{"id":9751,"date":"2024-12-17T13:15:48","date_gmt":"2024-12-17T12:15:48","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9751"},"modified":"2024-12-17T14:19:01","modified_gmt":"2024-12-17T13:19:01","slug":"nowe-serwisy-europejskiej-agencji-srodowiska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/12\/17\/nowe-serwisy-europejskiej-agencji-srodowiska\/","title":{"rendered":"Nowe serwisy Europejskiej Agencji \u015arodowiska"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Kilka tygodni temu wzi\u0105\u0142em udzia\u0142 w warsztatach organizowanych przez zesp\u00f3\u0142 wodny Europejskiej Agencji \u015arodowiska. EA\u015a nie jest jednostk\u0105 naukow\u0105 we w\u0142a\u015bciwym tego s\u0142owa znaczeniu, tj. nie prowadzi w\u0142asnych bada\u0144. Jej eksperci zajmuj\u0105 si\u0119 gromadzeniem i przetwarzaniem bada\u0144 wykonywanych przez agencje kraj\u00f3w cz\u0142onkowskich i stowarzyszonych. EA\u015a jest agencj\u0105 Unii Europejskiej, ale w\u015br\u00f3d jej cz\u0142onk\u00f3w s\u0105 te\u017c kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego ze Szwajcari\u0105 i Turcj\u0105, a stowarzyszone s\u0105 pozosta\u0142e kraje ba\u0142ka\u0144skie (\u0142\u0105cznie z Kosowem). Trwaj\u0105 przymiarki do stowarzyszenia Mo\u0142dawii i Ukrainy. Od brexitu Wielka Brytania nie jest cz\u0142onkiem ani nawet krajem wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cym, wi\u0119c brak nowych danych z jej obszaru.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

EA\u015a co jaki\u015b czas publikuje raporty, cho\u0107 prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, przeszukiwanie publikacji na jej stronie przysparza trudno\u015bci. Od jakiego\u015b czasu do cz\u0119\u015bci danych mo\u017cna si\u0119 dosta\u0107 przez internet, ale to wymaga\u0142o b\u0142\u0105dzenia w\u015br\u00f3d link\u00f3w. Ostatnio podejmowane s\u0105 pr\u00f3by uczynienia tego procesu bardziej przyjaznym dla odbiorcy. Dane s\u0105 prezentowane w formie bardziej uporz\u0105dkowanej.<\/p>\n\n\n\n

Typowego odbiorc\u0119 zapewne najbardziej zainteresuje atlas danych o warunkach zdrowotnych. To agencja \u015brodowiskowa, a nie medyczna, wi\u0119c nie chodzi o dane epidemiologiczne, tylko \u015brodowiskowe w zakresie tych czynnik\u00f3w, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na zdrowie: zanieczyszczenie powietrza, zanieczyszczenie akustyczne (ha\u0142as), zagro\u017cenie powodziowe, wyst\u0119powanie kleszczy, jako\u015b\u0107 w\u00f3d w k\u0105pieliskach itp. Oczywi\u015bcie w skali dost\u0119pnych danych statystycznych o r\u00f3\u017cnej rozdzielczo\u015bci: https:\/\/discomap.eea.europa.eu\/atlas<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Ja najwi\u0119cej mam do czynienia z danymi dotycz\u0105cymi w\u00f3d. S\u0105 zebrane w systemie WISE<\/a> (Water Information System for Europe). Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce w prawie unijnym s\u0105 dwie dyrektywy ramowe – WFD i MSFD – tak jest te\u017c podzielony WISE. WFD to ramowa dyrektywa wodna. W uproszczeniu dotyczy w\u00f3d \u015br\u00f3dl\u0105dowych, ale jej zakres obejmuje te\u017c przybrze\u017cne wody morskie, gdzie nak\u0142ada si\u0119 na jurysdykcj\u0119 MSFD, czyli dyrektywy ds. strategii morskiej. Dyrektywy dotycz\u0105 kraj\u00f3w UE (\u0142\u0105cznie z Norwegi\u0105), tymczasem zakres EEA jest szerszy. I tu powstaje niesp\u00f3jno\u015b\u0107, a na warsztatach, o kt\u00f3rych wspomnia\u0142em, wr\u0119cz konsternacja. EEA ma dane dw\u00f3ch typ\u00f3w: zbierane samodzielnie w ramach systemu stanu \u015brodowiska (SoE) i zbierane za po\u015brednictwem Komisji Europejskiej.<\/p>\n\n\n\n

