Krucafuks! W poprzednim wpisie godo\u0142ek wom o tym, ze Kalifornia mog\u0142a by\u0107 dzisiok nie hameryka\u0144skim stanem, ino Polskom Rzecpospolitom Kalifornijskom. Ba 22 lutego o godzinie 0:33 Orecka s\u0142usnie zwr\u00f3ci\u0142a uwage, ze mog\u0142o by\u0107 jesce inacej – Kalifornia mog\u0142a by\u0107… radzieckom republikom! Jakim cudem? Ano zwycajnie. Zaroz wom sy\u0107ko opowiem.<\/p>\n
To, ze Ruscy mieli kiesik Alaske w swoik r\u0119kak – na pewno wiecie. No i wte, kie jom mieli, to na tamtejsej wyspie Sitka wyryktowali osade. W pewnym sensie osada ta by\u0142a stolicom rosyjskiej Alaski.<\/p>\n
Przyse\u0142 rocek 1805. Rosyjskie w\u0142adze wys\u0142a\u0142y na Sitke pona Miko\u0142aja Pietrowicza Riezanowa, coby dokono\u0142 tamok inspekcji. Pon Riezanow przyby\u0142 na te wyspe, po\u017are\u0142 – a tamok bida! Zywno\u015bci brakowa\u0142o! Krucafuks! Kieby istnio\u0142 wte Aerof\u0142ot, to moze da\u0142oby sie wartko sprowadzi\u0107 z centralnej Rosji telo jedzenia, kielo trza. A przynajmniej telo, coby burcenie w brzuchak mieska\u0144c\u00f3w osady przesta\u0142o by\u0107 g\u0142o\u015bniejse od ryk\u00f3w zyj\u0105cyk w okolicy nied\u017awiedzi. Ba z tego co wiem, Aerof\u0142otu wte jesce nie by\u0142o. Wi\u0119c pon Riezanow wymy\u015bli\u0142 cosi inksego – zakupy w Kalifornii. W tamtyk casak ze sy\u0107kik zasiedlonyk przez bio\u0142yk ludzi miejsc w\u0142a\u015bnie Kalifornia by\u0142a dlo mieska\u0144c\u00f3w Alaski naj\u0142atwiej dost\u0119pno. Zw\u0142asca drogom morskom. Tak wi\u0119c pon Riezanow wsiod\u0142 na statek i pop\u0142yn\u0105\u0142 na te zakupy. No a przy okazji uwidzio\u0142 kawa\u0142ecek Kalifornii, nalez\u0105cej wte do Hispanii. Barzo mu sie tamok spodoba\u0142o. Co najbardziej? Powiem wom – \u015bwarno ponna Dona Concepcion, co to by\u0142a c\u00f3rkom miejscowego komendanta. No i pon Riezanow wpod\u0142 na dwa pomys\u0142y naroz: sprowadzi\u0107 do Kalifornii ruskik osadnik\u00f3w i… ozeni\u0107 sie z piknom poniom Concepcion, a potem mie\u0107 z niom duzo malu\u015bkik Riezanowi\u0105tek. Haj.<\/p>\n
Wkr\u00f3tce pon Riezanow wr\u00f3ci\u0142 na Sitke statkiem pe\u0142nym piknyk artyku\u0142\u00f3w spozywcyk. A w 1807 rocku wyrusy\u0142 do Sankt Petersburga, coby zda\u0107 carowi relacje ze swej wyprawy. Potem za\u015b fcio\u0142 nazod do P\u00f3\u0142nocnej Hameryki pohyba\u0107, bo ch\u0142op by\u0142 tak stra\u015bnie zakochany, ze nie m\u00f3g\u0142 sie doceka\u0107 kwili, kie on piknej Donie powie sakramentalne Da<\/em>, a ona jemu – sakramentalne Si<\/em>. Ale na m\u00f3j dusiu! Sta\u0142o sie niescyn\u015bcie! Wypadek drogowy! W drodze do rosyjskiej stolicy pon Riezanow spod\u0142 z konia i przez to bidok zamiast w obj\u0119cia ukochanej Dony wpod\u0142 w obj\u0119cia bezlitosnej \u015amierzci!