<\/em> autyzmu. Nie ma \u017cadnej wyra\u017anej granicy pomi\u0119dzy osobami autystycznymi a neurotypowymi. Wszyscy mamy w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu rozwini\u0119te cechy autystyczne.<\/p>\n\n\n\n

I tak jak zdarzaj\u0105 si\u0119 osoby o wyj\u0105tkowo wysokim lub niskim wzro\u015bcie, tak zdarzaj\u0105 si\u0119 osoby ogromnie nadruchliwe czy autystyczne. Niekt\u00f3re dzieci nie s\u0105 w stanie usiedzie\u0107 przez kilkadziesi\u0105t sekund, dzia\u0142aj\u0105 szybciej, ni\u017c my\u015bl\u0105, powa\u017cniejszego urazu doznaj\u0105 co miesi\u0105c. S\u0105 osoby z autyzmem wymagaj\u0105ce ci\u0105g\u0142ej opieki i niezdolne do samodzielnego funkcjonowania. Spora cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b w spektrum funkcjonuje jednak znacznie lepiej, nierzadko dzi\u0119ki ogromowi w\u0142asnej pracy.<\/p>\n\n\n\n

Problemy psychiczne nie wykluczaj\u0105 natomiast wybitnych zdolno\u015bci i u os\u00f3b w spektrum, i poza nim. Sam widzia\u0142em niezwykle uzdolnionych, wspania\u0142ych m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rym problemy nie przeszkodzi\u0142y naby\u0107 w podstaw\u00f3wce wiedzy z matematyki czy biologii na poziomie maturzysty czy nauczy\u0107 si\u0119 kilkunastu j\u0119zyk\u00f3w programowania (ja znam jeden i to s\u0142abo). Nieraz s\u0142ucha\u0142em wypowiedzi uczni\u00f3w podstaw\u00f3wki czy liceum \u015bwiadcz\u0105cych o wiedzy w szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cych ich dziedzinach, jak ornitologia, herpetologia, kosmetologia, informatyka, wykraczaj\u0105cej poza to, czego mo\u017cna oczekiwa\u0107 od przeci\u0119tnego studenta.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie po prostu niesamowicie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Czasem potrzebuj\u0105 wsparcia i s\u0105 zdolni dzi\u0119ki niemu, i jeszcze bardziej dzi\u0119ki sobie, do wielkich rzeczy.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u0144cz\u0105c, chcia\u0142bym zadedykowa\u0107 ten wpis wszystkim wspania\u0142ym m\u0142odym ludziom z problemami \u2013 i neurotypowym, i neuroatypowym, i tym niemieszcz\u0105cym si\u0119 w \u017cadnej klasyfikacji, ale \u017cyj\u0105cym w\u015br\u00f3d nas. Oraz podzi\u0119kowa\u0107 \u2013 wpierw Piotrowi Pankowi za zaproszenie do wsp\u00f3\u0142pracy na tym blogu, i nast\u0119pnie moim czytelnikom, i neurotypowym, i neuroatypowym – \u017ce wytrzymali tutaj ze mn\u0105 200 tekst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: Lilac Hadar. Autism sign, za <\/em>Wikimedia Commons<\/em><\/a>, CC BY-SA 4.0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Statystyka m\u00f3wi, \u017ce to m\u00f3j dwusetny tekst na tym blogu. Nawet je\u015bli z powodu b\u0142\u0119du w kategoryzacji kt\u00f3ry\u015b si\u0119 nie policzy\u0142 czy policzy\u0142 nadmiarowo, mo\u017cna t\u0119 okazj\u0119 wykorzysta\u0107, \u017ceby co\u015b podsumowa\u0107, powspomina\u0107 albo podnie\u015b\u0107 jak\u0105\u015b szczeg\u00f3lnie dla mnie wa\u017cn\u0105 kwesti\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9243,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,204],"tags":[552,305,306,258,545],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9236"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9236"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9248,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9236\/revisions\/9248"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}