{"id":9841,"date":"2025-02-09T11:56:33","date_gmt":"2025-02-09T10:56:33","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9841"},"modified":"2025-02-10T18:13:15","modified_gmt":"2025-02-10T17:13:15","slug":"wszechswiat-jak-z-horroru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/02\/09\/wszechswiat-jak-z-horroru\/","title":{"rendered":"Wszech\u015bwiat jak z horroru"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Trzech fizyk\u00f3w posz\u0142o na film. By\u0142 to horror nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Bohater zosta\u0142 zaproszony do wiejskiej posiad\u0142o\u015bci. Z nieznanych przyczyn dom wyda\u0142 mu si\u0119 znajomy. Nocami \u015bni\u0142 przera\u017caj\u0105ce koszmary, m.in. o ataku na siebie i o sobie zabijaj\u0105cym inn\u0105 osob\u0119. Pozostali go\u015bcie mieli podobne odczucia. Nastr\u00f3j si\u0119 pogarsza\u0142. A\u017c w ko\u0144cu w przyp\u0142ywie emocji bohater rzeczywi\u015bcie kogo\u015b zabi\u0142. W wi\u0119zieniu zosta\u0142 zaatakowany. I w tym momencie si\u0119 zbudzi\u0142. Wszystko okaza\u0142o si\u0119 snem.<\/p>\n\n\n\n

Otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 z koszmaru, przejrza\u0142 pras\u0119 i znalaz\u0142 zaproszenie na wie\u015b. Uzna\u0142, \u017ce z dala od miasta zapomni o koszmarze. Uda\u0142 si\u0119 do wiejskiej posiad\u0142o\u015bci – z nieznanych przyczyn dom wyda\u0142 mu si\u0119 znajomy…<\/p>\n\n\n\n

Histori\u0119 mo\u017cna by w zasadzie ogl\u0105da\u0107 \/ opowiada\u0107, zaczynaj\u0105c i ko\u0144cz\u0105c w dowolnym miejscu. Powtarza si\u0119 cyklicznie, bez pocz\u0105tku i ko\u0144ca – zawsze taka sama. I ta wizja natchn\u0119\u0142a jednego z fizyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Brytyjczyk Fred Hoyle uzna\u0142, \u017ce ca\u0142y wszech\u015bwiat mo\u017ce tak dzia\u0142a\u0107. Chodzi\u0142o o ci\u0105g\u0142e odtwarzanie, a nie o cykliczne mordowanie go\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Hoyle najbardziej znany jest jako autor popularnego okre\u015blenia Wielki Wybuch, obrazowo okre\u015blaj\u0105cego pocz\u0105tek Wszech\u015bwiata. Nie nale\u017ca\u0142 jednak do zwolennik\u00f3w takiego, a w zasadzie jakiegokolwiek pocz\u0105tku \u015bwiata, istniej\u0105cego w jego przekonaniach zawsze i bez \u017cadnych zmian, bez pocz\u0105tku i ko\u0144ca. Przeciwnie, by\u0142 gor\u0105cym krytykiem pocz\u0105tku wszech\u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Hoyle bra\u0142 aktywny udzia\u0142 w wielkiej debacie o tym, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142o wszystko. Ju\u017c wcze\u015bniej zauwa\u017cono, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 galaktyk oddala si\u0119 od Drogi Mlecznej, co wi\u0119cej, statyczny, nieruchomy, niezmienny Wszech\u015bwiat jest w zasadzie niemo\u017cliwy na gruncie teorii wzgl\u0119dno\u015bci Einsteina. By utrzyma\u0107 tak\u0105 wizj\u0119, wielki fizyk doda\u0142 do r\u00f3wnania tzw. sta\u0142\u0105 kosmologiczn\u0105. Niemniej i w\u00f3wczas niezmienny wszech\u015bwiat cudem albo boskim rz\u0105dzeniem m\u00f3g\u0142by trzyma\u0107 si\u0119 bez ruchu. Przyci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 olbrzymie masy musia\u0142yby si\u0119 zbiega\u0107 albo rozbiega\u0107 w dal. Utrzymanie r\u00f3wnowagi przez miliardy lat balansowania na linie wi\u0105za\u0142o w zasadzie z zerowym prawdopodobie\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n

