Heeeeej! Downo nie ryktowo\u0142ek tutok wpisu. A to dlotego, ze by\u0142ek w podr\u00f3zy do rezerwatu Indian Nawaho w piknym stanie Arizona. Haj. Cemu sie tamok wybro\u0142ek? Godo\u0142ek juz o tym, ale na wselki wypadek przyboce: postanowi\u0142ek dok\u0142adnie pozna\u0107 historie udzia\u0142u tyk Indian w II wojnie \u015bwiatowej. A my\u015ble, ze pozna\u0107 jom worce, bo Nawahowie odegrali w tej wojnie duzo wozniejsom role, niz to sie sy\u0107kim widzi. Sy\u0107ko zac\u0119\u0142o sie, ostomili, od tego, ze kie w 1941 rocku Japo\u0144cycy zbombardowali Hamerykanom Pearl Harbora, to Hamerykanie, cy fcieli tego cy nie, stali sie ucestnikami tej ca\u0142ej wojny. Ba wartko sta\u0142o sie jasne, ze walka z potomkami siumnyk samuraj\u00f3w nie bedzie \u0142atwo. Nie ino dlotego, ze Japo\u0144cycy mieli barzo walecnom armie, ba tyz dlotego, ze oni barzo \u0142atwo \u0142amali sy\u0107kie szyfry, ft\u00f3rymi hameryka\u0144skie wojska porozumiewa\u0142y sie mi\u0119dzy sobom przez radio. Co Hamerykanie wyryktowali jakisi nowy pikny szyfr – to Japo\u0144cycy zaroz go piknie odcytywali. Takik to zdolnyk ludzi do deszyfracji mieli. Bajako. No i Hamerykanie zac\u0119li sie stra\u015bnie turbowa\u0107. Co tutok zrobi\u0107? Jak wyryktowa\u0107 szyfr, ze ft\u00f3rym wr\u00f3g nie poradzi\u0142by se tak \u0142atwo? My\u015bleli, my\u015bleli, my\u015bleli… jaz pomy\u015bleli o Indianak Nawaho. Bo Indianie ci majom barzo osobliwy j\u0119zyk, zupe\u0142nie niepodobny do inksyk j\u0119zyk\u00f3w. Dlotego mozno pedzie\u0107, ze ik mowa sama w sobie jest barzo piknym szyfrem. Postanowiono wi\u0119c piknie im zaproponowa\u0107, coby naucyli sie obs\u0142ugi radiowyk urz\u0105dze\u0144 i zostali szyfrantami w seregak hameryka\u0144skiej armii.<\/p>\n
No i zaroz Hamerykanie wybrali sie do nawahowskiego rezerwatu, coby piknie popyta\u0107 jego mieska\u0144c\u00f3w o pomoc. Nawahowie, kie us\u0142yseli takom pro\u015bbe, wartko zwo\u0142ali zgromadzenie, ft\u00f3re po angielsku nazywo sie Navajo Nation Council, a po nasemu: Rada Hyrnego i Siumnego Narodu Nawah\u00f3w. Kie zac\u0119\u0142o sie posiedzenie Rady, to ukwalowano tak: A co w tym casie robili ci dwaj wspomniani przez Rade wodzowie? Ano… przede sy\u0107kim nie zyli. A poza tym, ze nie zyli, to w\u0142a\u015bnie siedzieli se wygodnie w za\u015bwiatak, wroz z przodkiem mojego bacy, ft\u00f3ry – by\u0107 moze bocycie – tyz juz wte nie zy\u0142, bo zabi\u0142 go zapach francuskik perfum. No i siedzieli se tak we trzek i zbocowali starodowne casy Dzikiego Zachodu.<\/p>\n – Przepytujemy wos, bio\u0142y bracie – pedzieli nagle Manuelito i Barboncito, zrywaj\u0105c sie na r\u00f3wne nogi. – Piknie nom sie tutok siedzi i godo, ale w\u0142a\u015bnie dotar\u0142y ku nom sygna\u0142y ze \u015bwiata zywyk. Nasi potomkowie potrzebujom od nos jakiejsi rady. No to hipniemy na kwile na ziemie, poradzimy im co trza i zaroz wr\u00f3cimy goda\u0107 z womi dalej. No i duchy dw\u00f3k hyrnyk Nawah\u00f3w wroz z duchem przodka mojego bacy pohybali na ziemie, do rezerwatu siumnego nawahowskiego plemienia. Nie trac\u0105c casu na otwieranie drzwi, ca\u0142o tr\u00f3jka piknie przenik\u0142a przez \u015bciane sali, ka Rada Nawah\u00f3w ukwalowa\u0142a. Na m\u00f3j dusiu! Ale sie sy\u0107ka z tej Rady zdziwili, kie uwidzieli, fto ik odwiedzi\u0142! Niespodziewani go\u015bcie piknie wyja\u015bnili, kim som. Wte Nawahowie opowiedzieli, jak to hameryka\u0144sko armia fce ik zwerbowa\u0107 do ryktowania \u0142\u0105cno\u015bci na wojennym froncie. No i wkr\u00f3tce Nawahowie rusyli na wojenny front. I wnet w unos\u0105cy sie nad walc\u0105cymi armiami eter pop\u0142yn\u0119\u0142y komunikaty w piknym nawahowskim j\u0119zyku: Krucafuks! Wr\u00f3g atakuje – krucafuks – z p\u00f3\u0142nocy! Potrzebujemy wsparcia krucafuks!<\/i>, abo: Krucafuks! W wasom strone lecom krucafuks samoloty nieprzyjaciela. Schowojcie sie krucafuks, zanim ku wom krucafuks przylecom!<\/i>, abo: Krucafuks! Od wcora krucafuks nic my nie jedli. Przy\u015blijcie krucafuks cosi do jedzenia, bo inacej krucafuks zjemy z g\u0142odu aparat, ze ft\u00f3rego nadojemy te wiadomo\u015b\u0107 i nie bedziecie mieli z nomi krucafuks \u0142\u0105cno\u015bci.