{"id":964,"date":"2011-08-08T08:35:15","date_gmt":"2011-08-08T06:35:15","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=964"},"modified":"2013-02-11T18:06:29","modified_gmt":"2013-02-11T17:06:29","slug":"bilans-bitwy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/08\/08\/bilans-bitwy\/","title":{"rendered":"Bilans bitwy"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

HMAS „Sydney”<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>
\nHSK „Kormoran” , Bundesarchiv (CC-BY-SA)<\/em><\/p>\n


\n<\/em><\/p>\n

Przetrwali\u015bmy kolejn\u0105 rocznic\u0119 Powstania Warszawskiego, mo\u017cemy odetchn\u0105\u0107 z ulg\u0105. Po twitterowej wypowiedzi ministra Sikorskiego odby\u0142a si\u0119 kr\u00f3tka ale intensywna i pe\u0142na emocji dyskusja o sensowno\u015bci tego zrywu. Nie wezm\u0119 w niej udzia\u0142u, jestem przekonany, \u017ce t\u0142umy domoros\u0142ych szef\u00f3w sztab\u00f3w generalnych zaludniaj\u0105ce r\u00f3\u017cne prawicowe portale (ja akurat ogl\u0105dn\u0105\u0142em Frond\u0119) rozwa\u017cy\u0142y wszystkie mo\u017cliwe i niemo\u017cliwe hipotezy „co by by\u0142o i jak \u017ale\/dobrze by by\u0142o, gdyby powstania nie by\u0142o” i na pewno wiadomo ju\u017c tylko tyle, \u017ce nic nie wiadomo.<\/p>\n

<\/p>\n

Dla nabrania pokory wobec historii wojen proponuj\u0119 wypraw\u0119 w inny rejon \u015bwiata i jedn\u0105 ma\u0142\u0105, odosobnion\u0105 bitw\u0119, kt\u00f3r\u0105 stoczy\u0142y ze sob\u0105 19 listopada 1941 roku dwa okr\u0119ty: niemiecki kr\u0105\u017cownik pomocniczy HSK „Kormoran” i australijski kr\u0105\u017cownik lekki HMAS „Sydney”. Po analizie b\u0119dzie wida\u0107, jak trudno jest nawet rozstrzygn\u0105\u0107, kto t\u0119 bitw\u0119 w og\u00f3le wygra\u0142.<\/p>\n

Okr\u0119ty<\/strong><\/p>\n

HMAS „Sydney”: pr\u0119dko\u015b\u0107 32,5 w\u0119z\u0142a, 8 dzia\u0142 kal. 152 mm, 4 dzia\u0142a plot. kal. 102 mm, 12 wkm przeciwlotniczych kal. 12,7 mm, 8 wyrzutni torped kal. 533 mm, lekko opancerzony (do 76 mm).<\/p>\n

HSK „Kormoran”: przebudowany statek handlowy, pr\u0119dko\u015b\u0107 19 w\u0119z\u0142\u00f3w, 6 dzia\u0142 kal. 150 mm, 4 dzia\u0142ka przeciwlotnicze kal. 37 mm, 5 dzia\u0142ek przeciwlotniczych kal. 20 mm, 6 wyrzutni torpedowych, 360 min morskich, bez pancerza.<\/p>\n

Sytuacja wyj\u015bciowa<\/strong><\/p>\n

„Kormoran” przedar\u0142 si\u0119 na Po\u0142udniowy Pacyfik i mia\u0142 na nim zwalcza\u0107 \u017ceglug\u0119 handlow\u0105 pa\u0144stw koalicji, g\u0142\u00f3wnie brytyjsk\u0105. Maskowa\u0142 si\u0119 w tym celu na zwyk\u0142\u0105 jednostk\u0119 handlow\u0105 i u\u017cywa\u0142 obcej bandery, by zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do ofiary, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie topi\u0142. Mia\u0142 te\u017c na pok\u0142adzie miny. W ca\u0142ym swoim rejsie (na Atlantyku i Oceanie Indyjskim) zatopi\u0142 ich dot\u0105d 11. Znaczna liczba okr\u0119t\u00f3w sprzymierzonych by\u0142a zaanga\u017cowana w ochron\u0119 \u017ceglugi i poszukiwania okr\u0119tu niemieckiego.<\/p>\n

