{"id":9978,"date":"2025-04-21T08:43:19","date_gmt":"2025-04-21T06:43:19","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=9978"},"modified":"2025-04-21T21:43:37","modified_gmt":"2025-04-21T19:43:37","slug":"spij-dobrze-mimo-kampanii-wyborczej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/04\/21\/spij-dobrze-mimo-kampanii-wyborczej\/","title":{"rendered":"\u015apij dobrze \u2013 mimo kampanii wyborczej"},"content":{"rendered":"\n
\n
\"\"<\/a>
Melatonina. NEUROtiker, za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Trudno o dobry sen, kiedy w zaimprowizowanej ad hoc debacie kandydaci na prezydenta do p\u00f3\u017ana wzywaj\u0105 do ca\u0142kowitej demilitaryzacji, snuj\u0105 bajki o w\u0119glu – polskim z\u0142ocie z zasobami na 500 lat – a by\u0107 mo\u017ce przysz\u0142a g\u0142owa pa\u0144stwa deklaruje, \u017ce nie musi zna\u0107 nazwisk przyw\u00f3dc\u00f3w pa\u0144stw o\u015bciennych, bo to nie jest powa\u017cna konwencja i b\u0119dzie z nimi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 niezale\u017cnie od tego, jak si\u0119 b\u0119d\u0105 nazywa\u0107. Mo\u017ce jednak w\u0142a\u015bnie teraz nale\u017cy pomy\u015ble\u0107 o lepszym \u015bnie?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

W marcu w obr\u0119bie wyk\u0142ad\u00f3w zorganizowanych w \u0141odzi z okazji \u015awiatowego Tygodnia M\u00f3zgu w\u0105tek snu porusza\u0142 prof. \u0141ukasz Mokros. Temat chronotyp\u00f3w i rytm\u00f3w dobowych mo\u017ce za spraw\u0105 nie zawsze wiarygodnych doniesie\u0144 w mediach wydawa\u0107 si\u0119 nieco kontrowersyjny, ale wyk\u0142adowca, cho\u0107 przypomina raczej studenta ni\u017c stereotypowego wiekowego profesora z d\u0142ug\u0105 siw\u0105 brod\u0105, jest wyj\u0105tkowo kompetentny. Mokros stanowisko profesora uczelni, ordynatur\u0119 w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, a tak\u017ce posad\u0119 redaktora naczelnego „Post\u0119p\u00f3w Psychiatrii i Neurologii” uzyska\u0142 oko\u0142o trzydziestki, a sen nale\u017cy do jego ulubionej tematyki bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Wyk\u0142ad podkre\u015bla\u0142 niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 snu w utrzymaniu zdrowia psychicznego – jego zaburzenia mog\u0105 prowadzi\u0107 do objaw\u00f3w depresyjnych i l\u0119kowych, a nawet zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko samob\u00f3jcze.<\/p>\n\n\n\n

Nie zmie\u015bci si\u0119 tutaj szczeg\u00f3\u0142owy opis skomplikowanych mechanizm\u00f3w zawiaduj\u0105cych snem. Splataj\u0105 si\u0119 w nim czynniki wewn\u0119trzne i zewn\u0119trzne. Ka\u017cdy z nas ma endogenny zegar biologiczny, tak\u017ce kom\u00f3rkowy, wynikaj\u0105cy ze skomplikowanych p\u0119tli transkrypcyjno-translacyjnych sprz\u0119\u017ce\u0144 zwrotnych (brzmi to do\u015b\u0107 skomplikowanie, ale zapewniam, \u017ce na slajdach Mokrosa wygl\u0105da\u0142o du\u017co gorzej).<\/p>\n\n\n\n

Niemniej ten wrodzony rytm jest znacznie wolniejszy od dobowego. Niegdy\u015b Michel Seffire zamkn\u0105\u0142 si\u0119 na d\u0142u\u017cszy czas w jaskini (mo\u017ce to sk\u0105din\u0105d \u015bwietny pomys\u0142, by przeczeka\u0107 kampani\u0119 wyborcz\u0105) i zaobserwowa\u0142 powolne wyd\u0142u\u017canie si\u0119 rytmu snu i czuwania a\u017c do ok. 50 godzin.<\/p>\n\n\n\n

Kluczowe role w dostosowaniu rytmu endogennego do wymaga\u0144 ruchu obrotowego planety odgrywaj\u0105 melatonina i oreksyna. Ta pierwsza wydzielana jest przez szyszynk\u0119, odpowiednik gadziego trzeciego oka ciemieniowego, widocznego na szczycie czaszki nowozelandzkiej hatterii czy niekt\u00f3rych jaszczurek (o tym akurat profesor nie wspomina\u0142). Z uwagi na rozw\u00f3j przodom\u00f3zgowia nasza szyszynka le\u017cy g\u0142\u0119boko skryta w \u015brodku g\u0142owy – informacje o pobudzeniu \u015bwiat\u0142em docieraj\u0105 do niej przez oko i j\u0105dro nadskrzy\u017cowaniowe podwzg\u00f3rza. \u015awiat\u0142o hamuje wydzielanie melatoniny, dlatego siedzenie do p\u00f3\u017ana przy komputerze czy ogl\u0105danie debaty w telewizji nie sprzyja zasypianiu.<\/p>\n\n\n\n