Kolejne rozwi\u0105zania r\u00f3wna\u0144 Einsteina wskaza\u0142y na dynamiczny charakter Wszech\u015bwiata, a przesuni\u0119cie odleg\u0142ych galaktyk ku czerwieni potwierdza\u0142o, \u017ce si\u0119 rozszerza.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 badaczy dosz\u0142o do wniosku, \u017ce skoro wszystkie galaktyki oddalaj\u0105 si\u0119 od siebie, to kiedy\u015b, w dalekiej przesz\u0142o\u015bci, musia\u0142y by\u0107 w jednym punkcie. Z kt\u00f3rego pop\u0119dzi\u0142y ku niesko\u0144czono\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W jednym z wywiad\u00f3w Hoyle prze\u015bmiewczo okre\u015bli\u0142 t\u0119 pogardzan\u0105 przez siebie hipotez\u0119 pocz\u0105tku Wszech\u015bwiata s\u0142owami Big Bang, dos\u0142ownie Wielkim Bum, kt\u00f3re wbrew jego intencjom przyj\u0119\u0142o si\u0119 i awansowa\u0142o do terminu naukowego u\u017cywanego przez fizyk\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

Hoyle uwa\u017ca\u0142 raczej, \u017ce Wszech\u015bwiat jest niezmienny. Rozszerza si\u0119, temu nie spos\u00f3b zaprzeczy\u0107, skoro prawie wszystko si\u0119 od nas oddala, ale w takim razie rozszerza\u0142 si\u0119 zawsze, a pozostaj\u0105ce po rozszerzaniu puste przestrzenie zape\u0142niaj\u0105 tworz\u0105ce si\u0119 spontanicznie cz\u0105stki.<\/p>\n\n\n\n

Tak mia\u0142 powsta\u0107 najprostszy z pierwiastk\u00f3w, wod\u00f3r (H). Ci\u0119\u017csze pierwiastki mia\u0142y si\u0119 tworzy\u0107 z niego w gwiazdach. Najwi\u0119ksz\u0105 zas\u0142ug\u0105 Hoyle\u2019a by\u0142o opracowanie tego w\u0142a\u015bnie mechanizmu.<\/p>\n\n\n\n

Wcze\u015bniej tworzenie w\u0119gla (C) wydawa\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe. Maj\u0105c 12 nukleon\u00f3w (proton\u00f3w i neutron\u00f3w) w j\u0105drze, powinien powstawa\u0107 z trzech j\u0105der helu (He, po cztery nukleony), ale zderzenie trzech j\u0105der w jednej chwili jest nieprawdopodobne, a produkt zderzenia dw\u00f3ch (beryl, Be) rozpad\u0142by si\u0119 za szybko, by trafi\u0107 na kolejne.<\/p>\n\n\n\n

Brytyjczyk wykaza\u0142, \u017ce w\u0119giel musi mie\u0107 nieznany wcze\u015bniej poziom energetyczny odpowiadaj\u0105cy energii substrat\u00f3w, z kt\u00f3rych si\u0119 tworzy, co znacznie u\u0142atwia tak\u0105 reakcj\u0119 (przedstawion\u0105 na grafice powy\u017cej).<\/p>\n\n\n\n

Niestety Hoyle nie by\u0142 w stanie wyt\u0142umaczy\u0107 wielkiej ilo\u015bci helu, stanowi\u0105cego jedn\u0105 czwart\u0105 pierwiastk\u00f3w \u015bwiata. Hel musia\u0142 powsta\u0107 inaczej. Odkrycie mikrofalowego promieniowania t\u0142a potwierdzi\u0142o hipotez\u0119, teraz ju\u017c teori\u0119, Wielkiego Wybuchu. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo \u017ar\u00f3d\u0142a tajemniczego promieniowania pr\u00f3bowano szuka\u0107 w zalegaj\u0105cym w aparaturze go\u0142\u0119bim kale, powi\u0105zano fakty \u2013 takiego w\u0142a\u015bnie promieniowania nale\u017ca\u0142oby oczekiwa\u0107 jako \u015bladu pocz\u0105tku Wszech\u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Dorobek Hoyle\u2019a nie zosta\u0142 w ca\u0142o\u015bci odrzucony. Wod\u00f3r i hel powsta\u0142y u zarania dziej\u00f3w, a reszta pierwiastk\u00f3w w gwiazdach – w opisany przez niego spos\u00f3b. On sam nigdy nie pogodzi\u0142 si\u0119 z odrzuceniem stacjonarnego Wszech\u015bwiata. Nauka posz\u0142a dalej. \u015awiat kr\u0119ci si\u0119 w k\u00f3\u0142ko tylko w filmach.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Paul Halpern: Wielki wybuch. George Gamow, Fred Hoyle i debata o pocz\u0105tkach Wszech\u015bwiata. Copernicus Center Press, Krak\u00f3w 2023<\/p>\n\n\n\n

Ilustracja:<\/strong> Borb, Potr\u00f3jny proces alfa, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 3.0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trzech fizyk\u00f3w posz\u0142o na film. By\u0142 to horror nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9849,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,68,21],"tags":[660,331,1203,1204,948,949],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9841"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9841"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9841\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9858,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9841\/revisions\/9858"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}