{"id":9478,"date":"2024-05-30T09:12:51","date_gmt":"2024-05-30T07:12:51","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9478"},"modified":"2026-02-04T14:03:07","modified_gmt":"2026-02-04T13:03:07","slug":"nie-tacy-znowu-inni-zycie-neandertalczykow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/05\/30\/nie-tacy-znowu-inni-zycie-neandertalczykow\/","title":{"rendered":"Nie tacy znowu inni. \u017bycie neandertalczyk\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Neandertalska matka z dzieckiem, diorama w Brnie<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Od czasu odkrycia w 1856 r. neandertalczyk uchodzi wr\u0119cz za synonim dawnego niedostosowanego do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w, prymitywnego, jaskiniowego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry musia\u0142 wygin\u0105\u0107, by zrobi\u0107 miejsce nowocze\u015bniejszym Homo sapiens<\/em>. Wsp\u00f3\u0142czesne odkrycia przecz\u0105 takiemu wizerunkowi.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Dzisiejsz\u0105 wiedz\u0119 na temat tego wymar\u0142ego gatunku cz\u0142owieka opisuje Rebecca Wragg Sykes w ksi\u0105\u017cce „Krewniacy. \u017bycie, mi\u0142o\u015b\u0107, \u015bmier\u0107 i sztuka neandertalczyk\u00f3w”. Brytyjska archeolo\u017cka kre\u015bli zupe\u0142nie inny obraz ludzi zamieszkuj\u0105cych Europ\u0119 przez kilkaset tysi\u0119cy lat.<\/p>\n\n\n\n

Neandertalczycy pojawili si\u0119 ok. 400 tys. lat temu, a znikn\u0119li 30-40 tys. lat temu z nie do ko\u0144ca poznanych przyczyn. Zamieszkiwali du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Europy i zachodni\u0105 Azj\u0119, ust\u0119puj\u0105c w kierunku wschodnim znacznie gorzej poznanym populacjom denisowian. Radzili sobie podczas zlodowace\u0144 plejstocenu i cieplejszych interglacja\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dysponowali tak naprawd\u0119 do\u015b\u0107 du\u017cym m\u00f3zgiem, \u015brednio wi\u0119kszym nawet od m\u00f3zgu wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi, aczkolwiek nieco inaczej ukszta\u0142towanym, na co wskazuje odmienna budowa czaszki – z tzw. kokiem potylicznym. Mieli szerszy nos, mniejsz\u0105 \u017cuchw\u0119 bez br\u00f3dki, za to prawdopodobnie wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 mi\u0119\u015bniow\u0105 i bardziej korpulentne cia\u0142a. To ostatnie przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na gorsze przystosowanie do biegu.<\/p>\n\n\n\n