Bitwa<\/strong><\/p>\n

„Sydney” zauwa\u017cy\u0142 „Kormorana” na oceanie i za\u017c\u0105da\u0142 od niego poddania si\u0119 kontroli. Niemcy zwodzili Australijczyk\u00f3w podaj\u0105c fa\u0142szywe dane i udaj\u0105c problemy ze zrozumieniem sygna\u0142\u00f3w, co sk\u0142oni\u0142o ich do zbli\u017cenia si\u0119. W odleg\u0142o\u015bci nieca\u0142ych 2000 m Niemcy podnie\u015bli bander\u0119 wojenn\u0105 i otwarli zaskakuj\u0105cy, celny i bardzo szybki ogie\u0144 do kr\u0105\u017cownika. Uzyskali na nim kilkadziesi\u0105t trafie\u0144 (w tym jedno torped\u0105), a „Kormoran” zosta\u0142 trafiony tylko kilka razy. P\u0142on\u0105cy „Sydney” oddali\u0142 si\u0119 za horyzont i wi\u0119cej go nie widziano. „Kormoran”, mimo nielicznych trafie\u0144, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c ci\u0119\u017cko uszkodzony (brak pancerza i nieodporna konstrukcja statku handlowego) i w ko\u0144cu zaton\u0105\u0142 od spowodowanej po\u017carem detonacji w\u0142asnych min. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 za\u0142ogi zosta\u0142a p\u00f3\u017aniej wyratowana lub dotar\u0142a do brzegu australijskiego. Reszt\u0119 wojny sp\u0119dzili w obozach jenieckich.<\/p>\n

Bilans, czyli kto wygra\u0142 t\u0119 bitw\u0119?<\/strong><\/p>\n

Na p\u0142aszczy\u017anie strategicznej wygrali Australijczycy, bo zlikwidowali jedyne realne zagro\u017cenie \u017ceglugi handlowej w tym rejonie i mogli przesun\u0105\u0107 do innych dzia\u0142a\u0144 wiele okr\u0119t\u00f3w, kt\u00f3re dotychczas chroni\u0142y szlaki \u017ceglugowe albo szuka\u0142y kr\u0105\u017cownika pomocniczego.<\/p>\n

Na p\u0142aszczy\u017anie taktycznej sukces odnie\u015bli Niemcy, bo w zako\u0144czonej obustronnym zatopieniem bitwie stracili okr\u0119t o du\u017co mniejszej warto\u015bci, ich straty w ludziach te\u017c by\u0142y ni\u017csze. Byli nawet bliscy sukcesu strategicznego, bo nieliczne celne strza\u0142y z „Sydney” zosta\u0142y oddane w p\u00f3\u017anej fazie walki i wydaje si\u0119, \u017ce niewiele brakowa\u0142o, by „Kormoran” ocala\u0142.<\/p>\n

Moralnymi zwyci\u0119zcami byli Australijczycy. Tragedia zmobilizowa\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwo, a pami\u0119\u0107 okr\u0119tu przetrwa\u0142a dziesi\u0119ciolecia. Zagini\u0119cie „Sydney” z ca\u0142\u0105 za\u0142og\u0105 zrodzi\u0142o tak\u017ce zwi\u0105zane zwykle ze zwyci\u0119stwami moralnymi teorie spiskowe: \u017ce „Kormoran” wymordowa\u0142 ratuj\u0105cych si\u0119 rozbitk\u00f3w oraz \u017ce okr\u0119t australijski tak naprawd\u0119 zosta\u0142 zatopiony przez japo\u0144ski okr\u0119t podwodny. Wysuwano tak\u017ce najr\u00f3\u017cniejsze oskar\u017cenia: \u017ce kapitan i za\u0142oga zachowali si\u0119 nieostro\u017cnie wobec nieznanego statku i zbyt si\u0119 do niego zbli\u017cyli (istotnie, bardzo bliski dystans walki wybitnie sprzyja\u0142 Niemcom, kt\u00f3rzy w walce z daleka nie mieliby \u017cadnych szans) oraz nie zachowali czujno\u015bci (je\u0144cy zeznawali, \u017ce dzia\u0142a kr\u0105\u017cownika by\u0142y tylko obr\u00f3cone, ale nie wycelowane w okr\u0119t niemiecki). By\u0142y te\u017c zarzuty pod adresem Admiralicji, \u017ce niekonsekwentnie \u017c\u0105da\u0142a przejmowania wrogich statk\u00f3w handlowych i jednocze\u015bnie niszczenia rajder\u00f3w, co stwarza\u0142o nierozwi\u0105zalny dylemat: zbli\u017cy\u0107 si\u0119 czy nie, w sytuacji gdy na odleg\u0142o\u015b\u0107 nie spos\u00f3b by\u0142o rozr\u00f3\u017cni\u0107 jednych od drugich. Ma si\u0119 rozumie\u0107, powo\u0142ano stosowne komisje do zbadania sprawy.<\/p>\n

