{"id":9442,"date":"2024-05-09T15:47:14","date_gmt":"2024-05-09T13:47:14","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9442"},"modified":"2024-05-10T11:07:19","modified_gmt":"2024-05-10T09:07:19","slug":"bog-rozum-czego-nie-widzi-plantinga-i-oczy-chitonow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/05\/09\/bog-rozum-czego-nie-widzi-plantinga-i-oczy-chitonow\/","title":{"rendered":"B\u00f3g, rozum, czego nie widzi Plantinga i oczy chiton\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Przypadkowo wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka ameryka\u0144skiego filozofa analitycznego i teologa Alvina Plantingi o sporze, a raczej postulowanym braku sporu mi\u0119dzy nauk\u0105 a religi\u0105. Przebrn\u0105\u0142em przez pierwszy rozdzia\u0142. Temat bardzo ciekawy, ale wykonanie s\u0142abe.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Ameryka\u0144ski teolog pr\u00f3buje udowodni\u0107, \u017ce wbrew powszechnej zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d wierz\u0105cych chrze\u015bcijan, jak i naukowc\u00f3w opinii wsp\u00f3\u0142czesny ewolucjonizm i chrze\u015bcija\u0144stwo nie s\u0105 sprzeczne. Z tym akurat bym si\u0119 zgodzi\u0142, Plantinga idzie jednak dalej: dowodzi, \u017ce to ateizmu nie da si\u0119 pogodzi\u0107 z dzisiejsz\u0105 biologi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W przeciwie\u0144stwie do r\u00f3\u017cnej ma\u015bci religijnych fundamentalist\u00f3w, w tym teolog\u00f3w ameryka\u0144skiego pasa biblijnego, z kt\u00f3rych \u015bmiej\u0105 si\u0119 nawet co nowocze\u015bniejsi bibli\u015bci, autor nie neguje wsp\u00f3\u0142czesnej biologii. Przyznaje, \u017ce opiera si\u0119 ona na neodarwinowskiej ewolucji przez dob\u00f3r naturalny i dotyczy tak\u017ce cz\u0142owieka. Gdzie wi\u0119c tkwi b\u0142\u0105d? Jak zwykle w szczeg\u00f3\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n

Plantinga streszcza teori\u0119 ewolucji (wspomina o neodarwinizmie, ale ewidentnie nie bardzo odr\u00f3\u017cnia go od starej teorii ewolucji Darwina) w sze\u015bciu punktach, z kt\u00f3rych osta\u0107 si\u0119 mo\u017ce w zasadzie jeden. Niekt\u00f3re z nich w og\u00f3le nie dotycz\u0105 ewolucji. Istotnie ziemia ma ponad 4,5 mld lat, ale nie jest to warunek ani konieczny, ani wystarczaj\u0105cy. Nowy gatunek koronawirusa powsta\u0142 do\u015b\u0107 szybko stosunkowo niedawno<\/a>, a mnogie gatunki ryb piel\u0119gnicowatych wyewoluowa\u0142y w afryka\u0144skich jeziorach w ci\u0105gu kilkuset tysi\u0119cy lat. Ewolucja niekiedy zachodzi naprawd\u0119 szybko.<\/p>\n\n\n\n

Tak\u017ce pochodzenie wszystkich organizm\u00f3w od wsp\u00f3lnego przodka nie jest \u017cadnym za\u0142o\u017ceniem darwinizmu. Jest wnioskiem wyprowadzonym z biochemii. Wszystkie obecne organizmy \u017cywe korzystaj\u0105 z podobnych szlak\u00f3w biochemicznych i do pewnego stopnia mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 ich ewolucj\u0119 wstecz. Nikt rozs\u0105dny nie g\u0142osi natomiast, \u017ce na pewno \u017cycie powsta\u0142o tylko raz. Niemniej (dow\u00f3d czego jest raczej matematyczny ni\u017c biologiczny) z wielu konkuruj\u0105cych linii, je\u015bli tylko dysponujemy odpowiednio d\u0142ugim czasem (patrz punkt wy\u017cej), pozostaje jedna. Inne gin\u0105. Bardzo mo\u017cliwe, \u017ce \u017cycie powstawa\u0142o wielokrotnie, ale inne linie ni\u017c obecnie \u017cyj\u0105ca po prostu nie przetrwa\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Dopuszczaj\u0105c ewolucj\u0119 co do zasady, tak\u017ce tak nielubian\u0105 przez kreacjonist\u00f3w makroewolucj\u0119, Plantinga w\u0105tpi jednak, \u017ce t\u0105 drog\u0105 m\u00f3g\u0142by powsta\u0107 ludzki rozum. Przywo\u0142uje s\u0142owa z Ksi\u0119gi Rodzaju<\/a> o cz\u0142owieku stworzonym na obraz i podobie\u0144stwo Boga (imago et imitatio Dei<\/em>). Podobie\u0144stwo to dotyczy\u0107 mia\u0142oby cech moralnych b\u0105d\u017a poznawczych (bo przecie\u017c nie jelit czy w\u0105troby) i wynika\u0107 nie z losowych mutacji zachowanych przez dob\u00f3r, a z bezpo\u015bredniej ingerencji Boga.<\/p>\n\n\n\n

