{"id":9321,"date":"2024-02-08T17:43:38","date_gmt":"2024-02-08T16:43:38","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9321"},"modified":"2024-02-08T20:46:23","modified_gmt":"2024-02-08T19:46:23","slug":"plec-sroda-i-biologiczna-wcale-nie-bzdura-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/02\/08\/plec-sroda-i-biologiczna-wcale-nie-bzdura-roku\/","title":{"rendered":"P\u0142e\u0107, \u015aroda i biologiczna wcale-nie-bzdura roku"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W internecie og\u0142oszono wyniki dorocznego plebiscytu „Biologiczna bzdura roku\u201d. Po przeczytaniu bzdur\u0105 wydaje mi si\u0119 raczej… uwzgl\u0119dnienie w nim wypowiedzi, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142a drugie miejsce. Obawiam si\u0119, \u017ce hejtowana za rzekom\u0105 bzdur\u0119 profesor \u015aroda mia\u0142a racj\u0119.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Zwyci\u0119\u017cy\u0142a wypowied\u017a Jasia Kapeli o wega\u0144skich kotach („s\u0105 zdrowsze\u201d). Istotnie bzdura. Kotowate s\u0105 obligatoryjnymi mi\u0119so\u017cercami, w naturze nie przyjmuj\u0105 \u017cadnego pokarmu ro\u015blinnego, w przeciwie\u0144stwie do psowatych, kt\u00f3re w warunkach naturalnych nie stroni\u0105 cho\u0107by od owoc\u00f3w i pokarm ro\u015blinny mo\u017ce stanowi\u0107 a\u017c kilkadziesi\u0105t procent ich jad\u0142ospisu. \u017baden kot na bezmi\u0119snej diecie nie prze\u017cyje. Chyba \u017ce w wyrwanej z kontekstu wypowiedzi chodzi\u0142o nie o koty wegan, ale o koty nale\u017c\u0105ce do wegan?<\/p>\n\n\n\n

Niestety przegra\u0142 m\u00f3j faworyt, wypowied\u017a pana Zi\u0119by, jakoby „\u017caden wirusolog nigdy nie widzia\u0142 wirusa. Ca\u0142a wirusologia jest oparta na domniemaniach\u201d. Tu nie mam \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. Oczywi\u015bcie wirusy s\u0105 znacznie mniejsze od bakterii \u2013 kolonie tych ostatnich mo\u017cna zobaczy\u0107 rosn\u0105ce na odpowiedniej po\u017cywce na szalce Petriego, a pojedyncze kom\u00f3rki po odpowiednim wybarwieniu \u015bwietnie wida\u0107 w zwyk\u0142em mikroskopie \u015bwietlnym. Wirusy wymagaj\u0105 do wzrostu \u017cywych kom\u00f3rek gospodarza, a do uwidocznienia \u2013 mikroskopu elektronowego. Ani pierwszego (bo niebezpieczne), ani drugiego (bo drogie) nie daje si\u0119 studentom na zaj\u0119ciach. Niemniej zdj\u0119cia wirus\u00f3w s\u0105 dost\u0119pne w sieci. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, znana na ca\u0142ym \u015bwiecie nazwa „koronawirus\u201d wzi\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie od charakterystycznego, przypominaj\u0105cego koron\u0119 wygl\u0105du otoczki. Chyba \u017ce jednak pandemii nie by\u0142o, w szpitalach le\u017celi staty\u015bci, a reptilianie z Billem Gatesem wszczepili nam chipy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do \u015arody. Facebook pokazuje mi napisane wo\u0142ami: „Magdalena \u015aroda: Nie ma ani jednej cechy definiuj\u0105cej p\u0142e\u0107\u201d. Nic, tylko puka\u0107 si\u0119 w czo\u0142o. Albo wej\u015b\u0107 w artyku\u0142 \u2013 okazuje si\u0119, \u017ce brzmia\u0142o to tak: „Nie ma ani jednej cechy genetycznej, ani fizjologicznej, ani medycznej, kt\u00f3ra by jednoznacznie decydowa\u0142a, kto jest m\u0119\u017cczyzn\u0105, a kto kobiet\u0105\u201d. Brzmi troch\u0119 inaczej, prawda?<\/p>\n\n\n\n

