{"id":9350,"date":"2024-03-01T06:27:17","date_gmt":"2024-03-01T05:27:17","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9350"},"modified":"2024-03-02T12:16:31","modified_gmt":"2024-03-02T11:16:31","slug":"dajcie-dzieciom-spac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/03\/01\/dajcie-dzieciom-spac\/","title":{"rendered":"Dajcie dzieciom spa\u0107"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Melatonina<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W mediach ostatnio cz\u0119sto pojawia si\u0119 problem reformy szkolnictwa. Uwag\u0119 skupia kontrowersyjna propozycja zakazu prac domowych. Ma\u0142o kto dostrzega inny wa\u017cny problem godzin zaj\u0119\u0107 lekcyjnych.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Temat z pozoru ma\u0142o wa\u017cny. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142 dzia\u0142a od 8 rano. Doro\u015bli te\u017c pracuj\u0105 od 8 do 16. Zawsze tak by\u0142o. Problem polega na tym, \u017ce dzieci i m\u0142odzie\u017c to nie doro\u015bli.<\/p>\n\n\n\n

Istnieje bowiem co\u015b takiego jak rytm dobowy. Czuwa nad nim szyszynka \u2013 odpowiednik gadziego trzeciego oka, widocznego do\u015b\u0107 dobrze na szczycie czaszki niekt\u00f3rych dzisiejszych gad\u00f3w, jak tuatara (hatteria) z Nowej Zelandii czy pewne jaszczurki. U ssak\u00f3w (niestety czy na szcz\u0119\u015bcie – to kwestia gustu) trzecie oko nie wyst\u0119puje, odpowiada mu niewielki gruczo\u0142 szyszynki w uwypukleniu komory m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Oko ciemieniowe na szczycie czaszki<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pozbawiony kontaktu ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym, odbiera cz\u0119\u015b\u0107 impuls\u00f3w z neuron\u00f3w siatk\u00f3wki. Rozpoznaje dzi\u0119ki temu, czy jest jasno, czy ciemno. O zmroku zaczyna uwalnia\u0107 melatonin\u0119, hormon o prostej budowie tworzony z jednego z aminokwas\u00f3w (tryptofanu). Jest ona do\u015b\u0107 znana jako popularny lek nasenny bez recepty, swego czasu silnie reklamowany. Dzi\u0119ki niej robimy si\u0119 senni.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego te\u017c nocne korzystanie z telefonu, komputera czy innego sprz\u0119tu z jasnym ekranem utrudnia zasypianie. Wytwarzane przez ekran \u015bwiat\u0142o, zw\u0142aszcza niebieskie, o najwy\u017cszej energii, hamuje wydzielanie melatoniny przez szyszynk\u0119. Pobudzony \u015bwiat\u0142em organizm otrzymuje fa\u0142szyw\u0105 informacj\u0119, \u017ce jest dzie\u0144 i nale\u017cy by\u0107 aktywnym.<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz tego istnieje inny mechanizm kontroli rytmu dobowego, zwi\u0105zany z wytwarzaniem pewnych bia\u0142ek przez kom\u00f3rk\u0119. Ca\u0142y proces jest do\u015b\u0107 skomplikowany, czuwa nad nim szereg gen\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ale co to wszystko ma do godzin lekcyjnych? To, \u017ce rytm dobowy wynika z pewnych naturalnych uwarunkowa\u0144 i nie mo\u017cna go zmieni\u0107 nakazem czy o\u015bwiadczeniem.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, zmienia si\u0119 on zale\u017cnie od wieku. W przypadku m\u0142odszych dzieci ucz\u0119szczanie do szko\u0142y na 8 rano nie k\u0142\u00f3ci si\u0119 istotnie z ich rytmem dobowym. Problem zaczyna si\u0119 pod koniec podstaw\u00f3wki, trwa w liceum i na studiach. Rytm dobowy m\u0142odzie\u017cy jest istotnie op\u00f3\u017aniony w stosunku do doros\u0142ych ludzi. Adolescent w warunkach naturalnych budzi si\u0119 p\u00f3\u017aniej i siedzi d\u0142u\u017cej w nocy. Nie jest to fanaberia i nie wynika z lenistwa (je\u015bli pozostaje w sensownych granicach), lecz z takiej w\u0142a\u015bnie fizjologii organizmu w tym okresie \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Czy jednak m\u0142odzie\u017c nie powinna dostosowa\u0107 si\u0119 do uwarunkowa\u0144 spo\u0142ecznych? Dostosowuje si\u0119 od lat, jednak wszystko ma swoj\u0105 cen\u0119. W pewnych godzinach cz\u0142owiek uczy si\u0119 \u0142atwiej, w innych trudniej. Zrywanie si\u0119 nastolatka do szko\u0142y na 8 rano odpowiada mniej wi\u0119cej przychodzeniu doros\u0142ych do pracy na 6. Wyobra\u017amy sobie, \u017ce wstajemy z \u0142\u00f3\u017cka mi\u0119dzy 4 a 5, po czym jedziemy do szko\u0142y i piszemy sprawdzian z logarytm\u00f3w albo staramy skupi\u0107 si\u0119 na wyk\u0142adzie z biologii kom\u00f3rki. Pewnie jako\u015b damy rad\u0119, jednak znacznie \u0142atwiej by nam by\u0142o i wi\u0119cej by\u015bmy si\u0119 nauczyli, przychodz\u0105c na zaj\u0119cia na normaln\u0105, dostosowan\u0105 do fizjologii godzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W edukacji naprawd\u0119 nie chodzi o to, aby uczniowie jako\u015b dawali rad\u0119, tylko by jak najwi\u0119cej wynie\u015bli z zaj\u0119\u0107. Pami\u0119tam moich student\u00f3w zaspanych na porannych prelekcjach i zaskoczonych, \u017ce o tak nieludzkiej porze jak 8 rano kto\u015b w og\u00f3le do nich m\u00f3wi, a nawet zadaje pytania, co gorsza, oczekuj\u0105c odpowiedzi. R\u00f3wnie\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 znanych mi nastolatk\u00f3w uczy si\u0119 wieczorem, niekiedy nawet w nocy. Cz\u0119\u015b\u0107 po porannych zaj\u0119ciach w szkole i powrocie do domu idzie spa\u0107, po czym wstaje wieczorem i wtedy bierze si\u0119 za lekcje. Mo\u017ce to jednak moje subiektywne odczucie?<\/p>\n\n\n\n