Mo\u017cna te\u017c wspomnie\u0107 o bohaterskiej za\u0142odze wie\u017cy „X” na „Sydney”, kt\u00f3ra po wielu minutach bombardowania, na okr\u0119cie pozbawionym zaraz od pierwszych chwil dow\u00f3dztwa i wi\u0119kszo\u015bci system\u00f3w zdo\u0142a\u0142a jednak uruchomi\u0107 dzia\u0142a i odda\u0107 tych kilka celnych salw, kt\u00f3re ostatecznie doprowadzi\u0142y do zniszczenia wrogiego okr\u0119tu.<\/p>\n

Moralnymi zwyci\u0119zcami byli tak\u017ce Niemcy, bo trudno inaczej okre\u015bli\u0107 sytuacj\u0119, gdy maj\u0105c niepor\u00f3wnanie s\u0142abszy okr\u0119t, zdo\u0142ali dzi\u0119ki doskona\u0142emu dowodzeniu, \u015bwietnemu wyszkoleniu artylerzyst\u00f3w i reszty za\u0142ogi zada\u0107 silniejszemu przeciwnikowi znacznie wi\u0119ksze straty ni\u017c sami ponie\u015bli oraz odnie\u015b\u0107 taktyczne zwyci\u0119stwo.<\/p>\n

Ten stan obowi\u0105zywa\u0142 przez 17 dni, czyli do momentu, gdy Japo\u0144czycy zaatakowali Pearl Harbor i w ten spos\u00f3b przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do wojny. Nie podejm\u0119 si\u0119 oceni\u0107, jak ta zmiana sytuacji wp\u0142yn\u0119\u0142a na bilans starcia. Wydaje si\u0119 (ale tylko wydaje), \u017ce zwi\u0119kszy\u0142a warto\u015b\u0107 strategicznej wygranej Australijczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy stan\u0119li wobec pot\u0119\u017cnego i bliskiego wroga bez rajdera siej\u0105cego zam\u0119t na ty\u0142ach. Zwi\u0119kszy\u0142a jednak te\u017c warto\u015b\u0107 taktycznej wygranej pa\u0144stw osi, bo nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce „Sydney” brak nie na trzeciorz\u0119dnym teatrze z dala od p\u00f3l bitewnych Europy, ale na terenie intensywnych dzia\u0142a\u0144 morskich i lotniczych, kt\u00f3re mog\u0142y nawet przes\u0105dzi\u0107 wynik ca\u0142ej wojny.<\/p>\n

Mora\u0142 <\/strong><\/p>\n

Trudno oczekiwa\u0107 pe\u0142nego bilansu wszystkich „za” i „przeciw” oraz ostatecznej oceny Powstania Warszawskiego, skoro to takie trudne albo nawet niewykonalne ju\u017c dla bitwy dw\u00f3ch okr\u0119t\u00f3w na pustym morzu.<\/p>\n

Jerzy Tyszkiewicz<\/strong><\/p>\n

P.S. Powsta\u0142 te\u017c w Australii ruch spo\u0142eczny, domagaj\u0105cy si\u0119 ostatecznego wyja\u015bnienia tajemnicy zagini\u0119cia okr\u0119tu, kt\u00f3ry w ko\u0144cu doprowadzi\u0142 do tego, \u017ce w 2008 roku, 67 lat po bitwie, wraki obu okr\u0119t\u00f3w zosta\u0142y odnalezione i zbadane. Teorie spiskowe nie znalaz\u0142y potwierdzenia, a zniszczenia stwierdzone na „Sydney” okaza\u0142y si\u0119 zasadniczo zgodne z zeznaniami niemieckich marynarzy przes\u0142uchiwanych w 1941 roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

HMAS „Sydney” HSK „Kormoran” , Bundesarchiv (CC-BY-SA) Przetrwali\u015bmy kolejn\u0105 rocznic\u0119 Powstania Warszawskiego, mo\u017cemy odetchn\u0105\u0107 z ulg\u0105. Po twitterowej wypowiedzi ministra Sikorskiego odby\u0142a si\u0119 kr\u00f3tka ale intensywna i pe\u0142na emocji dyskusja o sensowno\u015bci tego zrywu. Nie wezm\u0119 w niej udzia\u0142u, jestem przekonany, \u017ce t\u0142umy domoros\u0142ych szef\u00f3w sztab\u00f3w generalnych zaludniaj\u0105ce r\u00f3\u017cne prawicowe portale (ja akurat ogl\u0105dn\u0105\u0142em Frond\u0119) […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60,6,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/964"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=964"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":971,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/964\/revisions\/971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}