{"id":9546,"date":"2024-07-10T08:04:15","date_gmt":"2024-07-10T06:04:15","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9546"},"modified":"2024-07-10T11:01:23","modified_gmt":"2024-07-10T09:01:23","slug":"jasniejsza-strona-fentanylu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/07\/10\/jasniejsza-strona-fentanylu\/","title":{"rendered":"Ja\u015bniejsza strona fentanylu"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Od niedawna media donosz\u0105 o nowym strasznym narkotyku silniejszym nawet stukrotnie od morfiny: fentanylu. Z drugiej strony cz\u0119\u015b\u0107 autor\u00f3w m\u00f3wi o panice moralnej. Czy rzeczywi\u015bcie jest si\u0119 czego ba\u0107?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Wbrew niekt\u00f3rym szumnym doniesieniom fentanyl nie jest \u017cadn\u0105 nowo\u015bci\u0105. To z dzisiejszego punktu widzenia dobrze ju\u017c poznany, stosowany od lat lek przeciwb\u00f3lowy z grupy opioid\u00f3w, dost\u0119pny w niejednej aptece.<\/p>\n\n\n\n

Opioidy by\u0142y historycznie zwi\u0105zkami przeciwb\u00f3lowymi izolowanymi z opium, a wi\u0119c sporz\u0105dzonymi z maku. Dzia\u0142aj\u0105 poprzez obecne w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym receptory opioidowe. Istnieje kilka rodzaj\u00f3w tych receptor\u00f3w, m.in. my i kappa. Nie wdaj\u0105c si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y, zwi\u0105zki te wywieraj\u0105 dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe, przeciwkaszlowe, zapieraj\u0105ce i hamuj\u0105ce oddech. Maj\u0105 te\u017c bardzo silny potencja\u0142 uzale\u017cniaj\u0105cy, obejmuj\u0105cy narastanie tolerancji, co oznacza konieczno\u015b\u0107 stosowania coraz wi\u0119kszych dawek dla osi\u0105gni\u0119cia tego samego efektu, i objawy abstynencyjne w razie nag\u0142ego zaprzestania u\u017cywania specyfiku b\u0105d\u017a zmniejszenia przyjmowanej ilo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej znanym opioidem pozostaje morfina, zwi\u0105zek naturalnego pochodzenia o skomplikowanej budowie chemicznej, z kilkoma pier\u015bcieniami opr\u00f3cz w\u0119gla zawieraj\u0105cymi azot. Z uwagi na wysoki potencja\u0142 uzale\u017cniaj\u0105cy morfiny podj\u0119to poszukiwania bezpieczniejszych pochodnych. Metylacja morfiny tworzy kodein\u0119, znacznie bezpieczniejszy lek, w niewielkich dawkach dost\u0119pny nawet bez recepty. Niemniej ma w dalszym ci\u0105gu pewien potencja\u0142 uzale\u017cniaj\u0105cy, tym bardziej \u017ce w\u0105troba usuwa dodan\u0105 grup\u0119 metylow\u0105 kodeiny, odtwarzaj\u0105c morfin\u0119. O jej wi\u0119kszym bezpiecze\u0144stwie mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 to, \u017ce w sprzedawanych zwykle tabletkach \u0142\u0105czonych z paracetamolem to ona stanowi ten bezpieczniejszy sk\u0142adnik. Na forach u\u017cytkownik\u00f3w narkotyk\u00f3w kr\u0105\u017c\u0105 przepisy, jak odizolowa\u0107 j\u0105 od paracetamolu, gdy\u017c przyj\u0119cie ilo\u015bci zapewniaj\u0105cej jak\u0105kolwiek eufori\u0119 doprowadzi\u0142oby do zatrucia i uszkodzenia w\u0105troby tym ostatnim popularnym lekiem przeciwb\u00f3lowym i przeciwgor\u0105czkowym.<\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3bowano r\u00f3wnie\u017c do\u0142\u0105czy\u0107 do morfiny reszt\u0119 kwasu octowego. Dla bezpiecze\u0144stwa niekt\u00f3rych czytaj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142y techniczne pomin\u0119, wspominaj\u0105c tylko, \u017ce zwyk\u0142y ocet na pewno nie zadzia\u0142a. Otrzymana przez acetylacj\u0119 pochodna okaza\u0142a si\u0119 nie tylko silniejsza, ale te\u017c znacznie bardziej uzale\u017cniaj\u0105ca. Poza pojedynczymi miejscami na \u015bwiecie (jak niekt\u00f3re stany USA) nie znalaz\u0142a z tego powodu zastosowania w medycynie. Ta diacetylomorfina b\u0105d\u017a diamorfina zrobi\u0142a karier\u0119 w\u015br\u00f3d narkoman\u00f3w, znana powszechnie pod nazw\u0105 heroiny.<\/p>\n\n\n\n