Niekoniecznie. W meksyka\u0144skim badaniu oceniono osi\u0105gni\u0119cia edukacyjne uczni\u00f3w, kt\u00f3rych miejscowym zwyczajem podzielono na grup\u0119 lepsz\u0105, rozpoczynaj\u0105c\u0105 zaj\u0119cia od rana, i grup\u0119 s\u0142absz\u0105, ucz\u0105c\u0105 si\u0119 w godzinach wieczornych. Szko\u0142a chcia\u0142a w ten spos\u00f3b faworyzowa\u0107 lepszych uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy dostali si\u0119 do niej z pierwszych miejsc. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce to nastolatki o pierwotnie gorszych osi\u0105gni\u0119ciach, odbywaj\u0105cy zaj\u0119cia wieczorem, wyprzedzili tych lepszych.<\/p>\n\n\n\n

Co przeszkadza nam wprowadzi\u0107 p\u00f3\u017aniejsze godziny zaj\u0119\u0107 lekcyjnych w starszych klasach podstaw\u00f3wki i szko\u0142ach \u015brednich? Nauczycielom, a wi\u0119c osobom doros\u0142ym, pewnie cz\u0119sto najlepiej naucza si\u0119 w godzinach porannych, jednak to nie dla nich s\u0105 zaj\u0119cia lekcyjne. Ponadto pewnie sporej cz\u0119\u015bci z nich podoba\u0142oby si\u0119 czasem spa\u0107 d\u0142u\u017cej i uczy\u0107 p\u00f3\u017aniej. To jednak utrudni\u0142oby im doje\u017cd\u017canie z jednej szko\u0142y do drugiej czy dorabianie na korepetycjach.<\/p>\n\n\n\n

Niemniej przesuni\u0119cie standardowego czasu zaj\u0119\u0107 o dwie godziny w prz\u00f3d m\u0142odzie\u017cy wysz\u0142oby tylko na dobre. Licealistom naprawd\u0119 nie przeszkadza, \u017ce ucz\u0105 si\u0119 wieczorem – wbrew utyskiwaniom doros\u0142ych. Wprowadzenie takich zmian by\u0142oby jednak wbrew zwyczajom. Wymaga\u0142oby dostosowania si\u0119 doros\u0142ych do m\u0142odzie\u017cy – wbrew wieloletniej tradycji w edukacji.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracje:<\/strong><\/p>\n\n\n\n