Na m\u00f3j dusiu! Redakcja miesi\u0119cnika „N.p.m.” chyba postanowi\u0142a zrobi\u0107 mi przyjemno\u015b\u0107! Bo zdoby\u0142ek sierpniowy numer tego pisma, po\u017are\u0142ek na ok\u0142adke, a tamok – pikny napis: „Turbacz i Luba\u0144”. O, Jezusicku! Zaroz po\u017are\u0142ek do \u015brodka i noloz\u0142ek pikne wspomnienia jednego turysty z w\u0119dr\u00f3wki cyrwonym \u015blakiem przez Gorce – od Mieteckowej Rabki, przez Stare Wierchy, Turbacz i Luba\u0144, jaz do samiu\u0107kiego Kro\u015bcienka.* Ten gorca\u0144ski \u015blak chyba barzo sie temu tury\u015bcie spodobo\u0142. A skoro sie spodobo\u0142 – to ca\u0142o przyjemno\u015b\u0107 po mojej owcarkowej stronie. Haj.<\/p>\n
Przyznom jednak, ze najwi\u0119ksom mojom uwage przyku\u0142 tamok inksy artyku\u0142 – napisany przez pona Grzegorz Grupi\u0144skiego i po\u015bwi\u0119cony nazwom najhyrniejsyk tatrza\u0144skik wierch\u00f3w. Wiecie na przyk\u0142ad, sk\u0105d wzi\u0105\u0142 swojom nazwe Gerlach? Jo potela nie wiedzio\u0142ek, ba teroz juz wiem – od nazwiska jednej z madziarskik rodzin, zyj\u0105cyk kiesik na Spiszu. Pokiela nie wiedziano, ze ten Gerlach jest najwyzsy w Tatrak – zy\u0142 on se w piknym spokoju. A nie wiedziano tego do\u015b\u0107 d\u0142ugo – jesce pon Staszic my\u015blo\u0142, ze najwyzsy tatrza\u0144ski wierch to \u0141omnica. Ba kie w ko\u0144cu Tatry porz\u0105dnie zmierzono i dowiedziano sie, ft\u00f3ry wierch tak naprowde jest wyzsy, a ft\u00f3ry nizsy – r\u00f3zni politycy zac\u0119li sie nad bidnym Gerlachem stra\u015bnie zn\u0119ca\u0107. I od ko\u0144ca XIX wieku furt manipulowali przy jego nazwie. Najpierw w 1896 rocku – cyli za cas\u00f3w austro-w\u0119gierskik – ukwalowano, ze na ce\u015b\u0107 cysorza Gerlach zmieni nazwe na Scyt Franciska J\u00f3zefa. Z kolei po I wojnie \u015bwiatowej zac\u0119\u0142a sie polsko-s\u0142owacko sarpacka o jego nowe imie. Wielu Polak\u00f3w upiera\u0142o sie, ze g\u00f3re trza nazwa\u0107 Scytem Polskim, a wielu S\u0142owak\u00f3w – ze Scytem Legionist\u00f3w, na ce\u015b\u0107 czeskik i s\u0142owackik \u017co\u0142nirzy bior\u0105cyk udzia\u0142 w dopiero co zako\u0144conej wojnie. Ba w ko\u0144cu wr\u00f3ci\u0142a nazwa Gerlach. Ale nie na d\u0142ugo. Kie wybuch\u0142a drugo wojna \u015bwiatowo, to kolaboracyjny rz\u0105d ksi\u0119dza Tiso postanowi\u0142, ze wierch bedzie sie nazywo\u0142 S\u0142owackim Scytem. Po paru rokak wojna sie sko\u0144cy\u0142a, rz\u0105d ksi\u0119dza Tiso tyz sie sko\u0144cy\u0142 i temu bidnemu wierchowi zmieniono nazwe po roz kolejny. Jak sie zac\u0105\u0142 nazywa\u0107? Ocywi\u015bcie Scyt Stalina. Jakze by inacej! Pon Grupi\u0144ski przy okazji cytuje pikny tekst, jaki w tamtyk casak ukazo\u0142 sie w jednym tatrza\u0144skim albumie: <\/p>\n
Czeskiej i s\u0142owackiej bur\u017cuazji nie razi\u0142o bynajmniej, i\u017c g\u00f3ra ta nosi\u0142a imi\u0119 \u015bredniowiecznego madziarskiego wasala (…). Dzisiaj nasta\u0142y inne czasy (…). Najwy\u017cszy szczyt Tatr Wysokich nie nosi ju\u017c imienia feudalnego magnata – Gerlacha. Wyzwolony lud czechos\u0142owacki nada\u0142 mu now\u0105 nazw\u0119 – nazw\u0119 geniusza ludzko\u015bci, kt\u00f3ry zapewni\u0142 nam \u015bwietlan\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Najwy\u017cszy szczyt Tatr Wysokich i ca\u0142ych Karpat – to Szczyt Stalina.<\/i>**<\/p>\n
Ale c\u00f3z… ten genius ludzko\u015bci, co to zapewni\u0142 nom \u015bwietlanom przys\u0142o\u015b\u0107, w ko\u0144cu pomor\u0142. Nied\u0142ugo potem nie tylko Scyt Stalina, ba tyz sy\u0107kie inkse nazwy geograficne na jego ce\u015b\u0107 pos\u0142y precki. Scyt Stalina nazod sto\u0142 sie Gerlachem i od tego casu… chyba juz nifto przy jego nazwie nie majstruje. Moze politycy zrozumieli wre\u015bcie, ze majstrowa\u0107 tutok nimo sensu? Bo jak wida\u0107 jest w tym wiersycku cosi takiego, ze jego nazwy zmieni\u0107 sie nie do. A nawet je\u015bli – to na kr\u00f3tko. Wi\u0119c w sumie skoda fatygi i \u015blus.<\/p>\n
A Gerlach to Gerlach – i niek juz tym Gerlachem na wse pozostonie. Hau!<\/p>\n
P.S.<\/b> Zn\u00f3w jedynego laptopa, jakiego mom tutok na holi, Stasek Kowaniecki pozyco \u015bwagrowi. Wi\u0119c zn\u00f3w przez ponad tydzie\u0144 nie bede mio\u0142 jak bloga ryktowa\u0107. Ba ocywi\u015bcie ostawiom w Owcark\u00f3wce taki zapas Smadnego i ja\u0142owcowej, coby do mojego powrotu wystarcy\u0142o dlo sy\u0107kik. Tymcasem trzymojcie sie, ostomili i do nast\u0119pnego spotkania!<\/p>\n
* G. Stodolny, G\u00f3ry dla zuchwa\u0142ych<\/i>, „N.p.m.” 2012, nr 8 (137), s. 50-53.
\n** G. Grupi\u0144ski, Durny szczyt Stalina<\/i>, ibidem, s. 67.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na m\u00f3j dusiu! Redakcja miesi\u0119cnika „N.p.m.” chyba postanowi\u0142a zrobi\u0107 mi przyjemno\u015b\u0107! Bo zdoby\u0142ek sierpniowy numer tego pisma, po\u017are\u0142ek na ok\u0142adke, a tamok – pikny napis: „Turbacz i Luba\u0144”. O, Jezusicku! Zaroz po\u017are\u0142ek do \u015brodka i noloz\u0142ek pikne wspomnienia jednego turysty z w\u0119dr\u00f3wki cyrwonym \u015blakiem przez Gorce – od Mieteckowej Rabki, przez Stare Wierchy, Turbacz i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1249"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1249"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1252,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions\/1252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}