System SoE jest praktycznie dobrowolny. Kraje cz\u0142onkowskie i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce wysy\u0142aj\u0105 do niego dane z krajowego monitoringu \u015brodowiska wed\u0142ug indywidualnego uznania, wpasowuj\u0105c si\u0119 w formy EA\u015a. Je\u017celi jakie\u015b dane nie pasuj\u0105 do formatu, nie s\u0105 raportowane i koniec. EA\u015a nie ma mechanizm\u00f3w dyscyplinuj\u0105cych. Jedne kraje raportuj\u0105 wi\u0119cej, inne mniej. Niekt\u00f3re dane z Polski (nie tylko wodne) da si\u0119 znale\u017a\u0107 w katalogu sprzed reformy prezentacji (https:\/\/cdr.eionet.europa.eu\/pl\/eea\/<\/a>). Przy odpowiedniej cierpliwo\u015bci da si\u0119 dotrze\u0107 do danych z 1992 r., a klikaj\u0105c po hiper\u0142\u0105czach (czy np. podstawiaj\u0105c „de” w miejsce „pl”) – analogiczne dane z innych kraj\u00f3w. Niekt\u00f3re s\u0105 ohas\u0142owane, inne istniej\u0105 tylko w formacie xml. Oczywi\u015bcie wszystkie opisane symbolami niekoniecznie zrozumia\u0142ymi dla postronnych.<\/p>\n\n\n\n