Rozw\u00f3j chemii i biochemii pozwoli\u0142 z kolei na otrzymanie znacznie bezpieczniejszych substancji o podobnym dzia\u0142aniu, syntetyzowany sztucznie w laboratoriach chemicznych. Do nich w\u0142a\u015bnie nale\u017cy fentanyl. <\/p>\n\n\n\n

Istotnie jest ok. 70 razy silniejszy od morfiny. Nie znaczy to, wbrew powszechnemu rozumieniu, \u017ce dzia\u0142a 70 razy silniej ani \u017ce tyle razy bardziej szkodzi. Co by to w og\u00f3le znaczy\u0142o, \u017ce lek pozbawia b\u00f3lu tyle a tyle razy silniej? Mo\u017cna oczywi\u015bcie pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 analogow\u0105 wizualn\u0105 skal\u0105 b\u00f3lu od zera do dziesi\u0119ciu, ale dzielenie jednego wyniku przez drugi i twierdzenie, \u017ce b\u00f3l na 6 jest trzykrotnie silniejszy od b\u00f3lu na 2, jest nadu\u017cyciem. Liczenie tak si\u0142y leku jest absurdem.<\/p>\n\n\n\n

To, co mo\u017cemy stwierdzi\u0107 do\u015bwiadczalnie, to \u017ce dwa leki maj\u0105 mniej wi\u0119cej takie samo dzia\u0142anie. Istotnie fentanyl dzia\u0142a tak samo jak morfina, tzn. usuwa taki sam b\u00f3l w st\u0119\u017ceniu 70 razy mniejszym (oczywi\u015bcie trzeba by\u0142o ustali\u0107 spos\u00f3b pomiaru tego st\u0119\u017cenia). Oznacza to, \u017ce osi\u0105gni\u0119cie tego samego efektu wymaga znacznie mniejszej dawki leku, co przek\u0142ada si\u0119 na znacznie mniejsze dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane, a zatem wi\u0119ksze bezpiecze\u0144stwo leczenia. Ale nie usuwa dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych, ze \u015bmierci\u0105 w\u0142\u0105cznie.<\/p>\n\n\n\n

Ale po co w og\u00f3le stosowa\u0107 tak niebezpieczne zwi\u0105zki? <\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne wskazania. Sprowadzaj\u0105 si\u0119 do leczenia b\u00f3lu i zatrzymywania oddechu. \u0141agodniejsze opioidy, jak kodeina, mog\u0105 te\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 jako leki przeciwkaszlowe. Niestety i tych nadu\u017cywa m\u0142odzie\u017c. Jeszcze kilka lat temu jednym z ulubionych specyfik\u00f3w w tej grupie wiekowej by\u0142 dekstrometorfan.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast znieczulaj\u0105c pacjenta do operacji, nale\u017cy koniecznie wy\u0142\u0105czy\u0107 mu \u015bwiadomo\u015b\u0107, w tym odczuwanie b\u00f3lu, ale te\u017c ruchy mi\u0119\u015bni, tak\u017ce oddychanie. Chory, kt\u00f3remu przecinamy pow\u0142oki brzuszne, naprawd\u0119 nie powinien tego czu\u0107. Ponadto kr\u00f3tkotrwa\u0142e jednorazowe u\u017cycie leku raczej nie spowoduje uzale\u017cnienia. Wyj\u0105tek stanowi\u0105 pacjenci w przesz\u0142o\u015bci nadu\u017cywaj\u0105cy substancji psychoaktywnych. W tej grupie nale\u017cy si\u0119 dobrze zastanowi\u0107 nad wyborem mieszanki znieczulaj\u0105cej, gdy\u017c ju\u017c jednorazowe podanie mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do nawrotu uzale\u017cnienia.<\/p>\n\n\n\n

Druga grupa wskaza\u0144 to leczenie bardzo silnego b\u00f3lu. Przypadkiem ostrym mog\u0105 by\u0107 ci\u0119\u017ckie obra\u017cenia po wypadku samochodowym b\u0105d\u017a zawa\u0142 serca. W takich sytuacjach b\u00f3l nie tylko powoduje cierpienie pacjenta, ale i zwi\u0119ksza ci\u015bnienie t\u0119tnicze, pogarszaj\u0105c niewydolno\u015b\u0107 serca po zawale b\u0105d\u017a zwi\u0119kszaj\u0105c krwawienie z rany. Dziura w \u015bredniej wielko\u015bci t\u0119tnicy z lej\u0105c\u0105 si\u0119 pod ci\u015bnieniem krwi\u0105 mo\u017ce by\u0107 trudna do opatrzenia, uszkodzenie kt\u00f3rej\u015b z wi\u0119kszych t\u0119tnic mo\u017ce oznacza\u0107 \u015bmier\u0107 jeszcze przed dojazdem do szpitala.<\/p>\n\n\n\n

