{"id":9493,"date":"2024-06-14T20:32:34","date_gmt":"2024-06-14T18:32:34","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9493"},"modified":"2024-06-15T13:38:29","modified_gmt":"2024-06-15T11:38:29","slug":"adhd-przerazajaca-pochodna-przerazajacego-narkotyku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/06\/14\/adhd-przerazajaca-pochodna-przerazajacego-narkotyku\/","title":{"rendered":"Lek na ADHD: Przera\u017caj\u0105ca pochodna przera\u017caj\u0105cego narkotyku?"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Metylofenidat, pochodna amfetaminy, gro\u017anego narkotyku… stymulant nadu\u017cywany przez dzieci. I doros\u0142ych… Przypisywany w hurtowych ilo\u015bciach bez \u017cadnej kontroli… Kolejny raz czytam podobne tre\u015bci<\/a> i naprawd\u0119 trudno mi si\u0119 z nimi zgodzi\u0107. <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Nie zgadzam si\u0119, mimo \u017ce dostrzegam wag\u0119 tematu i ceni\u0119 autora. Niestety obawiam si\u0119, \u017ce jak zwykle oberw\u0105 pacjenci.<\/p>\n\n\n\n

Metylofenidat to lek z grupy stymulant\u00f3w, a wi\u0119c substancji pobudzaj\u0105cych dzia\u0142anie o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego. Zarejestrowany jest tak\u017ce w Polsce do leczenia zaburze\u0144 hiperkinetycznych: \u0142agodniejszej formy w postaci zaburzenia aktywno\u015bci i uwagi b\u0105d\u017a hiperkinetycznych zaburze\u0144 zachowania, formy powa\u017cniejszej, bo powik\u0142anej, jak nazwa wskazuje, zaburzeniami zachowania. W obu przypadkach kryteria diagnostyczne s\u0105 znacznie bardziej restrykcyjne ni\u017c w przypadku rozpoznawalnego za oceanem ADHD.<\/p>\n\n\n\n

Istotnie budowa chemiczna cz\u0105steczki metylofenidatu przypomina troch\u0119 amfetamin\u0119. Troch\u0119 \u2013 cz\u0105steczka leku jest bowiem o wiele wi\u0119ksza i do\u015b\u0107 wprawnego oka trzeba, by znale\u017a\u0107 we wzorach (patrz ni\u017cej) odpowiadaj\u0105ce sobie ugrupowania. Do\u015b\u0107 prost\u0105 w sumie i niestety \u0142atw\u0105 w syntezie (ludzie robi\u0105 to w stodole) cz\u0105steczk\u0119 amfetaminy przypomina zreszt\u0105 wiele zwi\u0105zk\u00f3w organicznych wyst\u0119puj\u0105cych naturalnie w ciele cz\u0142owieka, w tym neuroprzeka\u017aniki \u2013 z tego zreszt\u0105 wynika jej pobudzaj\u0105ce dzia\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\"\"

Zdrowy cz\u0142owiek po przyj\u0119ciu du\u017cej dawki stymulant\u00f3w b\u0119dzie pobudzony. Rzeczywi\u015bcie niekt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 w ten spos\u00f3b pom\u00f3c sobie w pracy czy nauce. Efekty nie b\u0119d\u0105 jednak nadzwyczajne, ogranicz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do redukcji zm\u0119czenia czy g\u0142odu.

Na osoby z ADHD stymulanty dzia\u0142aj\u0105 inaczej. Samo zaburzenie opisano<\/a>, pr\u00f3buj\u0105c scharakteryzowa\u0107 populacj\u0119 dzieci wykazuj\u0105cych nag\u0142\u0105 popraw\u0119 zachowania po przyj\u0119ciu stymulant\u00f3w. Pacjent hiperkinetyczny dzi\u0119ki lekom lepiej si\u0119 koncentruje, jest mniej impulsywny i nadruchliwy.

Czy jednak zaburzenia te nie s\u0105 nadrozpoznawane? Istnieje, jak zawsze w medycynie, masa przypadk\u00f3w w\u0105tpliwych. Zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c wr\u0119cz uliczne diagnozy. Dziecko wchodzi z rodzicami do gabinetu, po kilku minutach wiercenia si\u0119 i zmian pozycji wstaje z krzes\u0142a, grzebie w biurku i szufladach, po czym pr\u00f3buje przeprowadza\u0107 kontrol\u0119 dokumentacji medycznej i przemeblowanie w gabinecie. Co nie zmienia faktu, \u017ce dalej wypytuje si\u0119 drobiazgowo o objawy, ich pocz\u0105tek, prosi o opini\u0119 ze szko\u0142y. W razie dalszych w\u0105tpliwo\u015bci kieruje si\u0119 na odpowiednie badanie psychologiczne.