<\/p>\n Ba zanim on tak niescyn\u015bliwie pomor\u0142, to pomys\u0142em osiedlenia Ruskik w Kalifornii zd\u0105zy\u0142 zarazi\u0107 swoik rodak\u00f3w. Wkr\u00f3tce do tej Kaliforni wyrusy\u0142 pon Iwan Aleksandrowicz Kuskow. Jego zadaniem by\u0142o nolezienie jak najlepsego miejsca do wyryktowania tamok ruskiej osady. Dop\u0142yn\u0105\u0142 do zatoki Bodega Bay, kapecke na p\u00f3\u0142noc od San Francisco. Okolice barzo mu sie spodoba\u0142y. Uzno\u0142, ze rosyjskie osadnictwo najpikniej rozkwitnie w\u0142a\u015bnie tamok. Dogodo\u0142 sie nawet z miejscowymi Indianami, coby nie prociwiali sie ruskiej obecno\u015bci w tyk stronak. A trza wom wiedzie\u0107, ostomili, ze ci sami Indianie byli wrogo nastawieni do Hispan\u00f3w. Dlocego wi\u0119c pona Kuskowa zaakceptowali? Moze wyculi scyrom, otwartom s\u0142owia\u0144skom duse? Fto wie?<\/p>\n No i nadese\u0142 rocek 1812. Pon Kuskow sprowadzi\u0142 nad Bodega Bay grupe Rosjan i ci zaroz wyryktowali fort, ft\u00f3ry nazwano Ross (co by\u0142o po prostu skr\u00f3tem od Rossija<\/em>). Powsta\u0142a osada, ft\u00f3ro piknie zac\u0119\u0142a sie utrzymywa\u0107 z handlu futrami i z uprawy roli. Osadnicy podobno barzo zaprzyja\u017anili sie z okolicnymi Indianami. A ze bab w\u015br\u00f3d tyk osadnik\u00f3w by\u0142o zaledwie kilka, to zac\u0119li sie zeni\u0107 ze \u015bwarnymi Indiankami. Z kolei Indianie ch\u0119tnie najmowali sie u Ruskik do prac sezonowyk w polu.<\/p>\n Nieft\u00f3rzy z zyj\u0105cyk w poblizu Ross cyrwonosk\u00f3ryk naucyli sie nawet paru s\u0142\u00f3w po rosyjsku! Cy potem przekazali te s\u0142owa potomstwu? Tego nie wiem. Ale je\u015bli, ostomili, traficie kiesik do Kalifornii, to sie nie zdziwcie, kie napotkocie tamok Indianina, ft\u00f3ry powie wom: Zdrawstwujtie<\/em>.<\/p>\n Heeej! Osada mog\u0142a piknie sie rozwin\u0105\u0107. A potem kolejne ruskie osady mog\u0142y na tym hameryka\u0144skim wybrzezu Pacyfiku popowstawa\u0107. Jaz w ko\u0144cu Kalifornia sta\u0142aby sie cyn\u015bciom rosyjskiego imperium. Za\u015b po 1917 rocku – by\u0142aby ocywiscie Kalifornijskom Socjalistycnom Republikom Radzieckom. Bajako. Do tego jednak nie dos\u0142o. Cemu? C\u00f3z. Hispanie nie byli zakwyceni, ze Ruscy sie im tutok pod nosem kryncom. Jesce mniej zakwycony by\u0142 rz\u0105d Meksyku, ft\u00f3ry w 1821 rocku wybi\u0142 sie na niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Z kolei car Miko\u0142aj I z meksyka\u0144skimi w\u0142adzami nie za barzo fcio\u0142 sie dogodywa\u0107 ani w sprawie Kalifornii, ani w zodnej inksej. Uwazo\u0142, ze rewolucyjny rz\u0105d meksyka\u0144ski, ft\u00f3ry prociwi\u0142 sie hispa\u0144skiej koronie, to plugawi buntownicy, ze ft\u00f3rymi nimo co goda\u0107. I telo.