{"id":9623,"date":"2024-09-15T14:37:11","date_gmt":"2024-09-15T12:37:11","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9623"},"modified":"2024-09-15T15:12:06","modified_gmt":"2024-09-15T13:12:06","slug":"harry-potter-wladca-pierscieni-zlota-galaz-i-olbrzym-ktory-ukrywal-swe-serce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/09\/15\/harry-potter-wladca-pierscieni-zlota-galaz-i-olbrzym-ktory-ukrywal-swe-serce\/","title":{"rendered":"Harry Potter, W\u0142adca Pier\u015bcieni, Z\u0142ota Ga\u0142\u0105\u017a i Olbrzym, Kt\u00f3ry Ukrywa\u0142 Swe Serce"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Medalik Slytherina (jeden z horkruks\u00f3w z ksi\u0105\u017cek o Harrym Potterze)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Widzia\u0142em jaki\u015b czas temu mem z has\u0142em „Jedyny pier\u015bcie\u0144 \u2013 pierwotny horkruks?”. Ta dziwaczna zbitka kryje w sobie sugesti\u0119 powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy seri\u0105 popularnych ksi\u0105\u017cek fantastycznych dla m\u0142odzie\u017cy J.K. Rowling o Harrym Potterze a le\u017c\u0105cym u podstaw fantastyki dzie\u0142em Johna Ronalda Reuela Tolkiena „W\u0142adca pier\u015bcieni\u201d. Czy rzeczywi\u015bcie chodzi o ten sam motyw?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Uwaga. tekst zawiera informacje dotycz\u0105ce zako\u0144czenia wspominanych utwor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Najpierw kr\u00f3tkie wyja\u015bnienie dla os\u00f3b, kt\u00f3re literatury takiej jak Harry Potter nie trawi\u0105 (b\u0105d\u017a zdolno\u015b\u0107 t\u0119 z wiekiem straci\u0142y, tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas traci mo\u017cliwo\u015b\u0107 trawienia obecnej w mleku laktozy). Rzecz rozgrywa si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnej Anglii w ukrywaj\u0105cej si\u0119 przed reszt\u0105 populacji spo\u0142eczno\u015bci czarodziej\u00f3w. G\u0142\u00f3wny bohater, sierota, trafia do szko\u0142y magii (mo\u017ce dlatego temat przyszed\u0142 mi do g\u0142owy nied\u0142ugo po rozpocz\u0119ciu roku szkolnego). Musi stawi\u0107 czo\u0142a czarnoksi\u0119\u017cnikowi Voldemortowi, zab\u00f3jcy jego rodzic\u00f3w. Maga nie mo\u017cna jednak zabi\u0107, gdy\u017c ukry\u0142 swoj\u0105 pokawa\u0142kowan\u0105 dusz\u0119 w przedmiotach zwanych przez autork\u0119 w\u0142a\u015bnie horkruksami (o podzieleniu, czyli w\u0142a\u015bciwie dysocjacji to\u017csamo\u015bci, mo\u017ce uda mi si\u0119 napisa\u0107 innym razem).<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem tytu\u0142owy tolkienowski w\u0142adca pier\u015bcieni, nie\u015bmiertelny Sauron, przela\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swej mocy w Jedyny Pier\u015bcie\u0144 zdolny panowa\u0107 nad wykonanymi wcze\u015bniej pier\u015bcieniami ofiarowanymi ludziom, elfom i krasnoludom. Ten w\u0142a\u015bnie artefakt, obdarzony przez mrocznego w\u0142adc\u0119 prawie w\u0142asn\u0105 wol\u0105, pr\u00f3buje zniszczy\u0107 g\u0142\u00f3wny bohater hobbit Frodo Baggins.<\/p>\n\n\n\n

