{"id":9630,"date":"2024-09-09T13:51:16","date_gmt":"2024-09-09T11:51:16","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9630"},"modified":"2024-09-10T14:20:40","modified_gmt":"2024-09-10T12:20:40","slug":"uniwersytet-rzeczny-czyli-perly-na-wieprzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/09\/09\/uniwersytet-rzeczny-czyli-perly-na-wieprzu\/","title":{"rendered":"Uniwersytet Rzeczny, czyli per\u0142y na Wieprzu"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Ostatnie kilka dni sp\u0119dzi\u0142em na pi\u0105tych warsztatach z cyklu Uniwersytet Rzeczny. To inicjatywa Coalition Clean Baltic, organizowana zgodnie z zasad\u0105, \u017ce stan Ba\u0142tyku zale\u017cy od stanu rzek jego zlewiska. Pierwszy, pilota\u017cowy Uniwersytet Rzeczny by\u0142 spotkaniem ekspert\u00f3w z dorzeczy Odry, Wis\u0142y i Niemna w 2018 r. Potem zaplanowano pierwszy w\u0142a\u015bciwy, kt\u00f3ry mia\u0142 odby\u0107 si\u0119 w Polsce, nad Draw\u0105, i w zasadzie tak si\u0119 sta\u0142o, ale by\u0142o to w 2020, wi\u0119c mia\u0142 form\u0119 online. Kolejne odby\u0142y si\u0119 w Litwie, Estonii i po niemieckiej stronie Odry.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Uniwersytet Rzeczny jest z natury przedsi\u0119wzi\u0119ciem mi\u0119dzynarodowym, ale si\u0142\u0105 rzeczy lokalizacja wp\u0142ywa na list\u0119 uczestnik\u00f3w i tematyk\u0119 prezentacji. W mi\u0119dzyczasie w zlewisku Ba\u0142tyku nast\u0105pi\u0142y zmiany dramatycznie zmieniaj\u0105ce polityk\u0119 og\u00f3ln\u0105, a w konsekwencji te\u017c wodn\u0105. Nast\u0119pczyni prawna jednego z sygnatariuszy konwencji helsi\u0144skiej o ochronie \u015brodowiska morskiego obszaru Morza Ba\u0142tyckiego z 1974 r. – Rosja – zosta\u0142a wykluczona z prac komisji realizuj\u0105cej t\u0119 konwencj\u0119. Formalnie nadal jest cz\u0142onkini\u0105 komisji helsi\u0144skiej, ale nie bierze udzia\u0142u w jej pracach. Status obserwatorki ma za to Ukraina.<\/p>\n\n\n\n

I to w\u0142a\u015bnie Ukraina by\u0142a g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0105 tegorocznej edycji uniwersytetu. Organizatorzy uznali, \u017ce zorganizowanie jej na terytorium Ukrainy jest zbyt niebezpieczne, wi\u0119c odby\u0142a si\u0119 w polskiej cz\u0119\u015bci Roztocza, g\u0142\u00f3wnie w Zwierzy\u0144cu. Mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 Wieprz, jego dop\u0142ywy, r\u00f3\u017cne przyk\u0142ady dzia\u0142a\u0144 niszcz\u0105cych ich ekosystem (np. ma\u0142e elektrownie wodne) i je odwracaj\u0105cych (np. przerobienie niefunkcjonalnego jazu na bystrze). Poniewa\u017c ide\u0105 Uniwersytetu Rzecznego jest nawi\u0105zywanie wsp\u00f3\u0142pracy transgranicznej, wyb\u00f3r Bugu by\u0142by zapewne lepszy, ale du\u017co trudniejszy organizacyjnie.<\/p>\n\n\n\n

Sam Bug i jego ukrai\u0144skie dop\u0142ywy pojawia\u0142y si\u0119 w wyst\u0105pieniach. Jak na warsztaty przysta\u0142o – liczba uczestnik\u00f3w by\u0142a na tyle niewielka, \u017ceby ca\u0142kiem du\u017ca frakcja by\u0142a zar\u00f3wno s\u0142uchaczem, jak i referentem (inaczej ni\u017c w szkoleniu czy po przeciwnej stronie, konferencji, gdzie ta frakcja zwykle zbli\u017ca si\u0119 do stu procent). W\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili eksperci i studenci z Ukrainy. Najliczniej reprezentowane by\u0142o \u015brodowisko lwowskie zwi\u0105zane w\u0142a\u015bnie z dorzeczem Bugu i zlewiskiem Ba\u0142tyku. Jednak zagadnienia zwi\u0105zane z rzekami czarnomorskimi s\u0105 na tyle podobne, \u017ce bez problemu wpisa\u0142y si\u0119 w tematyk\u0119. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, wiele problem\u00f3w z ukrai\u0144skiej cz\u0119\u015bci dorzecza Wis\u0142y i Dniestru da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w ich polskich cz\u0119\u015bciach. Z drugiej strony trzeba przyzna\u0107, \u017ce ich skala po tej stronie granicy Unii bywa mniejsza. Polskie rzeki te\u017c s\u0105 za\u015bmiecane, zanieczyszczane i eksploatowane jako \u017ar\u00f3d\u0142o materia\u0142u budowlanego, ale wiele problem\u00f3w uda\u0142o si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 w ostatnim \u0107wier\u0107wieczu. W Polsce problemem s\u0105 starzej\u0105ce si\u0119 oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w, w Ukrainie w wielu miejscach jeszcze nie mia\u0142y szansy si\u0119 zestarze\u0107, bo ich jeszcze nie wybudowano.