{"id":9927,"date":"2025-03-27T22:55:06","date_gmt":"2025-03-27T21:55:06","guid":{"rendered":"https:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=9927"},"modified":"2025-03-28T12:06:55","modified_gmt":"2025-03-28T11:06:55","slug":"wiewiorce-cieplo-niestraszne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/03\/27\/wiewiorce-cieplo-niestraszne\/","title":{"rendered":"Wiewi\u00f3rce ciep\u0142o niestraszne"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n

Przyk\u0142ad\u00f3w na to, jak zasi\u0119g gatunk\u00f3w przesuwa si\u0119 na p\u00f3\u0142noc (na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej) lub wzwy\u017c (w g\u00f3rach) wraz z ociepleniem klimatu, jest du\u017co. Tak du\u017co, \u017ce to ju\u017c obserwacja trywialna i naukowcy musz\u0105 si\u0119 bardziej wysili\u0107, \u017ceby opublikowa\u0107 wyniki bada\u0144. Czasem to artyku\u0142y kilkudziesi\u0119cioautorskie zbieraj\u0105ce dane z po\u0142owy holarktyki. Czasem podaj\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe wzory matematyczne. Jest jeszcze jedna okazja – kiedy jaki\u015b gatunek zachowuje si\u0119 wbrew trendowi.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Kilka miesi\u0119cy temu w „Science” ukaza\u0142a si\u0119 praca pokazuj\u0105ca, \u017ce przesuwanie si\u0119 gatunk\u00f3w krzew\u00f3w le\u015bnych w Europie wiedzie nie tylko ku p\u00f3\u0142nocy, zgodnie z przesuwaniem si\u0119 stref klimatycznych. Silniejszy efekt zauwa\u017cono w przesuwaniu si\u0119 na zach\u00f3d. Czynnikiem za to odpowiedzialnym najpewniej jest zanieczyszczenie powietrza tlenkami azotu. Powoduj\u0105 kwa\u015bne deszcze, kt\u00f3re szkodz\u0105 ro\u015blinom, ale ostatecznie azot trafia do gleby, czyni\u0105c j\u0105 \u017cy\u017aniejsz\u0105. Pisa\u0142em o podobnym zjawisku przy okazji chodnik\u00f3w antysmogowych<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Na marginesie: to samo zjawisko wywo\u0142uje odwrotn\u0105 zmian\u0119 rozmieszczenia ro\u015blin motylkowych hoduj\u0105cych bakterie przyswajaj\u0105ce azot atmosferyczny. Wi\u0119cej azotan\u00f3w spadaj\u0105cych z powietrza sprawia, \u017ce trac\u0105 przewag\u0119 konkurencyjn\u0105 (por. ten tekst<\/a>). Artyku\u0142 na ten temat ukaza\u0142 si\u0119 w podobnym czasie, a zesp\u00f3\u0142 autor\u00f3w cz\u0119\u015bciowo si\u0119 pokrywa. W obu znajduj\u0105 si\u0119 polscy ekolodzy, zgodnie z tym, co kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>: polskim naukowcom \u0142atwiej opublikowa\u0107 artyku\u0142 w najbardziej presti\u017cowym pi\u015bmie, gdy zajmuj\u0105 si\u0119 pogardzan\u0105 przez grantodawc\u00f3w „biologi\u0105 dziewi\u0119tnastowieczn\u0105” ni\u017c biologi\u0105 molekularn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Analiz\u0119 w mniejszej skali (wi\u0119c i pismo z nieco ni\u017cszej p\u00f3\u0142ki) przeprowadzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c grupa badaczy ameryka\u0144skich. Pod lup\u0119 wzi\u0119li ameryka\u0144ski gatunek rudej wiewi\u00f3rki Tamiasciurus hudsonicus<\/em> (proponowana polska nazwa to sosnowi\u00f3rka czerwona). Jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107 po \u0142aci\u0144skim epitecie gatunkowym, nie jest szczeg\u00f3lnie ciep\u0142olubna. \u017byje g\u0142\u00f3wnie w g\u00f3rach, cho\u0107 nie musz\u0105 by\u0107 bardzo wysokie. Appalachy p\u00f3\u0142nocno-wschodniego wybrze\u017ca wystarcz\u0105. Badacze przypuszczali wi\u0119c, \u017ce wraz ze wzrostem \u015bredniej temperatury, kt\u00f3ry w tym rejonie Stan\u00f3w Zjednoczonych jest silniej zauwa\u017calny ni\u017c np. na Wielkich R\u00f3wninach, jej zasi\u0119g b\u0119dzie si\u0119 przesuwa\u0142 z ni\u017cszych partii g\u00f3r ku wy\u017cszym.<\/p>\n\n\n\n

