{"id":9861,"date":"2025-02-21T16:03:25","date_gmt":"2025-02-21T15:03:25","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9861"},"modified":"2025-02-21T18:38:17","modified_gmt":"2025-02-21T17:38:17","slug":"klatwa-jacquetty-henryk-viii-kell-dodatni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/02\/21\/klatwa-jacquetty-henryk-viii-kell-dodatni\/","title":{"rendered":"Kl\u0105twa Jacquetty: Henryk VIII Kell-dodatni"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Historia Anglii w szkole ogranicza\u0142a si\u0119 w zasadzie do trzech wyrwanych z kontekstu temat\u00f3w: paru zda\u0144 o Wilhelmie Zdobywcy i Wielkiej Karcie Swob\u00f3d, rewolucji, w wyniku kt\u00f3rej Karol pierwszy zosta\u0142 skr\u00f3cony o g\u0142ow\u0119, oraz Henryka VIII, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 sp\u0142odzi\u0107 m\u0119skich potomk\u00f3w, wi\u0119c sze\u015b\u0107 razy si\u0119 o\u017ceni\u0142, dwie \u017cony skaza\u0142 na \u015bmier\u0107 i dwukrotnie uniewa\u017cni\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo, wywo\u0142uj\u0105c roz\u0142am w Ko\u015bciele.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Najwi\u0119kszym dramatem pierwszego etapu panowania Henryka by\u0142 brak m\u0119skiego potomka, kt\u00f3ry przed\u0142u\u017cy\u0142by m\u0142od\u0105 dynasti\u0119 Tudor\u00f3w, wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 od walijskiego rodu (na tron dosta\u0142 si\u0119 przypadkiem<\/a>, kiedy wszyscy bardziej utytu\u0142owani zd\u0105\u017cyli ju\u017c pourywa\u0107 sobie g\u0142owy).<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza \u017cona Henryka VIII, hiszpa\u0144ska ksi\u0119\u017cniczka Katarzyna Arago\u0144ska, wcze\u015bniej po\u015blubi\u0142a jego brata Artura, zmar\u0142ego w epidemii angielskich pot\u00f3w po kilku miesi\u0105cach ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Z Henrykiem zasz\u0142a w ci\u0105\u017c\u0119<\/a> minimum sze\u015b\u0107 razy. Ale tylko jedno dziecko, urodzona z pi\u0105tej ci\u0105\u017cy Maria (p\u00f3\u017aniej kr\u00f3lowa zwana z zupe\u0142nie innych powod\u00f3w krwaw\u0105), prze\u017cy\u0142o okres noworodkowy.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adca postrzega\u0142 to jako pora\u017ck\u0119 i kar\u0119 Bo\u017c\u0105 za po\u015blubienie \u017cony brata. Powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na ust\u0119py Ksi\u0119gi Kap\u0142a\u0144skiej (zwolennicy Katarzyny cytowali inne, z Ksi\u0119gi Powt\u00f3rzonego Prawa, opisuj\u0105ce staro\u017cytne prawo lewiratu wr\u0119cz nakazuj\u0105ce po\u015blubi\u0107 wdow\u0119 po zmar\u0142ym). Co prawda wcze\u015bniej, opieraj\u0105c si\u0119 na zapewnieniach Katarzyny, dowodzono, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Arturem nie zosta\u0142o skonsumowane, wi\u0119c i zawarte zgodnie z prawem. Ponadto poprzedni papie\u017c, niezale\u017cnie od prawdopodobie\u0144stwa sytuacji, w kt\u00f3rej dw\u00f3jka nagich nastolatk\u00f3w zostawionych razem w \u0142\u00f3\u017cku nie uprawia seksu, udzieli\u0142 Katarzynie i Henrykowi dyspensy, czyli pozwoli\u0142 na \u015blub. Jego nast\u0119pca te\u017c nie chcia\u0142 rozwi\u0105za\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa Henryka. Bardziej ni\u017c wzgl\u0119dy prawne czy teologiczne przekona\u0107 go mog\u0142y stoj\u0105ce na granicy wojska cesarza Karola V, siostrze\u0144ca Katarzyny. Henryk obrazi\u0142 si\u0119 na Ko\u015bci\u00f3\u0142 i ustanowi\u0142 w\u0142asne organy decyduj\u0105ce o jego sprawach, oczywi\u015bcie w pe\u0142ni zale\u017cne od niego.<\/p>\n\n\n\n

