{"id":9402,"date":"2024-04-04T12:17:23","date_gmt":"2024-04-04T10:17:23","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9402"},"modified":"2024-04-05T19:11:17","modified_gmt":"2024-04-05T17:11:17","slug":"troche-dziala-troche-nie-dziala-czyli-prymnesium-parvum-i-biologia-stosowana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/04\/04\/troche-dziala-troche-nie-dziala-czyli-prymnesium-parvum-i-biologia-stosowana\/","title":{"rendered":"Troch\u0119 dzia\u0142a, troch\u0119 nie dzia\u0142a, czyli Prymnesium parvum i biologia stosowana"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Rok temu pisa\u0142em<\/a> o eksperymencie maj\u0105cym na celu eliminacj\u0119 Prymnesium parvum<\/em> i jego toksyn w warunkach Kana\u0142u Gliwickiego, kt\u00f3ry jest od dw\u00f3ch lat g\u0142\u00f3wnym siedliskiem tego gatunku. Tamtej wiosny przeprowadzono eksperymenty z u\u017cyciem trzech substancji – glinki bentonitowej z lantanem, nadtlenku wodoru i chlorku \u017celaza. Wnioski mo\u017cna podsumowa\u0107 tak: wszystkie te metody znane z pr\u00f3b zwalczania toksycznych zakwit\u00f3w dzia\u0142aj\u0105 w ma\u0142ej skali (np. stawu), ale ich przydatno\u015b\u0107 w du\u017cej rzece jest ograniczona. Napisa\u0142em o tym w bliskim temu serwisie<\/a>.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Te trzy substancje nie wyczerpuj\u0105 repertuaru \u015brodk\u00f3w dot\u0105d stosowanych na \u015bwiecie. Kolejnym jest siarczan amonu. W istocie to tamte \u015brodki s\u0105 kolejne, bo w\u0142a\u015bnie siarczan amonu zastosowano do zwalczania Prymensium parvum<\/em> w zasadzie od razu po zorientowaniu si\u0119, jakie przynosi szkody w stawach rybnych. Dzia\u0142o si\u0119 to pod koniec lat 40. XX w. w jeszcze brytyjskiej Palestynie, a wyniki opublikowano m.in. w pracy ma\u0142\u017ce\u0144stwa Moshe i Miriam Shilo z 1953.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnio na witrynie Instytutu Ochrony \u015arodowiska – PIB ukaza\u0142 si\u0119 kolejny raport dotycz\u0105cy Prymensium parvum<\/em>. Tytu\u0142 wskazuje, \u017ce dotyczy wp\u0142ywu amoniaku na rozw\u00f3j tego glonu, ale zawiera te\u017c opis eksperyment\u00f3w z zastosowaniem siarczanu amonu w kanale i kilku starorzeczach Odry. Raport i wnioski s\u0105 interesuj\u0105ce. Bardzo przypominaj\u0105 publikacj\u0119 Shilo & Shilo.<\/p>\n\n\n\n

W obu dokumentach wykazano, \u017ce stosowanie siarczanu amonu w odpowiednio wysokich st\u0119\u017ceniach mo\u017ce zmniejszy\u0107, a nawet zlikwidowa\u0107 populacj\u0119 Prymnesium parvum<\/em> w zbiornikach o rozmiarach stawu. Toksyczno\u015b\u0107 soli amonowej wobec z\u0142otej algi wzrasta wraz z pH i temperatur\u0105. Jednocze\u015bnie wykazano, \u017ce praktyka ta nie zawsze przynosi oczekiwane skutki, co wynika z nieprzewidywalno\u015bci warunk\u00f3w naturalnych. Zauwa\u017cono, \u017ce niskie dawki jon\u00f3w amonowych mog\u0105 wr\u0119cz pobudza\u0107 wzrost tego gatunku glonu, gdy\u017c, jak stwierdza raport, jon ma charakter biogenny i mo\u017ce by\u0107 przekszta\u0142cany w azotanowy. W istocie niekt\u00f3re organizmy samo\u017cywne potrafi\u0105 asymilowa\u0107 jony amonowe bez potrzeby ich przekszta\u0142cania w form\u0119 azotanow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki raportu najwyra\u017aniej potwierdzaj\u0105, \u017ce du\u017ce st\u0119\u017cenia jon\u00f3w amonowych, zw\u0142aszcza przy odczynie, w kt\u00f3rym przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w rozpuszczony w wodzie amoniak, s\u0105 toksyczne dla Prymnesium parvum<\/em> bardziej ni\u017c dla niekt\u00f3rych innych glon\u00f3w (np. sinic). Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce zwi\u0119kszona aktywno\u015b\u0107 fotosyntetyczna glon\u00f3w prowadzi do alkalizacji odczynu i przemiany jon\u00f3w amonowych w amoniak. Zatem jest to czynnik samoograniczaj\u0105cy wzrost populacji na zasadzie ujemnego sprz\u0119\u017cenia zwrotnego \u2013 im aktywniej rozwija si\u0119 populacja glon\u00f3w, tym silniej doprowadza do zanieczyszczenia swojego \u015brodowiska toksyczn\u0105 form\u0105 potencjalnego biogenu. To wskazuje na potencja\u0142 zwi\u0105zk\u00f3w amonowych do zwalczania z\u0142otej algi. Ale skuteczno\u015b\u0107 stosowania siarczanu amonu zosta\u0142a potwierdzona w warunkach laboratoryjnych i niedu\u017cych zbiornikach stoj\u0105cej wody, a tam nie w ka\u017cdym przypadku.<\/p>\n\n\n\n

Toksyczno\u015b\u0107 amoniaku dla ryb jest sk\u0105din\u0105d dobrze udokumentowana, co sprawia, \u017ce nie mo\u017cna go stosowa\u0107 dowolnie w ekosystemach przez nie zamieszkiwanych. Pod tym wzgl\u0119dem metoda podlega tym samym ograniczeniom co inne sposoby zwalczania Prymnesium parvum<\/em> testowane na pocz\u0105tku 2023 w Kanale Gliwickim. Ponadto autorzy raportu pisz\u0105 o konieczno\u015bci zmniejszania zasolenia w\u00f3d powierzchniowych jako podstawowej metodzie ograniczania liczebno\u015bci tego gatunku, podczas gdy to siarczany s\u0105 jednym z g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w je zasalaj\u0105cych, co r\u00f3wnie\u017c stawia pod znakiem zapytania stosowanie w\u0142a\u015bnie tej substancji w ekosystemach naturalnych.<\/p>\n\n\n\n

Jak napisa\u0142em, tezy raportu s\u0105 bardzo podobne do tez publikacji sprzed ponad p\u00f3\u0142 wieku. Cho\u0107 wi\u0119c od paru lat wskazuje si\u0119 na kryzys replikacyjny, czyli problemy z uzyskaniem takich samych wynik\u00f3w w eksperymentach powtarzanych przez innych naukowc\u00f3w, to akurat tutaj nie mamy z tym do czynienia. Niestety, w biologii cz\u0119sto jest tak, \u017ce jaka\u015b metoda troch\u0119 dzia\u0142a, troch\u0119 nie dzia\u0142a i nie zawsze wiadomo, czemu zadzia\u0142a\u0142a w jednym przypadku, a nie zadzia\u0142a\u0142a w drugim. Pozostaj\u0105 statystyczne uog\u00f3lnienia.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n