Kraje zwi\u0105zane dyrektywami unijnymi maj\u0105 te\u017c drug\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 raportowania – obowi\u0105zkow\u0105, bezpo\u015brednio do KE, zgodnie z wymogami dyrektyw. Opr\u00f3cz wspomnianych WFD i MSFD w zakresie w\u00f3d s\u0105 to np. dyrektywa azotanowa, powodziowa czy k\u0105pieliskowa. Cz\u0119\u015b\u0107 tych danych trafia do publikowanych co sze\u015b\u0107 lat plan\u00f3w gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Ostatnia aktualizacja mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 w 2022 r. Jak to cz\u0119sto bywa, jednym krajom uda\u0142o si\u0119 to lepiej, innym gorzej. EA\u015a przewidywa\u0142a, \u017ce wiosn\u0105 2024 wszystkie plany b\u0119d\u0105 ju\u017c sporz\u0105dzone, zatwierdzone przez w\u0142adze krajowe i zweryfikowane przez KE i zaplanowa\u0142a na ten czas wydanie raportu o stanie w\u00f3d. Ale do tego czasu uda\u0142o si\u0119 19 krajom. EA\u015a poczeka\u0142a kilka miesi\u0119cy, ale plan bud\u017cetowy trzeba zrealizowa\u0107, wi\u0119c raport opublikowa\u0142a w pa\u017adzierniku z niepe\u0142nym zakresem danych. PDF mo\u017cna znale\u017a\u0107 pod adresem https:\/\/www.eea.europa.eu\/en\/analysis\/publications\/europes-state-of-water-2024<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Zatem w systemie WISE s\u0105 dwa zestawy danych dla w\u00f3d \u015br\u00f3dl\u0105dowych WISE-SoE i WISE-WFD. Dla kraj\u00f3w unijnych teoretycznie powinny by\u0107 sp\u00f3jne, ale praktyka bywa r\u00f3\u017cna. Raportowanie do SoE jest coroczne, a plany gospodarowania wodami s\u0105 aktualizowane co sze\u015b\u0107 lat. Aktualizowane oznacza publikowane. Najpierw trzeba je opracowa\u0107, co oznacza, \u017ce dane podpisane jako 2022 pochodz\u0105 tak naprawd\u0119 sprzed kilku lat (w 2022 r. plany by\u0142y w konsultacjach spo\u0142ecznych, mi\u0119dzyresortowych itp. i nikt nie dodawa\u0142 do nich nowych danych z aktualnego monitoringu). S\u0105 one sprowadzone do jednostek administracji wodnej, czyli tzw. jednolitych cz\u0119\u015bci w\u00f3d (jcw), podczas gdy dane SoE s\u0105 przypisane do punkt\u00f3w monitoringowych. Z regu\u0142y powinno na jedno wychodzi\u0107, ale nie musi, np. gdy zmienia si\u0119 system jcw mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi cyklami planistycznymi. Kraje cz\u0142onkowskie maj\u0105 obowi\u0105zek oceni\u0107 stan wszystkich jcw, ale nie ma obowi\u0105zku monitorowania wszystkich. Je\u017celi jest ich wi\u0119cej ni\u017c \u0142atwa do ogarni\u0119cia liczba (w Polsce jest ok. 1 tys. jcw jeziornych i ponad 3 tys. rzecznych, ale w wielu krajach s\u0105 inne podej\u015bcia i jcw bywa znacznie wi\u0119cej), cz\u0119\u015b\u0107 z nich ocenia si\u0119 na podstawie takiego czy innego modelowania, a nie bezpo\u015brednich pomiar\u00f3w. W tej sytuacji liczba jcw w dobrym czy z\u0142ym stanie w obu bazach mo\u017ce si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, i to czasem bardziej ni\u017c w granicach b\u0142\u0119du statystycznego. Jest jeszcze jeden problem – dane w planach gospodarowania wodami nie s\u0105 dopasowane do formularzy EA\u015a i w czasie ich adaptacji mo\u017ce doj\u015b\u0107 do nieporozumie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Tak czy inaczej, EA\u015a tym razem zdecydowa\u0142a si\u0119 na oparcie g\u0142\u00f3wnie na danych z zasobu WISE-WFD<\/a>. W serwisie internetowym s\u0105 one przedstawione w formie map i tabel. Obecnie jest ju\u017c ich wi\u0119cej, ni\u017c trafi\u0142o do publikowanego raportu. Dla os\u00f3b chc\u0105cych g\u0142\u0119biej podr\u0105\u017cy\u0107 – jest dost\u0119p do baz danych https:\/\/discodata.eea.europa.eu\/<\/a> i https:\/\/discomap.eea.europa.eu\/<\/a>, wykraczaj\u0105cych zakresem poza wod\u0119. W wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to dane do przeszukiwania zapytaniami SQL i \u015bci\u0105gania w formatach typu json, ale s\u0105 te\u017c ich wizualizacje mapowe. Opis pozostawia jednak du\u017co do \u017cyczenia. Nie znaj\u0105c \u017cargonu z unijnego monitoringu \u015brodowiska, trudno cokolwiek zrozumie\u0107, a nawet znaj\u0105c go, nie mo\u017cna mie\u0107 pewno\u015bci co do rzeczywistego znaczenia czy cho\u0107by osadzenia w czasie prezentowanych danych.<\/p>\n\n\n\n

Mimo wszystko jest to krok w dobr\u0105 stron\u0119 i pozwala na wizualizacj\u0119 stanu \u015brodowiska w Europie. Na ile niebieski kolor na mapie w Rumunii odpowiada niebieskiemu kolorowi w Szwecji – to temat na inn\u0105 histori\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ilustracja: Zrzut ekranu z systemu WISE-WFD<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kilka tygodni temu wzi\u0105\u0142em udzia\u0142 w warsztatach organizowanych przez zesp\u00f3\u0142 wodny Europejskiej Agencji \u015arodowiska. EA\u015a nie jest jednostk\u0105 naukow\u0105 we w\u0142a\u015bciwym tego s\u0142owa znaczeniu, tj. nie prowadzi w\u0142asnych bada\u0144. Jej eksperci zajmuj\u0105 si\u0119 gromadzeniem i przetwarzaniem bada\u0144 wykonywanych przez agencje kraj\u00f3w cz\u0142onkowskich i stowarzyszonych. EA\u015a jest agencj\u0105 Unii Europejskiej, ale w\u015br\u00f3d jej cz\u0142onk\u00f3w s\u0105 te\u017c […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9763,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43],"tags":[72,71,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9751"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9751"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9767,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9751\/revisions\/9767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9763"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}