Przyczynami przewlek\u0142ego b\u00f3lu uzasadniaj\u0105cego stosowanie opioid\u00f3w s\u0105 zwykle nowotwory. Istotnie u\u017cywane d\u0142u\u017cszy czas leki te mog\u0105 powodowa\u0107 uzale\u017cnienie. Rzeczywi\u015bcie chorzy z czasem rozwijaj\u0105 tolerancj\u0119 i musz\u0105 przyjmowa\u0107 coraz wy\u017csze dawki. Odmawia\u0107 jednak wij\u0105cym si\u0119 z b\u00f3lu chorym skutecznego leczenia mog\u0105 tylko ci, kt\u00f3rzy nigdy nie widzieli cierpienia umieraj\u0105cych na nowotw\u00f3r. B\u0105d\u017a lekarze obawiaj\u0105cy si\u0119, \u017ce kolejny prokurator w imi\u0119 pokracznie rozumianej \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia zarzuci im zab\u00f3jstwo. Skuteczne w przypadku takich pacjent\u00f3w dawki istotnie zrobi\u0142yby krzywd\u0119 nieprzyzwyczajonemu do nich zdrowemu pacjentowi i w kt\u00f3rym\u015b momencie leczenia pacjent umrze \u2013 z powodu choroby podstawowej. Jednak chodzi tutaj zwykle o ludzi, kt\u00f3rzy cz\u0119sto nawet nie zd\u0105\u017c\u0105 si\u0119 uzale\u017cni\u0107. Prze\u017cycie czasu pozwalaj\u0105cego na rozw\u00f3j uzale\u017cnienia to dla nich cz\u0119sto ta bardziej optymistyczna wersja rokowania. B\u0105d\u017a raczej pesymistyczna, upiorna, je\u015bli pozbawieni skutecznego leczenia b\u0119d\u0105 cierpie\u0107 i dr\u017ce\u0107 w \u0142\u00f3\u017cku, nawet nie maj\u0105c si\u0142y si\u0119 rzuca\u0107 i b\u0142aga\u0107 o \u015bmier\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W takich w\u0142a\u015bnie sytuacjach medycznie uzasadnione jest u\u017cycie opioid\u00f3w, tak\u017ce silnie dzia\u0142aj\u0105cych. Morfiny, fentanylu czy te\u017c znacznie bezpieczniejszej ze wzgl\u0119du na efekt pu\u0142apowy buprenorfiny. Jednocze\u015bnie pobudzaj\u0105c i hamuj\u0105c ten sam receptor zale\u017cnie od st\u0119\u017cenia, po przekroczeniu pewnej dawki substancja po prostu przestaje dzia\u0142a\u0107, dlatego bardzo trudno j\u0105 przedawkowa\u0107 i umrze\u0107 z uduszenia. Dost\u0119pna bywa cho\u0107by w powoli uwalniaj\u0105cych j\u0105 plastrach uniemo\u017cliwiaj\u0105cych odczucie tak cenionego przez uzale\u017cnionych haju.<\/p>\n\n\n\n

W USA opioidy u\u017cywane s\u0105 stanowczo zbyt cz\u0119sto. W Polsce jeszcze nie tak dawno m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o opioidofobii, l\u0119ku przed ich u\u017cyciem, i w efekcie o ich zbyt rzadkim wykorzystywaniu, przez co umieraj\u0105cy cierpi\u0105 niepowstrzymany b\u00f3l. Oby kolejne wzmo\u017cenie moralne nie ograniczy\u0142o im ostatniej nadziei na unikni\u0119cie cierpienia w ostatnich chwilach \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja:<\/strong> 2 mg fentanylu, dawka \u015bmiertelna dla wi\u0119kszo\u015bci ludzi. FDA. Za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od niedawna media donosz\u0105 o nowym strasznym narkotyku silniejszym nawet stukrotnie od morfiny: fentanylu. Z drugiej strony cz\u0119\u015b\u0107 autor\u00f3w m\u00f3wi o panice moralnej. Czy rzeczywi\u015bcie jest si\u0119 czego ba\u0107?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9554,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,1,30,204],"tags":[1161,1157,1160,38,1159,1158,235,178],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9546"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9546"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9546\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9562,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9546\/revisions\/9562"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9554"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9546"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9546"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9546"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}