Czy jednak na pewno leczenie jest konieczne? C\u00f3\u017c, na ADHD si\u0119 nie umiera. Oficjalnie. Jednak spora cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w przychodzi ze \u015bladami po licznych urazach wynikaj\u0105cych z nieostro\u017cnego zachowania. Niekt\u00f3rzy co kilka miesi\u0119cy odwiedzaj\u0105 szpitaln\u0105 izb\u0119 przyj\u0119\u0107. W szkole w razie jakichkolwiek problem\u00f3w nauczyciele odruchowo ju\u017c wpisuj\u0105 uwag\u0119 nadruchliwemu dziecku, mimo \u017ce czasem w og\u00f3le w klasie go nie ma. Zdolna m\u0142odzie\u017c nie ko\u0144czy szk\u00f3\u0142, wchodzi w konflikt z prawem. W USA kierowcy z ADHD, stanowi\u0105cy najwy\u017cej kilka procent populacji, odpowiedzialni s\u0105 nawet za kilkadziesi\u0105t procent wypadk\u00f3w. Tak, wola\u0142bym, \u017ceby kieruj\u0105cy obok mnie cz\u0142owiek z zaburzeniami aktywno\u015bci i uwagi by\u0142 na lekach.

Ale przecie\u017c mamy ogromny wzrost liczby wypisywanych recept? Istotnie, aczkolwiek wynika on nie tylko z nadu\u017cywania uprawnie\u0144 przez garstk\u0119 amator\u00f3w szybkich pieni\u0119dzy. Do niedawna w psychiatrii doros\u0142ych nie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 wiele o rozpoznaniach z kr\u0119gu wieku rozwojowego. Jeszcze dekad\u0119 temu pacjent nadruchliwy czy autystyczny ko\u0144czy\u0142 18 lat i rozp\u0142ywa\u0142 si\u0119 w powietrzu. Szed\u0142 do poradni dla doros\u0142ych, dostawa\u0142 rozpoznanie w stylu zaburzenia depresyjno-l\u0119kowego mieszanego czy inn\u0105 „doros\u0142\u0105\u201d albo w og\u00f3le przerywa\u0142 leczenie. Obecnie r\u00f3wnie\u017c wskazania rejestracyjne lek\u00f3w obejmuj\u0105 tylko dzieci. Zaburzenie hiperkinetyczne tymczasem ulega istotnej remisji tylko u 70 proc. pacjent\u00f3w, i to g\u0142\u00f3wnie w zakresie impulsywno\u015bci i nadruchliwo\u015bci. Problemy w koncentracji uwagi cz\u0119\u015bciej pozostaj\u0105 przez reszt\u0119 \u017cycia. U 30 proc. utrzymuj\u0105 si\u0119 pe\u0142ne objawy. Zgodnie z polskim prawem leczenie czymkolwiek pacjenta, kt\u00f3ry w z\u0142o\u015bliwy i nieprzemy\u015blany spos\u00f3b \u015bmia\u0142 si\u0119 upe\u0142noletni\u0107 z diagnoz\u0105 zaburze\u0144 hiperkinetycznych, stanowi eksperyment medyczny. I oczywi\u015bcie \u017cadne refundacje nie przys\u0142uguj\u0105. W przypadku metylofenidatu jest to mniejszy problem ni\u017c z atomoksetyn\u0105 kosztuj\u0105c\u0105 zwykle kilka st\u00f3w. 30 proc. razy 1 proc. z doros\u0142ej populacji Polski daje dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi wymagaj\u0105cych recept.