I tu, i tu czarnoksi\u0119\u017cnik przelewa na przedmiot cz\u0119\u015b\u0107 swojej duszy. Mo\u017ce to wygl\u0105da\u0107 podobnie, ale funkcja tworzonych w ten spos\u00f3b magicznych obiekt\u00f3w jest zupe\u0142nie inna. Voldemort chce unikn\u0105\u0107 \u015bmierci, Sauron tworzy narz\u0119dzie powi\u0119kszaj\u0105ce jego w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Trudno powiedzie\u0107, czy Rowling pomys\u0142 zakl\u0119tej w przedmiocie duszy przej\u0119\u0142a od Tolkiena, bo by\u0142 obecny w literaturze znacznie wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n

Czyta\u0142em w szkole opowie\u015b\u0107 o olbrzymie, kt\u00f3ry ukrywa\u0142 swoje serce. Pomijaj\u0105c w\u0105tek romantyczny, z\u0142ego olbrzyma nie mo\u017cna w \u017caden spos\u00f3b pokona\u0107, bo zapobiegawczo umie\u015bci\u0142 serce z dala od cia\u0142a. Znalezienie go stanowi\u0142o jedyny spos\u00f3b na powstrzymanie gwa\u0142townika, kt\u00f3rego nie ima\u0142 si\u0119 \u017caden cios.<\/p>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka opowie\u015b\u0107 wydaje si\u0119 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cna od pomys\u0142u Rowling. Co je \u0142\u0105czy, to uzyskanie bezpiecze\u0144stwa, pewnej wzgl\u0119dnej prawie nie\u015bmiertelno\u015bci, poprzez ukrycie wa\u017cnego elementu siebie poza cia\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Jedyny Pier\u015bcie\u0144 Saurona<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przychodzi na my\u015bl kolejny, znacznie ju\u017c powa\u017cniejszy utw\u00f3r, „Z\u0142ota Ga\u0142\u0105\u017a\u201d J. George\u2019a Frazera sprzed ponad stu lat. To zbi\u00f3r opis\u00f3w, a z dzisiejszego punktu widzenia bardziej anegdot dotycz\u0105cych miejscowych zwyczaj\u00f3w egzotycznych kultur. Brytyjski antropolog szuka odpowiedzi na postawione na pocz\u0105tku pytanie o pewien niezrozumia\u0142y zwyczaj. Mianowicie w gaju w Arycji przy \u015bwi\u0105tyni Diany sta\u0142 d\u0105b, kt\u00f3rego pilnowa\u0142 kap\u0142an, tzw. rex nemorensis<\/em> (kr\u00f3l z Nemi, zwany te\u017c kr\u00f3lem le\u015bnym). Wbrew nazwie nie m\u00f3g\u0142 wie\u015b\u0107 kr\u00f3lewskiego \u017cycia. Kap\u0142anem bowiem zostawa\u0142o si\u0119 poprzez zabicie swego poprzednika – po to tylko, by dniem i noc\u0105 wypatrywa\u0107 nast\u0119pcy. Kap\u0142anami zostawali wi\u0119c zbiegli niewolnicy i przest\u0119pcy. \u017beby za\u015b by\u0142o trudniej, do walki z kap\u0142anem stan\u0105\u0107 mo\u017cna by\u0142o jedynie po u\u0142amaniu ga\u0142\u0119zi ze \u015bwi\u0119tego drzewa.<\/p>\n\n\n\n

Zaznaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce Frazer jako przedstawiciel pierwszej fazy antropologii, zwanej z\u0142o\u015bliwie antropologi\u0105 gabinetow\u0105, nie jest dzisiaj tak wiarygodny jak niegdy\u015b. Kiedy powstawa\u0142a ta dziedzina wiedzy, praktykowano j\u0105 w niepoj\u0119ty dzisiaj spos\u00f3b. Badacz, zwykle starszy m\u0119\u017cczyzna o bia\u0142ej sk\u00f3rze, siedzia\u0142 wygodnie za biurkiem i zaprasza\u0142 podr\u00f3\u017cnik\u00f3w opowiadaj\u0105cych mu niesamowite niekiedy szczeg\u00f3\u0142y wypraw b\u0105d\u017a otrzymywa\u0142 takie informacje listownie. Kolejne pokolenie badaczy zw\u0105tpi\u0142o nieco w naukow\u0105 warto\u015b\u0107 gry w g\u0142uchy telefon i przenios\u0142o si\u0119 na badane tereny. Archeolodzy tarasowi zamieszkali nieopodal badanych spo\u0142eczno\u015bci i nawet utrzymywali kontakt z wybranymi przedstawicielami miejscowej ludno\u015bci, przyjmowanymi zazwyczaj w charakterze s\u0142u\u017cby. To od nich otrzymywali informacje. Dopiero kolejne pokolenie wysz\u0142o z taras\u00f3w i rezydencji i naprawd\u0119 zamieszka\u0142o w\u015br\u00f3d badanych. Ze zdziwieniem skonstatowano, \u017ce tubylcy maj\u0105 tak naprawd\u0119 zadziwiaj\u0105co du\u017c\u0105 i adekwatn\u0105 wiedz\u0119 praktyczn\u0105 na temat \u015bwiata i dobrze sobie w nim radz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Niemniej zasadnicza konstatacja autora „Z\u0142otej Ga\u0142\u0119zi\u201d pozostaje w mocy. Warunkiem koniecznym pokonania kr\u00f3la-kap\u0142ana by\u0142o zerwanie ga\u0142\u0119zi z drzewa, bo tam w\u0142a\u015bnie lokowano dusz\u0119 tego wojownika. Tak samo jak przez zim\u0119 dusza d\u0119bu zajmowa\u0107 mia\u0142a wiecznie zielon\u0105 jemio\u0142\u0119<\/a> (idea ro\u015blinnego p\u00f3\u0142paso\u017cytnictwa staro\u017cytnym najwyra\u017aniej nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w g\u0142owie).<\/p>\n\n\n\n

Rex nemorensis<\/em> ukrywa\u0142 si\u0142\u0119, dusz\u0119 czy \u017cycie w d\u0119bie, co chroni\u0142o go przed \u015bmierci\u0105, oczywi\u015bcie do czasu zerwania ga\u0142\u0119zi i wyzwania go na pojedynek, tak samo jak ukrywaj\u0105cy swe serce olbrzym. I tak samo jak morderczy czarnoksi\u0119\u017cnik z serii dla m\u0142odzie\u017cy. \u0141\u0105czy ich te\u017c koniec. Wszyscy po zniszczeniu pozacielesnych cz\u0119\u015bci ich dusz zmarli, a Sauron straci\u0142 cielesn\u0105 pow\u0142ok\u0119. Cytuj\u0105c inn\u0105 modn\u0105 kilka lat temu seri\u0119 ksi\u0105\u017cek fantasy: Valar morghulis<\/em>. Ka\u017cdy musi umrze\u0107<\/em>. Najwyra\u017aniej tylko niekt\u00f3re stare motywy literackie nie gin\u0105, a nawet zupe\u0142nie si\u0119 nie starzej\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

James George Frazer. Z\u0142ota Ga\u0142\u0105\u017a. Pa\u0144stwowy Instytut wydawniczy, Warszawa 1978<\/p>\n\n\n\n

Ilustracje:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Robert Clarke, Medalik Slytherina, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 2.0
Peter Yost, Jedyny Pier\u015bcie\u0144, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Widzia\u0142em jaki\u015b czas temu mem z has\u0142em „Jedyny pier\u015bcie\u0144 \u2013 pierwotny horkruks?”. Ta dziwaczna zbitka kryje w sobie sugesti\u0119 powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy seri\u0105 popularnych ksi\u0105\u017cek fantastycznych dla m\u0142odzie\u017cy J.K. Rowling o Harrym Potterze a le\u017c\u0105cym u podstaw fantastyki dzie\u0142em Johna Ronalda Reuela Tolkiena „W\u0142adca pier\u015bcieni\u201d. Czy rzeczywi\u015bcie chodzi o ten sam motyw?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9627,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,52],"tags":[538,1166,151,957,539],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9623"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9623"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9623\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9647,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9623\/revisions\/9647"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}