<\/p>\n\n\n\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 d\u0105\u017cenie wej\u015bcia Ukrainy do Unii, co opr\u00f3cz oczywistych korzy\u015bci wi\u0105\u017ce si\u0119 z przyj\u0119ciem unijnej biurokracji, przedstawi\u0142em na polskim przyk\u0142adzie par\u0119 element\u00f3w dotycz\u0105cych monitoringu i oceny jako\u015bci rzek. By\u0142o wyst\u0105pienie o dyplomacji wodnej i warsztaty z gr\u0105 z dobr\u0105 jako\u015bci\u0105 w\u00f3d jako celem. W kontek\u015bcie ukrai\u0144skim spraw\u0119 komplikuje wojna – trudno podejmowa\u0107 dzia\u0142ania poprawiaj\u0105ce stan ekosystem\u00f3w rzecznych w warunkach okupacji i na linii frontu. Cz\u0119\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w prze\u017cy\u0142a przej\u015bcie frontu i okupacj\u0119, odczu\u0142a na w\u0142asnej sk\u00f3rze skutki braku dost\u0119pu do nowoczesnej infrastruktury wodnej. Natomiast w tej grupie, jak\u0105 zgromadzi\u0142 uniwersytet, mieli\u015bmy do\u015b\u0107 jednoznaczne zdanie na temat odbudowy zapory w Nowej Kachowce. Katastrofa ekologiczna zwi\u0105zana z jej zniszczeniem, powodzi\u0105 w dolinie dolnego Dniepru, zanieczyszczeniem Morza Czarnego itd. ju\u017c si\u0119 sta\u0142a i nie odstanie. Jednak w obecnej sytuacji dla przyrody znacznie lepiej jest pozwoli\u0107 odrodzi\u0107 si\u0119 unikatowemu ekosystemowi Wielkiego \u0141ugu, co zreszt\u0105 ju\u017c si\u0119 bardzo szybko dzieje, ni\u017c ponownie zalewa\u0107 go zbiornikiem zaporowym. Dla gospodarki odbudowa zapory te\u017c nie jest tak korzystna, jak to przedstawiaj\u0105 jej zwolennicy, u\u017cywaj\u0105c argument\u00f3w podobnych co zwolennicy kaskadyzacji Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Na pewno takie warsztaty s\u0105 dobr\u0105 okazj\u0105 do wymiany do\u015bwiadcze\u0144 i nawi\u0105zania kontakt\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107. Przyznam, \u017ce ich pewne sformatowanie nieco os\u0142abia ten potencja\u0142, bo tym razem udzia\u0142 os\u00f3b z bardziej zachodniej i p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci basenu Morza Ba\u0142tyckiego by\u0142 znikomy. Nawet \u015brodowisko ukrai\u0144skie nie jest jednorodne – inaczej pewne sprawy s\u0105 widziane we Lwowie, Chersoniu czy Kijowie i integracja tych grup eksperckich na takim spotkaniu ma sens. Zw\u0142aszcza we wsp\u00f3\u0142pracy z ekspertami z Polski, Bia\u0142orusi (obecnie na uchod\u017astwie) czy S\u0142owacji, dziel\u0105cymi si\u0119 wodami transgranicznymi.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec przytocz\u0119 anegdot\u0119. Ot\u00f3\u017c kilka razy w czasie spaceru czu\u0142em charakterystyczny zapach zostawiany przez dziki czy \u015bwinie. Wreszcie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest tym silniejszy, im bardziej zbli\u017ca\u0142em si\u0119 do rzeki. Rzeki, nomen omen, Wieprz. Nie twierdz\u0119, \u017ce to prawdziwe \u017ar\u00f3d\u0142o jej nazwy, ale skojarzenie jest do\u015b\u0107 zabawne.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Piotr Panek. licencja CC BY-SA 4.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnie kilka dni sp\u0119dzi\u0142em na pi\u0105tych warsztatach z cyklu Uniwersytet Rzeczny. To inicjatywa Coalition Clean Baltic, organizowana zgodnie z zasad\u0105, \u017ce stan Ba\u0142tyku zale\u017cy od stanu rzek jego zlewiska. Pierwszy, pilota\u017cowy Uniwersytet Rzeczny by\u0142 spotkaniem ekspert\u00f3w z dorzeczy Odry, Wis\u0142y i Niemna w 2018 r. Potem zaplanowano pierwszy w\u0142a\u015bciwy, kt\u00f3ry mia\u0142 odby\u0107 si\u0119 w Polsce, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9629,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,43],"tags":[86,1146,1167,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9630"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9630"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9630\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9639,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9630\/revisions\/9639"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9629"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9630"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9630"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9630"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}