{"id":9697,"date":"2024-10-25T11:00:06","date_gmt":"2024-10-25T09:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9697"},"modified":"2024-10-25T21:32:28","modified_gmt":"2024-10-25T19:32:28","slug":"karasie-jak-neandertalczycy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/10\/25\/karasie-jak-neandertalczycy\/","title":{"rendered":"Karasie jak neandertalczycy"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Kara\u015b to jedna z najpospolitszych ryb. Wytrzymuje warunki, w kt\u00f3rych inne gatunki si\u0119 dusz\u0105. Hodowla niewiele ust\u0119puje tu hodowli karpia, cho\u0107 skupiona jest g\u0142\u00f3wnie w Chinach. Polscy w\u0119dkarze raczej nie zachwalaj\u0105 jego walor\u00f3w smakowych. I m\u00f3wimy o hodowli spo\u017cywczej, bo jedna z form karasia to najpopularniejsza chyba ryba akwariowa – z\u0142ota rybka.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Pytanie, co tak naprawd\u0119 oznacza „kara\u015b”. Z\u0142ota rybka jest czym\u015b odmiennym, to jasne, ale karasie wyst\u0119puj\u0105ce w naturze? W polskiej literaturze w\u0119dkarskiej i ichtiologicznej zasadniczo przyjmuje si\u0119, \u017ce wyst\u0119puj\u0105 kara\u015b pospolity i srebrzysty. Ich \u0142aci\u0144sko brzmi\u0105ce nazwy naukowe to Carassius carassius<\/em> i Carassius gibelio<\/em>. Jest jeszcze kara\u015b z\u0142ocisty Carassius auratus<\/em>, ten od z\u0142otej rybki. Literatura podaje cechy odr\u00f3\u017cniaj\u0105ce – nieco inne wygrzbiecenie czy ubarwienie. Jak nazwa wskazuje, kara\u015b srebrzysty jest srebrzystoszary. Kara\u015b pospolity wpada w odcie\u0144 z\u0142otawy, jego p\u0142etwy czerwieniej\u0105. Ma te\u017c ciemn\u0105 obr\u0119cz na ogonie. R\u00f3\u017cnice w ubarwieniu dotycz\u0105 te\u017c wn\u0119trza – jeden ma otrzewn\u0105 czarn\u0105, drugi bia\u0142\u0105. Mo\u017cna te\u017c policzy\u0107 wyrostki na \u0142ukach skrzelowych. S\u0105 jeszcze inne drobne r\u00f3\u017cnice. Bardziej zaawansowana literatura podaje, \u017ce kara\u015b pospolity jest normalnym diploidem (ma 100 chromosom\u00f3w), a srebrzysty triploidem ze 150 chromosomami.<\/p>\n\n\n\n

Rzecz w tym, \u017ce cechy te s\u0105 dobre, je\u017celi z\u0142apie si\u0119 najbardziej typowego przedstawiciela. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 osobnik\u00f3w \u017cyj\u0105cych na wolno\u015bci wykazuje cechy po\u015brednie. Obr\u0119cz na ogonie z wiekiem blaknie. Kolor p\u0142etw i \u0142usek mo\u017ce zale\u017ce\u0107 od rodzaju pokarmu, a otrzewna najcz\u0119\u015bciej nie jest czarna ani bia\u0142a, a szara. Zdarzaj\u0105 karasie pospolite triplodalne i srebrzyste diploidalne. Z rybackiego czy w\u0119dkarskiego punktu widzenia to ma\u0142o istotne – kara\u015b pozostaje karasiem. Z punktu widzenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej sprawa jest bardziej skomplikowana. Badacze, zdaj\u0105c sobie z tego spraw\u0119, w pewnym momencie postanowili ponownie przyjrze\u0107 si\u0119 okazowi typowego karasia srebrzystego. Gatunek opisa\u0142 Marcus Bloch, poddany Fryderyka II. Jego okazy, zebrane m.in. na \u015al\u0105sku, znajduj\u0105 si\u0119 w berli\u0144skim Muzeum Historii Naturalnej. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przez 200 lat nie zawsze spokojnej historii pomiesza\u0142y si\u0119 i wszystkie z etykietk\u0105 Carassius gibelio<\/em> okaza\u0142y si\u0119 przedstawicielami Carassius carassius<\/em>. Nawet pracownicy muzeum nie odr\u00f3\u017cniaj\u0105 tych gatunk\u00f3w. Grupa ichtiolog\u00f3w postanowi\u0142a wyznaczy\u0107 nowy okaz typowy Carassius gibelio<\/em>, wybieraj\u0105c osobnika z\u0142owionego w stawie w Cieszynie po czeskiej strony Olzy. Karasia pospolitego opisa\u0142 Linneusz kilkadziesi\u0105t lat przed Blochem.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnio by\u0142em na seminarium, na kt\u00f3rym przedstawiono kolejne informacje o wyst\u0119powaniu tych dw\u00f3ch gatunk\u00f3w z konkluzj\u0105, \u017ce to skomplikowane. Wydaje si\u0119, \u017ce pierwotny zasi\u0119g karasia pospolitego obejmowa\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Europy i Syberii – a\u017c po Chiny, gdzie graniczy\u0142 z pierwotnym zasi\u0119giem srebrzystego. Jak wida\u0107 po historii Blocha, ju\u017c w XVIII w. srebrzysty by\u0142 powszechny w Europie \u015arodkowej. Rybactwo jest bli\u017csze rolnictwu ni\u017c ochronie przyrody i materia\u0142 zarybieniowy jest przesy\u0142any z miejsca na miejsce bez wielkich ceregieli. Owszem, dzi\u015b przyk\u0142ada si\u0119 do tego nieco wi\u0119cej uwagi, ale to nadal jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 inwazji biologicznych, przyk\u0142adem cho\u0107by szcze\u017cuja chi\u0144ska, o kt\u00f3rej kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>. Narybek karasia do\u015b\u0107 cz\u0119sto zapl\u0105tuje si\u0119 w narybek karpia.<\/p>\n\n\n\n