Czy takie leczenie nie wymaga wi\u0119kszej kontroli? Z jednej strony metylofenidat naprawd\u0119 nale\u017cy do bezpieczniejszych lek\u00f3w stosowanych w psychiatrii. Najcz\u0119stsze efekty uboczne (18 proc.) to \u0142agodne objawy uk\u0142adu pokarmowego, w tym brak apetytu, w 16 proc. spadek masy cia\u0142a (co akurat w przypadku pacjent\u00f3w objawiaj\u0105cych si\u0119 impulsywnie niekoniecznie stanowi dzia\u0142anie niepo\u017c\u0105dane). Lek mo\u017ce te\u017c powodowa\u0107 wzrost ci\u015bnienia \u2013 trzeba mierzy\u0107 i odnosi\u0107 do siatki centylowej, bo u dzieci normy s\u0105 ni\u017csze. Bardzo rzadko mo\u017ce powodowa\u0107 zaburzenia rytmu. Wprowadzenie farmakoterapii wymaga wi\u0119c dok\u0142adnych bada\u0144, w szczeg\u00f3lno\u015bci wykluczenia mog\u0105cej wygl\u0105da\u0107 podobnie do ADHD nadczynno\u015bci tarczycy. EKG nie jest bezwzgl\u0119dnie zalecane, ale powszechnie wykonywane. Niekt\u00f3rzy zlecaj\u0105 jeszcze dla \u015bwi\u0119tego spokoju EEG. Wprowadzane w ten spos\u00f3b leczenie jest bezpieczne i skuteczne w 80-90 proc., o czym mo\u017cna jedynie marzy\u0107 w przypadku wi\u0119kszo\u015bci stosowanych w psychiatrii lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

A uzale\u017cnienie? Potencja\u0142 uzale\u017cniaj\u0105cy jest w\u0142a\u015bciwie \u017caden. Trzeba by stosowa\u0107 dawki rz\u0119dy wielko\u015bci wy\u017csze od u\u017cywanych w leczeniu i przyjmowa\u0107 je inn\u0105 ni\u017c doustna drog\u0105. Ponadto tabletki d\u0142ugo dzia\u0142aj\u0105ce powoli uwalniaj\u0105 lek, zapobiegaj\u0105c nag\u0142ym zmianom st\u0119\u017ce\u0144, kt\u00f3re stoj\u0105 za odczuciem haju w przypadku narkotyk\u00f3w. Uzale\u017cnienie behawioralne? W ten spos\u00f3b mo\u017cna si\u0119 uzale\u017cni\u0107 od wszystkiego. Od metylofenidatu \u2013 w sumie nigdy nie widzia\u0142em. Dla por\u00f3wnania: uzale\u017cnienie od internetu widzia\u0142em w ostatnim tygodniu kilka razy.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto metylofenidat podlega zwi\u0119kszonej kontroli. Obj\u0119ty jest s\u0142awnym rozporz\u0105dzeniem<\/a>, przez kt\u00f3re wyrzucono by\u0142ego ministra Niedzielskiego. Przepisanie go wymaga kontroli wszystkich recept pacjenta w przeci\u0105gu ostatnich trzech miesi\u0119cy, a je\u015bli nie ma takiej technicznej mo\u017cliwo\u015bci, zebrania dok\u0142adnego wywiadu na ten temat od pacjenta czy jego rodziny. I stosownej notatki w dokumentacji.<\/p>\n\n\n\n

Problem w tym, \u017ce NFZ rzeczywi\u015bcie kontroluje g\u0142\u00f3wnie poprawno\u015b\u0107 procedur, a nie leczenia, w szczeg\u00f3lno\u015bci recepty wystawione ze zni\u017ck\u0105. Ka\u017cda recepta wymaga opisania w dokumentacji, ale to akurat \u0142atwo zautomatyzowa\u0107. Nieprawid\u0142ow\u0105 recept\u0105 na 100 proc. mog\u0142aby zainteresowa\u0107 si\u0119 prokuratura czy s\u0105d lekarski, ale musia\u0142yby powzi\u0105\u0107 tak\u0105 informacj\u0119 od pokrzywdzonego, kt\u00f3ry, zadowolony z mo\u017cliwo\u015bci uzyskania po\u017c\u0105danych substancji, raczej pokrzywdzony si\u0119 nie czuje i nie b\u0119dzie wszem wobec og\u0142asza\u0142, sk\u0105d je wzi\u0105\u0142.<\/p>\n\n\n\n

NFZ wlepi natomiast wysokie kary za nienale\u017cn\u0105 refundacj\u0119 (swego czasu media porusza\u0142y temat mleka nast\u0119pczego). Zni\u017cka na metylofenidat przys\u0142uguje tylko dzieciom od lat sze\u015bciu przyjmuj\u0105cym lek jako element kompleksowego leczenia obejmuj\u0105cego psychoterapi\u0119. Oddzia\u0142 krakowski interpretuje to literalnie, wymagaj\u0105c aktualnego za\u015bwiadczenia od psychoterapeuty.<\/p>\n\n\n\n

