{"id":9640,"date":"2024-09-22T12:04:43","date_gmt":"2024-09-22T10:04:43","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9640"},"modified":"2024-09-22T17:47:20","modified_gmt":"2024-09-22T15:47:20","slug":"strzez-sie-zielonej-gasienicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/09\/22\/strzez-sie-zielonej-gasienicy\/","title":{"rendered":"Strze\u017c si\u0119 zielonej g\u0105sienicy"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Hawaje. Mucha szuka po\u017cywienia. Much\u00f3wki \u017cywi\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cnym pokarmem: pozosta\u0142o\u015bciami innych organizm\u00f3w, gnij\u0105cym mi\u0119sem, owocami, niekiedy innymi owadami… W poszukiwaniu pokarmu zwierz\u0119 zapuszcza si\u0119 w pobli\u017ce nierzucaj\u0105cej si\u0119 w oczy zielonej g\u0105sienicy. Nie zwraca na ni\u0105 uwagi. G\u0105sienica przypomina ga\u0142\u0105zk\u0119. Larwy motyli cz\u0119sto stosuj\u0105 taki kamufla\u017c zabezpieczaj\u0105cy przed znalezieniem przez drapie\u017cniki, w tym ptaki, ale te\u017c paso\u017cyty, w tym inne owady lubi\u0105ce sk\u0142ada\u0107 w ich ciele jaja.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Pierwotne g\u0105sienice prawdopodobnie sp\u0119dza\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia w obr\u0119bie li\u015bci, dr\u0105\u017c\u0105c korytarze w fotosyntezuj\u0105cym, bogatym w cukry i aminokwasy mi\u0119kiszu. Po milionach lat ewolucji wydosta\u0142y si\u0119 na zewn\u0105trz i mog\u0142y przyj\u0105\u0107 wi\u0119ksze rozmiary \u2013 za cen\u0119 wystawienia si\u0119 na ataki drapie\u017cnik\u00f3w i paso\u017cyt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Mucha zbli\u017ca si\u0119 do larwy. Kt\u00f3\u017c by si\u0119 ba\u0142 biednej, ro\u015blino\u017cernej g\u0105sienicy? Jedyne, na co j\u0105 sta\u0107, to kamufla\u017c, dzi\u0119ki kt\u00f3remu by\u0107 mo\u017ce do\u017cyje czasu, kiedy zgromadzi do\u015b\u0107 pokarmu, by przeistoczy\u0107 si\u0119 w poczwark\u0119, z kt\u00f3rej nast\u0119pnie, przy odrobinie szcz\u0119\u015bcia, powstanie niepozorny b\u0105d\u017a, rzadziej, pi\u0119kny motyl.<\/p>\n\n\n\n

Hawajska mucha dotyka cia\u0142a g\u0105sienicy. I nagle bum. Niepodejrzewaj\u0105c\u0105 niczego much\u00f3wk\u0119 uderzaj\u0105 ostre kolce i pazury. W 1\/12 sekundy niepozorna, przebrana za ga\u0142\u0105zk\u0119 g\u0105sienica odchyla si\u0119 i chwyta much\u0119 odn\u00f3\u017cami jej tu\u0142owia. Pr\u00f3buj\u0105c\u0105 wydosta\u0107 si\u0119 z pu\u0142apki i oszo\u0142omion\u0105 zdobycz rozcinaj\u0105 ostre \u017cuwaczki, zwykle wykorzystywane przez larwy motyli do wsuwania kolejnych porcji li\u015bcia. Mucha zjedzona.<\/p>\n\n\n\n

To dziwaczne jak na motyla zjawisko opisa\u0142 w 1976 ameryka\u0144ski biolog Steven Montgomery. Mucha nale\u017ca\u0142a do rodziny plujkowatych. Drapie\u017cne g\u0105sienice nie by\u0142y znane nauce.<\/p>\n\n\n\n