Wbrew pozorom wytwarzali do\u015b\u0107 skomplikowane, wymagaj\u0105ce znacznej precyzji kamienne narz\u0119dzia. Wiedz\u0119 o tym musieli przekazywa\u0107 sobie z pokolenia na pokolenie. Polowali na znacznie wi\u0119ksz\u0105 od siebie zdobycz, o czym \u015bwiadcz\u0105 narz\u0119dzia z ko\u015bci. Masowe znaleziska wskazuj\u0105 na umiej\u0119tno\u015b\u0107 planowania i zaskakiwania migruj\u0105cych renifer\u00f3w w miejscu dogodnym dla \u0142owc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zabarwione ochr\u0105 muszle wskazuj\u0105 tak\u017ce na inn\u0105 ni\u017c u\u017cytkowa funkcj\u0119 cz\u0119\u015bci wytwarzanych przedmiot\u00f3w. Poczucie pi\u0119kna musia\u0142o wyprzedza\u0107 pojawienie si\u0119 cz\u0142owieka rozumnego. W jednej z zamieszkiwanych przez neandertalczyka jaski\u0144 znaleziono tajemniczy kr\u0105g z od\u0142amanych stalaktyt\u00f3w i stalagmit\u00f3w, co\u015b w stylu Stonehenge, tylko znacznie dawniejszego od naszego gatunku i ukrytego w g\u0142\u0119bi. Kolejne znalezisko, dobrze zachowane neandertalskie szcz\u0105tki pokryte pozosta\u0142o\u015bciami kwiat\u00f3w, wskazuje na pogrzeb. Co prawda pozosta\u0142o\u015bci kwiecia mog\u0142y zosta\u0107 z\u0142o\u017cone przez gryzonie, dobrze zachowane ko\u015bci wskazuj\u0105 jednak na to, \u017ce cia\u0142o zmar\u0142ego nie zosta\u0142o porzucone w miejscu \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 tak\u017ce budz\u0105ce mieszane uczucia \u015blady oprawiania i gotowania neandertalskich ko\u015bci. W \u015bwietle starszych interpretacji neandertalczycy zostaliby uznani za brutalnych kanibali. Dzisiaj przywo\u0142uje si\u0119 raczej nie tak rzadkie w pierwotnych kulturach Homo sapiens<\/em> przypadki zjadania cia\u0142 przodk\u00f3w w celach religijnych czy kulturowych. Przyj\u0119cie cia\u0142a wojownika mia\u0142o na Nowej Gwinei przekaza\u0107 m\u0142odszym cz\u0142onkom grupy si\u0142\u0119 czy odwag\u0119 zmar\u0142ego (nieprzyjemn\u0105 spraw\u0119 encefalopatii g\u0105bczastych pomi\u0144my). W grupach neandertalczyk\u00f3w mog\u0142o odgrywa\u0107 podobn\u0105 rol\u0119, tym bardziej \u017ce znalezione szcz\u0105tki os\u00f3b w starszym wieku i po licznych urazach, w tym bez r\u0119ki, ewidentnie niezdolnych do samodzielnego prze\u017cycia, \u015bwiadcz\u0105 o trosce o senior\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Co si\u0119 z nimi sta\u0142o? Wiemy ju\u017c, \u017ce spotkali si\u0119 z cz\u0142owiekiem rozumnym. \u017be wsp\u00f3\u0142\u017cyli, p\u0142odzili p\u0142odne potomstwo. Wszyscy nie-Afrykanie, potomkowie niewielkiej populacji, kt\u00f3ra opu\u015bci\u0142a macierzysty kontynent ok. 70 tys. lat temu i napotka\u0142a inne, rodzime dla p\u00f3\u0142nocy gatunki ludzi, nosz\u0105 w genomie 2,5 proc. pochodz\u0105ce od neandertalczyk\u00f3w lub denisowian. Pocz\u0105tkowo by\u0142o to 4 proc., ale dob\u00f3r naturalny zrobi\u0142 swoje, usuwaj\u0105c warianty gen\u00f3w niekompatybilne z reszt\u0105 genomem Homo sapiens<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

A wi\u0119c istotnie cz\u0142owiek rozumny i neandertalski to krewniacy, ale ci drudzy to nie tylko kuzyni, ale i nasi przodkowie.

Marcin Nowak

Bibliografia<\/strong>

Rebecca Wragg Sykes: Krewniacy. \u017bycie, mi\u0142o\u015b\u0107, \u015bmier\u0107 i sztuka neandertalczyk\u00f3w. Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2021. Seria Na \u015bcie\u017ckach nauki
\"\"Ksi\u0105\u017cka ciekawa, aczkolwiek szczeg\u00f3\u0142owy opis do\u015b\u0107 technicznych, kluczowych dla badaczy kwestii dotycz\u0105cych neandertalskich narz\u0119dzi dla laika mo\u017ce by\u0107 do\u015b\u0107 m\u0119cz\u0105cy. Ponadto t\u0142umacz, wydaje mi si\u0119, \u017ce przywi\u0105zuj\u0105cy du\u017c\u0105 wag\u0119 do t\u0142umaczenia termin\u00f3w archeologicznych, kompletnie nie radzi sobie z biologicznymi. (Nie, nikt nie robi\u0142 narz\u0119dzi z k\u0142\u00f3w mamut\u00f3w, bo mamuty jako tr\u0105bowce w og\u00f3le nie maj\u0105 k\u0142\u00f3w! I takie b\u0142\u0119dy si\u0119 niestety powtarzaj\u0105). Ksi\u0105\u017ck\u0119 oceni\u0142bym na 4 z minusem.<\/p>\n\n\n\n

Ilustracja<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Polak J: Neanderthal Mother (detail of diorama). Za Wikimedia Commons<\/a>, CC0 1.0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od czasu odkrycia w 1856 r. neandertalczyk uchodzi wr\u0119cz za synonim dawnego niedostosowanego do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w, prymitywnego, jaskiniowego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry musia\u0142 wygin\u0105\u0107, by zrobi\u0107 miejsce nowocze\u015bniejszym Homo sapiens. Wsp\u00f3\u0142czesne odkrycia przecz\u0105 takiemu wizerunkowi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9484,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,52],"tags":[688,607,92],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9478"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9478"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10422,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9478\/revisions\/10422"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}