W tamtych czasach kr\u00f3l by\u0142 jeszcze przede wszystkim dow\u00f3dc\u0105 wojskowym. Henryk pyszni\u0142 si\u0119 m\u0119sko\u015bci\u0105 sprowadzan\u0105 oficjalnie do umiej\u0119tno\u015bci bitewnych (mniej oficjalnie do uwodzenia i wykorzystywania kobiet). Ochoczo wyst\u0119powa\u0142 w turniejach i nieraz odnosi\u0142 obra\u017cenia (zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce po urazie g\u0142owy przez dwie godziny nie odzyskiwa\u0142 przytomno\u015bci). Dzi\u015b niekt\u00f3rzy zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 kompetencj\u0105 g\u0142owy pa\u0144stwa nie jest ok\u0142adanie przeciwnika pi\u0119\u015bciami po g\u0142owie, wtedy jednak Henryk wpisywa\u0142 si\u0119 we wz\u00f3r w\u0142adcy i m\u0119\u017cczyzny. Wysoki, postawny po dziadku Edwardzie IV, realizowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w ta\u0144cu i teatrze. Po cichu regularnie zdradza\u0142 kr\u00f3low\u0105, wynajmuj\u0105c apartamenty u zaufanych dworzan. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 romans\u00f3w uda\u0142o mu si\u0119 utrzyma\u0107 w tajemnicy, ten z Bessie Blount wyszed\u0142 na jaw dopiero wraz z ci\u0105\u017c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po odtr\u0105ceniu Katarzyny w\u0142adca pr\u00f3bowa\u0142 sp\u0142odzi\u0107 prawnego dziedzica z Ann\u0105 Boleyn, ta jednak wyda\u0142a na \u015bwiat ksi\u0119\u017cniczk\u0119 El\u017cbiet\u0119, a p\u00f3\u017aniej kilkakrotnie poroni\u0142a. Pod zarzutem niewierno\u015bci \u015bci\u0119to jej g\u0142ow\u0119 (kr\u00f3l m\u00f3g\u0142 zabawia\u0107 si\u0119, jak chcia\u0142, bo jego pozama\u0142\u017ce\u0144skie dzieci nie dziedziczy\u0142y korony; dziecko zam\u0119\u017cnej kobiety uznawano jednak automatycznie za potomka i dziedzica, wi\u0119c cudzo\u0142\u00f3stwo kr\u00f3lowej, kt\u00f3re mog\u0142o wp\u0142yn\u0105\u0107 na lini\u0119 dziedziczenia, uznawano za zdrad\u0119 stanu). W\u0142adca poj\u0105\u0142 za\u015b za \u017con\u0119 dw\u00f3rk\u0119 Jane Seymour, kt\u00f3ra urodzi\u0142a mu upragnionego Edwarda i umar\u0142a kr\u00f3tko po porodzie.<\/p>\n\n\n\n

Z kolejnymi \u017conami – Ann\u0105 Kliwijsk\u0105, Katarzyn\u0105 Howard i Katarzyn\u0105 Parr – Henryk nie mia\u0142 dzieci. Do Anny nigdy go nie ci\u0105gn\u0119\u0142o i ma\u0142\u017ce\u0144stwa chyba istotnie nie skonsumowa\u0142, a w kolejnych latach jego stan zdrowia pogarsza\u0142 si\u0119, w zasadzie uniemo\u017cliwiaj\u0105c wype\u0142nianie ma\u0142\u017ce\u0144skich obowi\u0105zk\u00f3w. 140-kilogramowy inwalida, 130 cm w pasie, z wiecznie ropiej\u0105cymi wrzodami ko\u0144czyn dolnych – nie by\u0142 ju\u017c tym samym atrakcyjnym m\u0142odzie\u0144cem. Problemem jest jednak wyja\u015bnienie trudno\u015bci w sp\u0142odzeniu potomka w poprzednich zwi\u0105zkach.<\/p>\n\n\n\n

Wskazywano cukrzyc\u0119, niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy czy ki\u0142\u0119, ale nie pasuj\u0105, zw\u0142aszcza do czas\u00f3w, gdy monarcha by\u0142 jurnym m\u0119\u017cczyzn\u0105 szukaj\u0105cym kobiet. M\u00f3wi si\u0119 te\u017c o konflikcie serologicznym, skutkuj\u0105cym chorob\u0105 hemolityczn\u0105 p\u0142odu czy noworodka. W szko\u0142ach uczy si\u0119 o niezgodno\u015bci grup krwi mi\u0119dzy matk\u0105 a ojcem i dziedzicz\u0105cym po nim p\u0142odem, zwi\u0105zanej nie z uk\u0142adem AB0, ale tzw. czynnikiem Rh.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0105c o grupach krwi, ma si\u0119 zwykle na my\u015bli uk\u0142ad AB0, opisany 125 lat temu przez Karola Landsteinera. W rzeczywisto\u015bci takich uk\u0142ad\u00f3w grupowych jest kilkadziesi\u0105t. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce nie s\u0105 to grupy krwi, ale oddzielne uk\u0142ady – w ka\u017cdym wyst\u0119puj\u0105 przynajmniej dwie oddzielne grupy, podobnie jak, wbrew powtarzanym regularnie na prawicowych portalach bzdurom o 32 p\u0142ciach, istnieje ponad dziesi\u0119\u0107 r\u00f3\u017cnych kryteri\u00f3w p\u0142ci i pod wzgl\u0119dem ka\u017cdego z nich mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o p\u0142ci m\u0119skiej, \u017ce\u0144skiej b\u0105d\u017a nieokre\u015blonej.<\/p>\n\n\n\n