Czy psychoterapia nie powinna by\u0107 obowi\u0105zkowym elementem leczenia? Niekoniecznie. Istotnie, w teorii stanowi podstaw\u0119 wszelkiego prawie post\u0119powania w psychiatrii dzieci i m\u0142odzie\u017cy. W praktyce: pr\u00f3bowali\u015bcie zapisa\u0107 dziecko na psychoterapi\u0119 na NFZ? W du\u017cych miastach czeka si\u0119 rok, obrotny rodzic znajdzie terapeut\u0119 w p\u00f3\u0142 roku. W mniejszych miastach, czyli prawie wszystkich poza wojew\u00f3dzkimi, szuka si\u0119 najbli\u017cszego wi\u0119kszego miasta. Co wi\u0119cej, NFZ finansuje psychoterapi\u0119 liczon\u0105 w miesi\u0105cach. Tymczasem najcz\u0119\u015bciej diagnoza stawiana jest w wieku 7-12 lat, farmakoterapia za\u015b stosowana do pe\u0142noletno\u015bci. W efekcie zni\u017cka przys\u0142uguje g\u0142\u00f3wnie bogatym, kt\u00f3rych sta\u0107 na prywatn\u0105 psychoterapi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto naprawd\u0119 pacjent, kt\u00f3ry przez kilka miesi\u0119cy z pomoc\u0105 terapeuty nauczy\u0142 si\u0119 radzi\u0107 sobie ze swoim uk\u0142adem nerwowym, nie zawsze potrzebuje psychoterapii przez nast\u0119pnych kilka lat. Niekiedy nie potrzebuje jej w og\u00f3le, w prostszych przypadkach wystarczy opieka psychologa (psycholog i psychoterapeuta to dwa r\u00f3\u017cne zawody<\/a>). Znam osobi\u015bcie i polecam psycholo\u017ck\u0119, kt\u00f3ra radzi sobie z takimi pacjentami i pomaga im lepiej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 znanych mi psychoterapeut\u00f3w. Niemniej zaopiekowanie dziecka w ten spos\u00f3b nie uprawnia do zni\u017cki na leki, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o jakichkolwiek szkolnych psychologach. A je\u015bli rodzic, zadowolony z opieki, nie wie, czy ma do czynienia z psychologiem czy psychoterapeut\u0105? Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 rodzic\u00f3w ich nie odr\u00f3\u017cnia. W ochronie zdrowia w Polsce za niewiedz\u0119 si\u0119 p\u0142aci. Chyba \u017ce psychiatra poprosi o wypisanie leku lekarza POZ, a on nie wypisze leku na zni\u017ck\u0119, tylko na uprawnienie (bezp\u0142atne leki dla dzieci i senior\u00f3w). To z kolei rozporz\u0105dzenie, w kt\u00f3rym poprzedni rz\u0105d zapomnia\u0142 uwzgl\u0119dni\u0107 psychiatr\u00f3w i jako\u015b tak zosta\u0142o. Psychiatra dzieci\u0119cy nie mo\u017ce, mimo zalece\u0144, wypisywa\u0107 metylofenidatu.<\/p>\n\n\n\n

Od my\u015blenia o tych wszystkich zawi\u0142o\u015bciach g\u0142owa boli. Szcz\u0119\u015bliwie w Polsce bez trudu mo\u017cna na b\u00f3l g\u0142owy przyj\u0105\u0107 leki z najsilniejszej grupy przeciwb\u00f3l\u00f3wek, s\u0142absze opioidy. Te pochodne morfiny, zwi\u0105zku znacznie niebezpieczniejszego i uzale\u017cniaj\u0105cego od stymulant\u00f3w, dost\u0119pne s\u0105 w Polsce bez recepty.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracje:<\/p>\n\n\n\n

Takaian, Deksmetylofenidat, za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej
Chesnok, Amfetamina, za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej
Jesin, Metylofenidat, za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Metylofenidat, pochodna amfetaminy, gro\u017anego narkotyku… stymulant nadu\u017cywany przez dzieci. I doros\u0142ych… Przypisywany w hurtowych ilo\u015bciach bez \u017cadnej kontroli… Kolejny raz czytam podobne tre\u015bci i naprawd\u0119 trudno mi si\u0119 z nimi zgodzi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9506,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,30,204],"tags":[378,38,554,258,545],"class_list":["post-9493","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-autor-marcin-nowak","category-medycyna","category-politycznie-niepoprawni","category-zdrowie","tag-leki","tag-medycyna","tag-metylofenidat","tag-psychiatria","tag-psychiatria-dzieci-i-mlodziezy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9493"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9514,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9493\/revisions\/9514"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}