Na \u015arod\u0119 g\u0142osowa\u0142o 2370 os\u00f3b, uznaj\u0105c za bzdur\u0119 nieistnienie takiej cechy. Pami\u0119tam oko\u0142o dziesi\u0119ciu kryteri\u00f3w p\u0142ci, ale ka\u017cde z nich w pewnych sytuacjach zawodzi, \u017cadne nie jest jednoznaczne. Licz\u0105c si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105, \u017ce mimo studi\u00f3w medycznych i prowadzenia zaj\u0119\u0107 dydaktycznych na uczelni medycznej mam jakie\u015b luki w wiedzy, poprosi\u0142em kilkakrotnie (ach, media spo\u0142eczno\u015bciowe) na prowadz\u0105cym plebiscyt profilu totylkoteoria.pl o wyja\u015bnienie, c\u00f3\u017c to za cecha. Za ka\u017cdym razem otrzyma\u0142em odpowied\u017a na poziomie przedszkola \/ szko\u0142y podstawowej, a po poinformowaniu rozm\u00f3wcy, w jakich to sytuacjach proponowane kryterium zawodzi, uzyska\u0142em za ka\u017cdym razem odpowied\u017a, \u017ce to nie s\u0105 zdrowe osoby.<\/p>\n\n\n\n

Dwie uwagi. Po pierwsze, wiedza wyniesiona ze szko\u0142y cz\u0119sto zawodzi, w nauce \u2013 zwykle. \u015awiat jest skomplikowany, a wiedza naukowa olbrzymia. W szkole uczy si\u0119 jej w wersji znacznie uproszczonej, cz\u0119sto na granicy przek\u0142ama\u0144<\/a>. Wyk\u0142adowcy uniwersyteccy mawiaj\u0105 potem, \u017ce ich praca polega w znacznej mierze na oduczeniu tego, czego wcze\u015bniej nauczono w szkole. Inaczej by\u0107 nie mo\u017ce. Mo\u017cemy nauczy\u0107 licealist\u0119, \u017ce r\u00f3wnanie x2<\/sup> + 1 = 0<\/em> nie ma rozwi\u0105zania, ale nie mamy tygodnia, \u017ceby wprowadzi\u0107 liczby zespolone, w kt\u00f3rych r\u00f3wnanie jak najbardziej ma rozwi\u0105zanie (a nawet dwa), a tym bardziej nie mo\u017cemy po\u015bwi\u0119ci\u0107 miesi\u0105ca na t\u0142umaczenie, \u017ce dla ka\u017cdego wielomianu f<\/em> niezerowego stopnia o wsp\u00f3\u0142czynnikach z cia\u0142a K<\/em><\/strong> istnieje rozszerzenie tego cia\u0142a, w kt\u00f3rym wielomian ten ma pierwiastki (dow\u00f3d twierdzenia pominiemy). W biologii jest tak samo. Mimo g\u0142oszonej przez prawie ka\u017cdego opinii, \u017ce zna si\u0119 na w\u0142asnym zdrowiu, w naukach medycznych tak\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie, po co nam w\u0142a\u015bciwie jakiekolwiek kryteria p\u0142ci? W przypadku tej istotnej wi\u0119kszo\u015bci populacji, do kt\u00f3rej chc\u0105 si\u0119 ograniczy\u0107 samozwa\u0144czy znawcy z internetu, nie s\u0105 do niczego potrzebne. Zazwyczaj potrafimy odr\u00f3\u017cni\u0107 m\u0119\u017cczyzn\u0119 od kobiety. Kryteria powsta\u0142y na skutek dyskusji przypadk\u00f3w w\u0105tpliwych.<\/p>\n\n\n\n

We\u017amy mniej emocjonuj\u0105cy przyk\u0142ad. Znacie Pa\u0144stwo definicj\u0119 ptak\u00f3w? To klad Passer domesticus<\/em> + Archaeopteryx litographica<\/em>. Czyli zbi\u00f3r wszystkim potomk\u00f3w ostatniego wsp\u00f3lnego przodka wr\u00f3bla i praptaka. Definicj\u0119 t\u0119 operacjonalizuje si\u0119, podaj\u0105c list\u0119 cech diagnostycznych ptak\u00f3w. Je\u015bli nigdy jej nie stosowali\u015bcie, nie ma si\u0119 czego wstydzi\u0107: ornitolodzy (naukowcy od ptak\u00f3w) te\u017c jej nie stosuj\u0105. Ptak, jaki jest, ka\u017cdy widzi. Przedszkolak rozpozna ptaka. Definicj\u0119 stworzyli i stosuj\u0105 paleontolodzy badaj\u0105cy czasy, kiedy ptaki mia\u0142y z\u0119by i kr\u0119gi ogonowe, a ich najbli\u017csi krewni (nieptasie dinozaury) nosili dumnie pi\u00f3ra, dzioby i wide\u0142ki obojczyka. Odr\u00f3\u017cnienie jednych od drugich to nie lada wyzwanie. Kryteria maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 opisaniu przypadk\u00f3w w\u0105tpliwych, trudnych. I tak\u017ce tutaj nie ma jednej niezawodnej cechy.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie w przypadku p\u0142ci ka\u017cde z kryteri\u00f3w czasem zawodzi i ma swoje wady. W \u017ar\u00f3d\u0142ach znale\u017a\u0107 mo\u017cna p\u0142e\u0107:<\/p>\n\n\n\n