Kluczowe znaczenie rzeczywi\u015bcie mog\u0105 mie\u0107 chronotypy, czyli osobnicze predyspozycje do aktywno\u015bci w okre\u015blonych porach dnia, ale jak zwykle popularna wiedza okaza\u0142a si\u0119 niepe\u0142na, a nawet myl\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n

Popularna psychologia m\u00f3wi tu o skowronkach i sowach, ale rzeczywistych chronotyp\u00f3w mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 przynajmniej sze\u015b\u0107, \u0142\u0105cznie z tym o umiarkowanej aktywno\u015bci niezale\u017cnie od pory dnia.<\/p>\n\n\n\n

W badaniach istotnie opisywano zwi\u0119kszone ryzyko depresji tzw. s\u00f3w, ludzi aktywnych wieczorami, dok\u0142adniejsze badania wykaza\u0142y jednak, \u017ce zwi\u0105zek ten zale\u017cy te\u017c od innych czynnik\u00f3w. Wzrasta z poziomem neurotyzmu, maleje z sumienno\u015bci\u0105. Jego si\u0142a zale\u017cy te\u017c od wyrazisto\u015bci rytmu, czyli tego, jak silnie odczuwane s\u0105 dobowe zmiany. Kolejnym wa\u017cnym czynnikiem jest tzw. poranny afekt, czyli samopoczucie po wstaniu z \u0142\u00f3\u017cka.<\/p>\n\n\n\n

Pojawia si\u0119 jeszcze kolejne zastrze\u017cenie. Na ile gorszy stan psychiczny os\u00f3b aktywnych wieczorem wi\u0105\u017ce si\u0119 z samym chronotypem, a na ile z niespe\u0142nieniem oczekiwa\u0144 spo\u0142ecznych? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi naszego kr\u0119gu kulturowego zaczyna prac\u0119 o \u00f3smej, tak\u017ce m\u0142odzie\u017c szkolna o fizjologicznie op\u00f3\u017anionym rytmie dobowym. To troch\u0119 tak, jak gdyby kaza\u0107 doros\u0142ym przychodzi\u0107 do pracy na sz\u00f3st\u0105 i dziwi\u0107 si\u0119, \u017ce przez pierwsze godziny s\u0142abo im idzie. Badania wykaza\u0142y ju\u017c popraw\u0119 wynik\u00f3w szkolnych wobec dostosowania godzin nauki do rytmu dobowego uczni\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Innym niuansem, kt\u00f3ry mo\u017ce podwa\u017cy\u0107 prezentowane przez Mokrosa wyniki, jest to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 wykonuje si\u0119 w czasie pracy plac\u00f3wek naukowych. Czyli rano. By\u0107 mo\u017ce przeprowadzanie ich wieczorem pozwoli\u0142oby osi\u0105gn\u0105\u0107 sowom bardziej obiecuj\u0105ce wyniki, w tym mniejsz\u0105 dra\u017cliwo\u015b\u0107 czy neurotyzm, a wi\u0119ksz\u0105 sumienno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Niezale\u017cnie od tego do pewnego stopnia do wymaga\u0144 spo\u0142ecznych mo\u017cna si\u0119 dostosowa\u0107. Trwa to od 18 do 254 dni.<\/p>\n\n\n\n

Jak to zrobi\u0107? Jak radzi\u0142 ekspert, kluczowy jest regularny rytm dobowy \u2013 \u0142\u0105cznie z weekendami, budzeniem si\u0119 dwie godziny przed wcze\u015bniejszym czasem wstawania, rann\u0105 ekspozycj\u0105 na \u015bwiat\u0142o i unikaniem go wieczorem. Pomocne s\u0105 tak\u017ce sta\u0142e pory posi\u0142k\u00f3w i unikanie wi\u0119kszego wysi\u0142ku fizycznego w ostatnich godzinach przed snem.<\/p>\n\n\n\n

Podkre\u015bla si\u0119 te\u017c znaczenie odpoczynku. Oczywi\u015bcie je\u015bli nie jest si\u0119 kandydatem na prezydenta. Ci odpoczn\u0105 i wy\u015bpi\u0105 si\u0119 dopiero po wyborach.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z podzi\u0119kowaniem dla prof. \u0141ukasza Mokrosa za udost\u0119pnienie materia\u0142\u00f3w. Zaznaczam, \u017ce wszystkie komentarze polityczne s\u0105 moje i prof. Mokros nie ma z nimi nic wsp\u00f3lnego. Cho\u0107 bior\u0105c pod uwag\u0119 cytowanie go w towarzystwie rozemocjonowanych kampani\u0105 polityk\u00f3w, powinienem te\u017c chyba pr\u00f3cz podzi\u0119kowa\u0144 napisa\u0107 „z przeprosinami\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno o dobry sen, kiedy w zaimprowizowanej ad hoc debacie kandydaci na prezydenta do p\u00f3\u017ana wzywaj\u0105 do ca\u0142kowitej demilitaryzacji, snuj\u0105 bajki o w\u0119glu – polskim z\u0142ocie z zasobami na 500 lat – a by\u0107 mo\u017ce przysz\u0142a g\u0142owa pa\u0144stwa deklaruje, \u017ce nie musi zna\u0107 nazwisk przyw\u00f3dc\u00f3w pa\u0144stw o\u015bciennych, bo to nie jest powa\u017cna konwencja i b\u0119dzie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9358,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,30,204],"tags":[1225,1224,1223,681,258,1129],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9978"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9978"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10003,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9978\/revisions\/10003"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}