Triploidia karasia srebrzystego sprawia, \u017ce ma problemy z zap\u0142odnieniem. To utrudnienie ostatecznie przeku\u0142 w przewag\u0119 – samice sk\u0142adaj\u0105 triploidaln\u0105 ikr\u0119, kt\u00f3ra rozwija si\u0119 bez zap\u0142odnienia. Z regu\u0142y dla zapocz\u0105tkowania tego rozwoju wymaga ona kontaktu ze sperm\u0105 samc\u00f3w, ale plemniki nie wnosz\u0105 swojego materia\u0142u genetycznego. Kara\u015b srebrzysty klonuje si\u0119 szybko i sprawnie, zajmuj\u0105c nowe siedliska. Okazuje si\u0119 w tym skuteczniejszy od pospolitego, wypiera go.<\/p>\n\n\n\n

Problem nie polega tylko na konkurencji ekologicznej. Kara\u015b srebrzysty prawdopodobnie powsta\u0142 jako hybryda. Dzi\u015b cz\u0119sto jest uwa\u017cany za jeden z gatunk\u00f3w kompleksu Carassius auratus<\/em>, kt\u00f3re do\u015b\u0107 \u0142atwo krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105. Trafiaj\u0105 si\u0119 nawet krzy\u017c\u00f3wki z karpiem. Kara\u015b srebrzysty nie ogranicza si\u0119 do klonowania i czasem krzy\u017cuje si\u0119 z pospolitym. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych szacunk\u00f3w w Ukrainie a\u017c 40 proc. karasi to hybrydy srebrzystego z pospolitym. To mo\u017ce t\u0142umaczy\u0107 trudno\u015bci z odr\u00f3\u017cnianiem ich po wygl\u0105dzie. Gdy w jednym stawie znajdzie si\u0119 kara\u015b srebrzysty i pospolity, a nie trzeba do tego nawet zarybiania – ikra karasi potrafi przetrwa\u0107 nawet w przewodzie pokarmowym kaczek – pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej dojdzie do krzy\u017cowania. Kara\u015b pospolity w ocenie badaj\u0105cych go ichtiolog\u00f3w jest ju\u017c w Polsce gatunkiem zagro\u017conym wygini\u0119ciem.<\/p>\n\n\n\n

Na seminarium rozwa\u017cano przysz\u0142o\u015b\u0107 rodzimego karasia. Przewa\u017caj\u0105 g\u0142osy pesymistyczne. Ochrona gatunkowa niewiele da, je\u015bli zagro\u017ceniem s\u0105 nie tylko czynniki \u015brodowiskowe, a g\u0142\u00f3wnie geny bliskiego krewniaka. By\u0107 mo\u017ce za kilkadziesi\u0105t lat kara\u015b pospolity b\u0119dzie jak tygrys czy panda – liczniejszy w hodowli ni\u017c naturze. Pojawi\u0142y si\u0119 por\u00f3wnania do neandertalczyk\u00f3w – ich geny przetrwa\u0142y w hybrydach z lud\u017ami wsp\u00f3\u0142czesnymi.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Wikipedysta Viridiflavius (Piet Spaans<\/a>), licencja CC BY-SA 3.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kara\u015b to jedna z najpospolitszych ryb. Wytrzymuje warunki, w kt\u00f3rych inne gatunki si\u0119 dusz\u0105. Hodowla niewiele ust\u0119puje tu hodowli karpia, cho\u0107 skupiona jest g\u0142\u00f3wnie w Chinach. Polscy w\u0119dkarze raczej nie zachwalaj\u0105 jego walor\u00f3w smakowych. I m\u00f3wimy o hodowli spo\u017cywczej, bo jedna z form karasia to najpopularniejsza chyba ryba akwariowa – z\u0142ota rybka.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9707,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43],"tags":[221,219,507,566,83,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9697"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9697"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9697\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9710,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9697\/revisions\/9710"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9707"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9697"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9697"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9697"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}