Okazuje si\u0119, \u017ce ten gatunek wymyka si\u0119 trendom. Jest on zwi\u0105zany ze stref\u0105 przej\u015bciow\u0105 mi\u0119dzy borami jod\u0142owymi a borami mieszanymi (mo\u017cna by to por\u00f3wna\u0107 do regla g\u00f3rnego i dolnego). Ocieplenie klimatu, jakie w ostatnich dziesi\u0119cioleciach dotkn\u0119\u0142o p\u00f3\u0142nocno-wschodniego wybrze\u017ca, nie jest jeszcze tak silne, \u017ceby przeszkadza\u0107 rozwojowi jod\u0142y. Jednocze\u015bnie zmiany w gospodarce le\u015bnej, zanieczyszczenie powietrza i zwi\u0119kszenie opad\u00f3w sprawi\u0142y, \u017ce jej zasi\u0119g zwi\u0119ksza si\u0119. W\u0142a\u015bciwie nie tyle si\u0119 zwi\u0119ksza w por\u00f3wnaniu ze stanem sprzed europejskiego osadnictwa, ile wraca do dawnego rozmiaru. Ro\u015bliny iglaste s\u0105 wra\u017cliwsze na kwa\u015bne deszcze, wi\u0119c w XX w. jej zasi\u0119g si\u0119 skurczy\u0142, przesuwaj\u0105c w g\u00f3r\u0119 grzbiet\u00f3w g\u00f3rskich. Wraz ze zmniejszeniem ich intensywno\u015bci pod koniec ubieg\u0142ego wieku przewaga drzew li\u015bciastych zmala\u0142a. R\u00f3wnie\u017c zmiany klimatyczne w tym rejonie doprowadzi\u0142y do zwi\u0119kszenia wilgotno\u015bci, co sprzyja jodle. Zmniejszy\u0142 si\u0119 te\u017c wyr\u0105b tego gatunku.<\/p>\n\n\n\n

Skoro jod\u0142a zacz\u0119\u0142a wraca\u0107 w dolne strefy Appalach\u00f3w, to strefa przej\u015bciowa mi\u0119dzy borami iglastymi a mieszanymi rozszerzy\u0142a si\u0119. Sosnowi\u00f3rka okazuje si\u0119 za\u015b bardziej przywi\u0105zana do tego typu ekosystemu ni\u017c do \u015bcis\u0142ego zakresu temperatur, wi\u0119c obecnie zasiedla stref\u0119 cieplejsz\u0105 ni\u017c w latach 90.<\/p>\n\n\n\n

Zmiany zasi\u0119gu gatunk\u00f3w zale\u017c\u0105 od zmian klimatu, ale nie w spos\u00f3b trywialny. Swoj\u0105 drog\u0105, wielkoskalowe artyku\u0142y w „Science” i „Science Advances” maj\u0105 tytu\u0142y do\u015b\u0107 precyzyjnie wskazuj\u0105ce, co zawieraj\u0105. Artyku\u0142 o wiewi\u00f3rce ma natomiast tytu\u0142 sugeruj\u0105cy jakie\u015b bardzo wa\u017cne i uniwersalne odkrycie. Zasada rozd\u0119tych kaloszy<\/a> ma si\u0119 znakomicie.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Anonimowy cz\u0142onek grupy Peupleloup<\/a>, licencja wolnej sztuki<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n