Grupy krwi zale\u017c\u0105 od rodzaju cz\u0105steczek na powierzchni krwinek czerwonych. W uk\u0142adzie grupowym Kell grupa K, czyli Kell+, wi\u0105\u017ce si\u0119 z antygenem K. Jego pojawienie si\u0119 w organizmie os\u00f3b Kell-ujemnych (antygen k) wywo\u0142uje reakcj\u0119 alergiczn\u0105. Kolejny kontakt zimmunizowanej osoby z antygenem K wywo\u0142a nasilon\u0105 reakcj\u0119 z niszczeniem krwinek, kt\u00f3ra mo\u017ce prowadzi\u0107 do zgonu p\u0142odu lub noworodka, wi\u0119c problem pojawia si\u0119 zwykle w drugiej ci\u0105\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji jest Kell-. Je\u015bli Henryk mia\u0142 genotyp Kk (K dominuje nad k), w pierwszych ci\u0105\u017cach jego kobiet nast\u0119powa\u0142aby immunizacja uniemo\u017cliwiaj\u0105ca donoszenie ci\u0105\u017cy. Katarzyna mog\u0142a jej ulec, je\u015bli wbrew szumnym zapowiedziom czysto\u015bci i zgodnie z przechwa\u0142kami ksi\u0119cia Walii po ich nocy po\u015blubnej by\u0142a w kr\u00f3tkotrwa\u0142ej, niezauwa\u017conej przez nikogo ci\u0105\u017cy. Spora cz\u0119\u015b\u0107 ci\u0105\u017c ulega samoistnemu poronieniu, cz\u0119sto bez wiedzy kobiety. Maria, kt\u00f3ra jako jedyna prze\u017cy\u0142a okres noworodkowy, odziedziczy\u0142aby po prostu po ojcu antygen k niepowoduj\u0105cy immunizacji.<\/p>\n\n\n\n

Wystarczy\u0142oby, \u017ce Henryk by\u0142 heterozygot\u0105 Kk. Antygen K m\u00f3g\u0142 odziedziczy\u0107 po matce, a ta po swojej itd., bo podobnych trudno\u015bci ze sp\u0142odzeniem syna nie odnotowano w poprzednich pokoleniach. Matka Henryka El\u017cbieta York rodzi\u0142a kilkana\u015bcie razy. Jej matk\u0105 by\u0142a wielodzietna El\u017cbieta Woodville. Ta pochodzi\u0142a od bardzo p\u0142odnej Jacquetty (zwykle t\u0142umaczonej na Jakobin\u0119) Luksemburskiej, damy dworu Ma\u0142gorzaty Andegawe\u0144skiej, kt\u00f3ra przyby\u0142a z ni\u0105 do Anglii i urodzi\u0142a kilkana\u015bcioro dzie\u0107mi.<\/p>\n\n\n\n

Jacquett\u0119 kilkakrotnie oskar\u017cano o czarn\u0105 magi\u0119, w tym rzucanie urok\u00f3w. Sam \u015blub Edwarda IV z nisko urodzon\u0105 El\u017cbiet\u0105 Woodville uwa\u017cano za efekt jednego z nich. Chocia\u017c przewa\u017cy\u0107 m\u00f3g\u0142 raczej urok El\u017cbiety i jej niech\u0119\u0107 do wsp\u00f3\u0142\u017cycia bez \u015blubu, kt\u00f3rego to Edward nie unika\u0142. M\u00f3wiono tak\u017ce, \u017ce stara czarownica Jacquetta rzuci\u0142a kl\u0105tw\u0119 na potomk\u00f3w skonfliktowanego z Yorkami rodu Lancaster\u00f3w, wi\u0119c i na boczn\u0105 lini\u0119, z kt\u00f3rej wywodzili si\u0119 po k\u0105dzieli Tudorowie.<\/p>\n\n\n\n

Badacze twierdzili, \u017ce przemiana Henryka w coraz bardziej aroganckiego, podejrzliwego do poziomu uroje\u0144 tyrana zwi\u0105zana by\u0142a z zespo\u0142em McLeoda. Ale to akurat uzasadniono dosy\u0107 s\u0142abo.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony Tudorowie pochodz\u0105 nie tylko od Jakobiny, ale i od Katarzyny Valois, c\u00f3rki prawdopodobnie choruj\u0105cego na zaburzenie schizoafektywne Karola VI (kr\u00f3la Francji) i matki cierpi\u0105cego na katatoni\u0119 Henryka VI (kr\u00f3la Anglii), p\u00f3\u017aniejszej \u017cony Owena Tudora. Tendencja do chor\u00f3b psychicznych utrzymywa\u0142a si\u0119 przez pokolenia i ujawni\u0142a po wiekach jeszcze u Jerzego III.<\/p>\n\n\n\n

Niewykluczone, \u017ce problemy Henryka na pocz\u0105tku i pod koniec jego panowania wynika\u0142y z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych przyczyn. W tych czasach wierzono powszechnie w magi\u0119, dzi\u015b wydaje si\u0119, \u017ce kl\u0105twa Jacquetty mog\u0142a realnie i ca\u0142kowicie niezamierzenie by\u0107 przekazywana przez geny. Najwyra\u017aniej nie tylko w fantastyce i ksi\u0105\u017ckach dla dzieci mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o kl\u0105twie krwi.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n