{"id":9810,"date":"2025-01-22T18:12:38","date_gmt":"2025-01-22T17:12:38","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9810"},"modified":"2025-01-22T21:36:22","modified_gmt":"2025-01-22T20:36:22","slug":"ciag-dalszy-ziemiorodka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/01\/22\/ciag-dalszy-ziemiorodka\/","title":{"rendered":"Ci\u0105g dalszy ziemiorodka"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Pisa\u0142em ostatnio<\/a> o rzekomej etymologii zimorodka, kt\u00f3ry wed\u0142ug jakiego\u015b autorytetu mia\u0142 by\u0107 zniekszta\u0142con\u0105 form\u0105 ziemiorodka. Zako\u0144czy\u0142em konkluzj\u0105, \u017ce wcale nie jest tak, \u017ce kiedy\u015b by\u0142o lepiej.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Owszem, mo\u017cna dzi\u015b p\u00f3j\u015b\u0107 na skr\u00f3ty i zapyta\u0107 czat sztucznej inteligencji o cokolwiek, a on cokolwiek odpowie. Jest tak skonstruowany, \u017ce z ca\u0142kiem du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem odpowie z grubsza prawid\u0142owo, ale w szczeg\u00f3\u0142ach mo\u017ce si\u0119 myli\u0107. Czat SI jest jak sk\u0142onny do koloryzowania kolega, kt\u00f3ry du\u017co wie, ale gdy czego\u015b nie wie, dopowie sobie. Nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c autorytetem.<\/p>\n\n\n\n

A kiedy\u015b by\u0142y autorytety. W „Zwierzy\u0144cu” by\u0142 Micha\u0142 Sumi\u0144ski, w „Ojczy\u017anie polszczy\u017anie” Jan Miodek, w „Z kamer\u0105 w\u015br\u00f3d zwierz\u0105t” ma\u0142\u017ce\u0144stwo Gucwi\u0144skich. Nie pami\u0119tam ju\u017c, kto by\u0142 w „Klinice zdrowego cz\u0142owieka”. Generalnie telewizja i radio uchodzi\u0142y za miejsca, gdzie dopuszczano do g\u0142osu autorytety (chwilowo pomi\u0144my „Dziennik Telewizyjny”). Kiedy co\u015b powiedzieli, nie trzeba si\u0119 by\u0142o zastanawia\u0107, czy maj\u0105 racj\u0119. Mieli j\u0105 z definicji.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b twierdzenia z medi\u00f3w s\u0105 podwa\u017calne. Dobrze je weryfikowa\u0107. Trudno by\u0107 autorytetem, kt\u00f3remu wierzy si\u0119 na s\u0142owo. Zirytowa\u0142o to kiedy\u015b Krzysztofa Bosaka, kt\u00f3ry \u017cachn\u0105\u0142 si\u0119, \u017ce nie jest Wikipedi\u0105, by do ka\u017cdej tezy dodawa\u0107 przypis. Jako konserwatysta pewnie chcia\u0142by by\u0107 autorytetem jak za dawnych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

No w\u0142a\u015bnie, czy te dawne czasy by\u0142y takie dobre? Czy autorytety z ekranu naprawd\u0119 by\u0142y nieomylne? Dzi\u015b na Gucwi\u0144skich k\u0142adzie si\u0119 cie\u0144 traktowania zwierz\u0105t w spos\u00f3b niehumanitarny. Nie – nie proponuj\u0119 kultury anulowania ani nawet przebudzenia. To, \u017ce z dzisiejszej perspektywy ich metody opieki nad zwierz\u0119tami okre\u015blono by gdzieniegdzie jako naganne, nie uniewa\u017cnia ich wiedzy zoologicznej tamtych czas\u00f3w. Jednak mo\u017cna podwa\u017ca\u0107 ich porady na podstawie nowszych odkry\u0107. W jednym z program\u00f3w o\u015bwiadczyli, \u017ce wielb\u0142\u0105da jednogarbnego niegdy\u015b okre\u015blano dromaderem, ale poprawnie jest dromedar. Skoro tak powiedzieli z pozycji autorytetu, to tak post\u0119powa\u0142em. Przynajmniej w teorii, bo nie mia\u0142em wielu okazji do m\u00f3wienia o dromedarach. Owszem, tak\u0105 form\u0119 podaje jeden ze s\u0142ownik\u00f3w zoologicznych, ale dromader za mojej pami\u0119ci by\u0142a popularniejszy. Jego te\u017c notowa\u0142y s\u0142owniki i encyklopedie. Encyklopedia popularna PWN wr\u0119cz nie zna dromedara (a funkcja sprawdzania pisowni podkre\u015bla mi go w\u0119\u017cykiem). Zreszt\u0105 obecny trend nazywania gatunk\u00f3w na mod\u0142\u0119 binominalnego nazewnictwa naukowego w og\u00f3le preferuje wielb\u0142\u0105da jednogarbnego.<\/p>\n\n\n\n

Kwestia poprawno\u015bci nazwy jest umowna. R\u00f3\u017ca nie pachnia\u0142aby inaczej pod inn\u0105 nazw\u0105, ale przyk\u0142ad ziemiorodka wskazuje, \u017ce niekt\u00f3re tezy powtarzane przez autorytety (niestety nie pami\u0119tam, gdzie o tym pierwszy raz us\u0142ysza\u0142em i kt\u00f3ry autorytet mam podwa\u017cy\u0107) jako fakty te\u017c mog\u0142y i mog\u0105 wie\u015b\u0107 na manowce. Zreszt\u0105 kto wie, ile opowie\u015bci w takich programach by\u0142o podkoloryzowanych przez scenarzyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Czasem nie wynika to ze z\u0142ej woli, a pewnej nonszalancji. Kiedy\u015b zwyk\u0142em mawia\u0107 na uczelni, \u017ce Norwegia jest cz\u0142onkiem Unii Europejskiej, tylko jej rz\u0105d skrz\u0119tnie ukrywa to przed obywatelami. Nie przysz\u0142o mi do g\u0142owy, \u017ce kto\u015b nie zrozumie \u017cartu (w kt\u00f3rym jest pot\u0119\u017cne ziarno prawdy, bo Norwegia przyjmuje cz\u0119\u015b\u0107 prawodawstwa unijnego i dzia\u0142a niekiedy we wsp\u00f3lnej strategii wdra\u017cania), dop\u00f3ki kto\u015b o to nie dopyta\u0142. Nie wygl\u0105da\u0142 na rozbawionego, a zdziwionego (mo\u017ce zafrapowanego teori\u0105 spiskow\u0105 na linii rz\u0105d-obywatele). Na wszelki wypadek przesta\u0142em to powtarza\u0107 albo powtarzam z zapowiedzi\u0105 \u017cartu.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego tezy podawane przez autorytety warto sprawdza\u0107. A pod tym wzgl\u0119dem jest dzi\u015b o wiele wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci ni\u017c w czasach, gdy emitowano „Zwierzyniec”, „Sond\u0119” itp.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ilustracja Sarah DeRemer „Camel Mountains”, licencja CC-BY-SA-4.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pisa\u0142em ostatnio o rzekomej etymologii zimorodka, kt\u00f3ry wed\u0142ug jakiego\u015b autorytetu mia\u0142 by\u0107 zniekszta\u0142con\u0105 form\u0105 ziemiorodka. Zako\u0144czy\u0142em konkluzj\u0105, \u017ce wcale nie jest tak, \u017ce kiedy\u015b by\u0142o lepiej.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9822,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,11,4],"tags":[1196,213,1197,1198],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9810"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9810"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9828,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9810\/revisions\/9828"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}