Teolog w\u0105tpi, \u017ce drog\u0105 doboru naturalnego m\u00f3g\u0142by powsta\u0107 rozum pozwalaj\u0105cy d\u0105\u017cy\u0107 do prawdy i j\u0105 poznawa\u0107. Nie widzi, w jaki spos\u00f3b cecha taka mia\u0142aby zwi\u0119ksza\u0107 dostosowanie, czyli zdolno\u015b\u0107 do prze\u017cycia i prokreacji. Dyskusj\u0119 filozofii umys\u0142u mo\u017cna tu pomin\u0105\u0107, dla rozpatrywanej kwestii nie ma znaczenia, czy widziana przez nas ziele\u0144 jest epifenomenem itd. Ale naprawd\u0119 trzeba komu\u015b t\u0142umaczy\u0107, \u017ce adekwatne reagowanie na bod\u017ace wymaga intelektualnej obr\u00f3bki danych i por\u00f3wnywania ich z danymi ju\u017c zebranymi, czyli my\u015blenia i wiedzy? Jakim\u015b cudem populacja cz\u0142owieka rozumnego liczy miliardy osobnik\u00f3w, a innych wielkich ssak\u00f3w<\/a> – tysi\u0105ce. Jako\u015b osoby z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem \u017cyj\u0105 przeci\u0119tnie kilka lat d\u0142u\u017cej ni\u017c te z podstawowym. Czy sam szanowny autor by\u0142by w stanie sp\u0142odzi\u0107 dzieci, nie posiadaj\u0105c podstawowych zdolno\u015bci poznawczych umo\u017cliwiaj\u0105cych znalezienie \u017cony? Czy by\u0142by w stanie zapewni\u0107 im byt, nie b\u0119d\u0105c w stanie pisa\u0107 tych swoich ksi\u0105\u017cek, z czego si\u0119 utrzymuje? Inne ni\u017c przekazywanie informacji funkcje j\u0119zyka pr\u00f3bowano ju\u017c t\u0142umaczy\u0107 hipotez\u0105 atrakcyjnych syn\u00f3w<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Dalej mamy argument o niemo\u017cno\u015bci wyewoluowania oka, klasyczny dla krzewicieli inteligentnego projektu, wykpiwany przez biolog\u00f3w jako dow\u00f3d raczej nieinteligentnego projektu<\/a>. Ot\u00f3\u017c ludzkie i w og\u00f3le typowe dla kr\u0119gowc\u00f3w oko zbudowane jest w spos\u00f3b, kt\u00f3rego nie u\u017cy\u0142by nigdy \u017caden inteligentny projektant. Mianowicie warstwa \u015bwiat\u0142oczu\u0142a znajduje si\u0119 z ty\u0142u, a kable wyprowadzaj\u0105ce z przodu, tak \u017ce zas\u0142aniaj\u0105 one obraz. Niestety dla w\u0105tpi\u0105cych w ewolucj\u0119 powstanie oka dosy\u0107 dobrze opisano. Co wi\u0119cej, ostatnio ukaza\u0142a si\u0119 publikacja opisuj\u0105ca ewolucj\u0119 oka u chiton\u00f3w. To takie morskie bezkr\u0119gowce nale\u017c\u0105ce do typu mi\u0119czak\u00f3w, przypominaj\u0105ce nieco \u015blimaki (na zdj\u0119ciu poni\u017cej chiton Tonicella lineata<\/em>). Okazuje si\u0119, \u017ce wyewoluowa\u0142y w oko niezale\u017cnie cztery razy. Ale oczywi\u015bcie niezaznajomieni z biologi\u0105 my\u015bliciele ca\u0142y czas rozwa\u017caj\u0105, czy zaj\u015bcie takiego procesu chocia\u017c raz jest w og\u00f3le mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zostawmy ich z tymi dawno ju\u017c rozwi\u0105zanymi trudno\u015bciami. Problem z proponowanym przez Planting\u0119 podej\u015bciem wi\u0105\u017ce si\u0119 z samymi podstawami metodologii nauk. Ot\u00f3\u017c teoria naukowa to zbi\u00f3r powi\u0105zanych zda\u0144 opisuj\u0105cych pewien fragment \u015bwiata, potwierdzonych empirycznie, pozwalaj\u0105cych na wyja\u015bnianie wynik\u00f3w eksperyment\u00f3w i przewidywanie kolejnych, ciesz\u0105cy si\u0119 uznaniem w \u015brodowisku naukowym. Ju\u017c to wskazuje, \u017ce teoria naukowa nie powinna zawiera\u0107 Boga. Nie tylko z powodu opisanego przez pewnego znanego fizyka s\u0142owami: ta hipoteza nie by\u0142a mi potrzebna<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Nie posiadamy i posiada\u0107 zapewne nie b\u0119dziemy pozwalaj\u0105cego na empiryczn\u0105 weryfikacj\u0119 modelu Boga. Oparta na nim teoria musia\u0142aby pozwala\u0107 przewidywa\u0107 Bo\u017ce dzia\u0142ania. Miliony religijnych fundamentalist\u00f3w twierdz\u0105 co prawda, \u017ce dobrze wiedz\u0105, czego B\u00f3g chce (a nawet uto\u017csamiaj\u0105 jego wol\u0119 z w\u0142asn\u0105), niemniej ich pogl\u0105dy znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Wielki biolog Stephen Jay Gould widzia\u0142 w nauce i religii nieposiadaj\u0105ce cz\u0119\u015bci wsp\u00f3lnej obszary ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci (NOMA, non overlapping magisteria<\/em>). Jak zauwa\u017ca prof. Heller, pakowanie Boga na si\u0142\u0119 do teorii naukowych zazwyczaj \u017ale si\u0119 ko\u0144czy. I dowodz\u0105cy po cichu istnienia Boga Plantinga, i zaprzeczaj\u0105cy istnieniu Boga Dawkins pisz\u0105 jakie\u015b kompletne bzdury o prawdopodobie\u0144stwie jego istnienia, nie zastanowiwszy si\u0119 nawet, czy to prawdopodobie\u0144stwo da si\u0119 w og\u00f3le zdefiniowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n