{"id":9732,"date":"2024-11-22T20:38:12","date_gmt":"2024-11-22T19:38:12","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9732"},"modified":"2024-11-22T21:46:08","modified_gmt":"2024-11-22T20:46:08","slug":"isangoma-leczy-ufufunyana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/11\/22\/isangoma-leczy-ufufunyana\/","title":{"rendered":"Isangoma leczy ufufunyana"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Herbs_for_Traditional_Healing.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1200\" height=\"800\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Herbs_for_Traditional_Healing.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9736\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Przyzwyczajeni do biologicznego modelu chor\u00f3b i zaburze\u0144 psychicznych, nie zwracamy cz\u0119sto uwagi na czynniki i odmienno\u015bci kulturowe. W Europie ju\u017c si\u0119 prawie tego nie spotyka, a w RPA cz\u0142owiek z problemami psychicznymi trafia zwykle nie do lekarza, lecz tradycyjnego uzdrowiciela.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Tradycyjne leczenie zaburze\u0144 psychicznych, zwanych ufufunyana, opisuj\u0105 w &#8222;Culture, Medycine and Psychiatry&#8221; Ntombifuthi P. Ngubane i Brenda Z. De Gama. Badacze przeprowadzili szereg rozm\u00f3w z kilkudziesi\u0119cioma uzdrowicielami z prowincji KwaZulu-Natal.<\/p>\n\n\n\n<p>Miejscowi uzdrowiciele dziel\u0105 si\u0119 na trzy grupy. Ponad po\u0142owa badanych zalicza\u0142a si\u0119 do <em>isangoma<\/em>, co w j\u0119zyku IsiZulu oznacza wr\u00f3\u017ca. Tylko po 6 proc. badanych uzdrowicieli by\u0142o <em>inyanga<\/em> (zielarz w tym samym j\u0119zyku) b\u0105d\u017a <em>umthandazi<\/em> (uzdrowiciel przeznaczenia). Ponad jedna trzecia \u0142\u0105czy\u0142a te szko\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p>Og\u00f3lnie leczenie przebiega\u0142o podobnie. Uzdrowiciele rzadko wykonywali badanie pacjent\u00f3w, t\u0119 trudn\u0105 procedur\u0119 potrafili przeprowadzi\u0107 tylko najbardziej do\u015bwiadczeni. Raczej kontaktowali si\u0119 celem porady z duchami przodk\u00f3w <em>amadlozi<\/em>. Stosowali oczyszczaj\u0105ce rytua\u0142y, palili kadzid\u0142o.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0142\u00f3wnym lekiem by\u0142y mikstury z zi\u00f3\u0142, kt\u00f3rych sk\u0142adu, jako sekretnego, \u015bwi\u0119tego i pozostawionego im przez poprzednik\u00f3w, nie chcieli poda\u0107 badaczom. Mieszanki te podawano w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b: doustnie, donosowo, doodbytniczo albo prowokuj\u0105c wymioty.<\/p>\n\n\n\n<p>Uzdrowiciele kontrolowali przebieg leczenia po pierwszej wizycie, a nawet sporz\u0105dzali pewn\u0105 dokumentacj\u0119 medyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Co z punktu widzenia Europejczyka mo\u017ce cieszy\u0107, w niekt\u00f3rych przypadkach odsy\u0142ali najpierw do o\u015brodka leczniczego stosuj\u0105cego zachodni\u0105 medycyn\u0119. Czynili tak zw\u0142aszcza w przypadku pacjent\u00f3w cierpi\u0105cych na cukrzyc\u0119 b\u0105d\u017a zaka\u017conych HIV, \u015bwiadomi konieczno\u015bci farmakoterapii.<\/p>\n\n\n\n<p>Badacze nie oceniali skuteczno\u015bci metod. Zale\u017cy ona prawdopodobnie zale\u017cy od diagnoz zg\u0142aszaj\u0105cych si\u0119 pacjent\u00f3w. O ile wed\u0142ug pewnych hipotez dzia\u0142alno\u015b\u0107 szamana mo\u017ce stanowi\u0107 spos\u00f3b \u0142agodzenia psychozy, o tyle wymaga do\u015b\u0107 powa\u017cnej farmakoterapii. Z drugiej strony podobne objawy wynikaj\u0105 niekiedy z czynnik\u00f3w nerwicowych, powstaj\u0105 w mechanizmie konwersacyjnym i mog\u0105 jak najbardziej ust\u0119powa\u0107 w wyniku wsparcia czy relaksacji kryj\u0105cych si\u0119 pod p\u0142aszczem metod stosowanych przez tradycyjnych uzdrowicieli.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>Ngubane NP, De Gama BZ. The Influence of Culture on the Cause, Diagnosis and Treatment of Serious Mental Illness (Ufufunyana): Perspectives of Traditional Health Practitioners in the Harry Gwala District, KwaZulu-Natal. Cult Med Psychiatry. 2024 Sep;48(3):634-654. doi: 10.1007\/s11013-024-09863-7. Epub 2024 Jun 23. PMID: 38909336; PMCID: PMC11362295.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Ilustracje:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>Kgara Kevin Rack, Herbs for Traditional Healing [Zio\u0142a stosowane w tradycyjnym uzdrawianiu], za <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Herbs_for_Traditional_Healing.jpg\">Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przyzwyczajeni do biologicznego modelu chor\u00f3b i zaburze\u0144 psychicznych, nie zwracamy cz\u0119sto uwagi na czynniki i odmienno\u015bci kulturowe. W Europie ju\u017c si\u0119 prawie tego nie spotyka, a w RPA cz\u0142owiek z problemami psychicznymi trafia zwykle nie do lekarza, lecz tradycyjnego uzdrowiciela.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9736,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,68,28],"tags":[1184,1185,38,258,1186,1187],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9732"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9740,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9732\/revisions\/9740"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9736"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}