Entomolog zabra\u0142 je do laboratorium i pr\u00f3bowa\u0142, jak to larwy motyli, karmi\u0107 ro\u015blinami. Przez dwa dni nie tkn\u0119\u0142y pokarmu. Badacz podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 podania im muszek owocowych, kt\u00f3re larwy upolowa\u0142y i zjad\u0142y. Karmione w ten niecodzienny spos\u00f3b zdo\u0142a\u0142y przej\u015b\u0107 metamorfoz\u0119. Wyros\u0142y z nich znane od ko\u0144ca XIX w. motyle z rodziny miernikowcowatych z gatunku Eupithecia orichloris<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d wzi\u0119\u0142y si\u0119 te dziwaczne adaptacje? Kluczem do wyja\u015bnienia s\u0105 tutaj Hawaje, archipelag powsta\u0142ych niedawno wulkanicznych wysp odizolowanych tysi\u0105cami kilometr\u00f3w morza od sta\u0142ego l\u0105du. Zab\u0142\u0105kane tam przypadkowo gatunki trafiaj\u0105 w miejsce niezamieszka\u0142e jeszcze przez ich konkurent\u00f3w ani zagra\u017caj\u0105ce im drapie\u017cniki czy paso\u017cyty. Podobnie jak s\u0142awne opisane przez Darwina zi\u0119by z Galapagos przechodz\u0105 radiacj\u0119 adaptacyjn\u0105, dostosowuj\u0105c si\u0119 do niezaj\u0119tych nisz ekologicznych.<\/p>\n\n\n\n

G\u0105sienice miernikowcowatych poruszaj\u0105 si\u0119 w charakterystyczny spos\u00f3b, odchylaj\u0105c przedni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a i przenosz\u0105c j\u0105 do przodu o sta\u0142y odcinek (zobacz film<\/a>). St\u0105d ich polska i \u0142aci\u0144ska nazwa Geometridae<\/em>. Co wi\u0119cej, w obronie przed paso\u017cytniczymi much\u00f3wkami b\u0105d\u017a b\u0142onk\u00f3wkami potrafi\u0105 szybko odchyli\u0107 si\u0119 i uderzy\u0107 g\u0142ow\u0105 w dotykaj\u0105c\u0105 je cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a, gdzie by\u0107 mo\u017ce parazytoid szykuje si\u0119 do wepchni\u0119cia im pok\u0142ade\u0142ka, a nast\u0119pnie z\u0142o\u017cenia jaj. U wielu innych g\u0105sienic obserwowano przyjmowanie pokarmu zwierz\u0119cego, zazwyczaj nieruchawego i znalezionego przypadkiem, niekiedy te\u017c innych g\u0105sienic, zw\u0142aszcza gdy uda\u0142o im si\u0119 po\u017cre\u0107 ca\u0142y dost\u0119pny pokarm ro\u015blinny. Wykszta\u0142cenie egzaptacji umo\u017cliwiaj\u0105cych polowanie nie by\u0142o wi\u0119c bardzo trudnym krokiem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"Histori\u0119 t\u0119, a tak\u017ce wiele innych, w tym motyli poluj\u0105cych na \u015blimaki, od\u017cywiaj\u0105cych si\u0119 krwi\u0105 czy odchodami leniwc\u00f3w<\/a>, opisuje \u0142\u00f3dzki entomolog Krzysztof Pabis ksi\u0105\u017cce „Dlaczego motyl zjada much\u0119. Ewolucyjne opowie\u015bci o motylach i \u0107mach\u201d. Pocz\u0105tek jest dosy\u0107 trudny, dalsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 czyta si\u0119 znacznie szybciej. Od wydania w 2018 pewne informacje dotycz\u0105ce historii ewolucyjnej motyli zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 zdezaktualizowa\u0107<\/a>, jednak przyk\u0142ady niezwyk\u0142ych motylich przystosowa\u0144 ca\u0142y czas zadziwiaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n