<\/p>\n I tak kalifornijscy Ruscy zostali w\u0142a\u015bciwie pozostawieni sami sobie. Nacelnik fortu Ross, pon Aleksandr Gawri\u0142owicz Rotczew, postanowi\u0142 go w ko\u0144cu sprzeda\u0107. W 1841 rocku fort zosto\u0142 kupiony za 30 tysi\u0119cy dolar\u00f3w przez pona Johna Suttera, ft\u00f3ry zre\u015btom w przys\u0142o\u015bci mio\u0142 odegra\u0107 w dziejak Kalifornii nie byle jakom role. Ale to juz inkso historia. W kilka miesi\u0119cy po dobiciu targu z ponem Sutterem Rosjanie odp\u0142yn\u0119\u0142i ku Sitce.* I to juz by\u0142 koniec westernu. A moze easternu? Zalezy, jak na to pozira\u0107. Haj.<\/p>\n Ziemia, na ft\u00f3rej sto\u0142 fort Ross, przechodzi\u0142a p\u00f3\u017aniej z r\u0105k do r\u0105k. Jaz w 1906 rocku sta\u0142a sie w\u0142asno\u015bciom stanu Kalifornia. W\u0142adze stanowe zrekonstruowa\u0142y tamtejsy fort i og\u0142osi\u0142y, ze jest to pikny pomnik historii. Teroz to miejsce jest podobno wielkom atrakcjom turystycnom.** Bajako.<\/p>\n Ba tak w og\u00f3le to worce zwr\u00f3ci\u0107 uwage na jesce jednom rzec. Po\u017arejcie.<\/p>\n W rocku 1841 Ruscy zrezygnowali z Kalifornii. Min\u0119\u0142o kapecke rok\u00f3w – i odkryto w tej Kalifornii stra\u015bnie duzo z\u0142ota.<\/p>\n W rocku 1867 Ruscy zrezygnowali z Alaski. Min\u0119\u0142o kapecke rok\u00f3w – i odkryto na tej Alasce stra\u015bnie duzo z\u0142ota.<\/p>\n W rocku 1989 Ruscy zrezygnowali z… Polski. Cy mozno juz zac\u0105\u0107 goda\u0107, ze min\u0119\u0142o juz kapecke rok\u00f3w? Je\u015bli tak – to cosik mie sie widzi, ostomili, ze mozecie pomalu\u0107ku zaopatrywa\u0107 sie w \u0142opaty, kilofy i r\u00f3zne inkse ustrojstwa do wydobywania piknyk metali \u015blachetnyk. Pomalu\u0107ku mozecie zacyna\u0107 to robi\u0107. Godajom przecie, ze historia lubi sie powtarza\u0107… Hau!<\/p>\n * R.H. Dillon, Czarist California<\/em>, „American History” 1996, vol. 33, issue 2, s. 36-43. Krucafuks! W poprzednim wpisie godo\u0142ek wom o tym, ze Kalifornia mog\u0142a by\u0107 dzisiok nie hameryka\u0144skim stanem, ino Polskom Rzecpospolitom Kalifornijskom. Ba 22 lutego o godzinie 0:33 Orecka s\u0142usnie zwr\u00f3ci\u0142a uwage, ze mog\u0142o by\u0107 jesce inacej – Kalifornia mog\u0142a by\u0107… radzieckom republikom! Jakim cudem? Ano zwycajnie. Zaroz wom sy\u0107ko opowiem. To, ze Ruscy mieli kiesik Alaske […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1018"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1018"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1021,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1018\/revisions\/1021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n** The New Encyclopedia of the American West<\/em>, ed. by H.R. Lamar. Yale University Press, New Heaven 1998, s. 387.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"