<\/i> Heeeej! Kielo krucafuks\u00f3w pop\u0142yn\u0119\u0142o wte nad wojennym frontem wroz z falami radiowymi – trudno policy\u0107. Moze kiesik jakisi cierpliwy historyk drugiej wojny \u015bwiatowej siednie i policy je sy\u0107kie. Ale bedzie musio\u0142 by\u0107 naprowde barzo cierpliwy.<\/p>\n W kozdym rozie dzi\u0119ki Nawahom hameryka\u0144skie oddzia\u0142y nare\u015bcie mog\u0142y komunikowa\u0107 sie tak, ze nawet je\u015bli Japo\u0144cykom udawa\u0142o sie te komunikaty przekwyci\u0107 – to i tak nie mieli z nik zodnego pozytku. J\u0119zyk Nawah\u00f3w okazo\u0142 sie by\u0107 tym, z cym najlepsi japo\u0144scy \u0142amace szyfr\u00f3w nie mogli da\u0107 se rady. I \u015blus.<\/p>\n Chociaz… roz zaistnia\u0142o niebezpiece\u0144stwo, ze mowa tyk Indian przestonie by\u0107 dla wroga tajemnicom. Zdarzy\u0142o sie bowiem, ze Japo\u0144cycy wzi\u0119li do niewoli jednego nawahowskiego \u017co\u0142nirza. Nazywo\u0142 sie on Joe Kieyoomia<\/a>. Kie go z\u0142apali to od rozu sam stra\u015bliwy genera\u0142 Tojo<\/a>, zwany Hitlerem Dalekiego Wchodu, przyjecho\u0142, coby go osobi\u015bcie przes\u0142ucha\u0107.<\/p>\n – No i co niepiloku? – za\u015bmio\u0142 sie pon Tojo na widok je\u0144ca. – Pusce ci zaroz nagranie rozmowy twoik wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w. – Na m\u00f3j dusiu! Twardy ch\u0142op jestem, ale po torturak tyk ancykryst\u00f3w – pewnie pr\u0119dzej cy p\u00f3\u017aniej zac\u0105\u0142byk goda\u0107- pomy\u015blo\u0142 Kieyoomia. – Dobrze ze ten duch z dalekiego kraju doradzi\u0142 dodawanie krucafuksa do sy\u0107kik nasyk komunikat\u00f3w. Dzi\u0119ki temu – chyba piknie dom se rade. Haj.<\/p>\n Na g\u0142os za\u015b pedzio\u0142 tak: Zaroz potem rozkazo\u0142 swojemu adiutantowi, coby sprowadzi\u0142 mu dziesi\u0119\u0107 najlepsyk na \u015bwiecie podr\u0119cnik\u00f3w do psychologii. Adiutant wykono\u0142 rozkaz i wte pon Tojo w jeden ino tydzie\u0144 naucy\u0142 sie tyk podr\u0119cnik\u00f3w na pami\u0119\u0107. A kie sie ik naucy\u0142, to wr\u00f3ci\u0142 do przes\u0142uchiwania pojmanego Nawaha.<\/p>\n – No, niepiloku – rzek\u0142. – Wi\u0119c o cym to my ostatnio gwarzyli? Ostawi\u0142 je\u0144ca w spokoju i juz wi\u0119cej o t\u0142umacenie mowy Nawah\u00f3w go nie pyto\u0142.<\/p>\n I tak oto – za sprawom krucafuks\u00f3w – Japo\u0144cycy do ko\u0144ca wojny nie nole\u017ali sposobu, coby zrozumie\u0107 mowe Nawah\u00f3w. A dzi\u0119ki temu, ze Japo\u0144cycy nie mogli ik zrozumie\u0107, to Hamerykanom \u0142atwiej by\u0142o prowadzi\u0107 wojne na Pacyfiku. Z kolei dzi\u0119ki temu, ze Hamerykanom \u0142atwiej by\u0142o prowadzi\u0107 wojne na Pacyfiku, to mogli se pozwoli\u0107, coby cyn\u015b\u0107 swoik wojsk wys\u0142a\u0107 do Europy do walki z Miemcami. Heeeej! A kieby tyk krucafuks\u00f3w w nawahowskik komunikatak zabrak\u0142o…. I kieby w efekcie Hamerykanie nie dali rady wys\u0142a\u0107 do Europy wojsk przeciwko Miemcom… To wte… Na m\u00f3j dusiu! Lepiej nawet nie my\u015ble\u0107, jak by sie ta wojna sko\u0144cy\u0142a. Hau!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Heeeeej! Downo nie ryktowo\u0142ek tutok wpisu. A to dlotego, ze by\u0142ek w podr\u00f3zy do rezerwatu Indian Nawaho w piknym stanie Arizona. Haj. Cemu sie tamok wybro\u0142ek? Godo\u0142ek juz o tym, ale na wselki wypadek przyboce: postanowi\u0142ek dok\u0142adnie pozna\u0107 historie udzia\u0142u tyk Indian w II wojnie \u015bwiatowej. A my\u015ble, ze pozna\u0107 jom worce, bo Nawahowie odegrali […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1882"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1882"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1882\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1887,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1882\/revisions\/1887"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1882"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1882"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1882"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n– Heeej! Blade kufy majom problem. Nie dajom se rady z Japo\u0144cykami i pytajom nos o pomoc. Normalnie to my by im pomogli. Bo niby cemu nie? Ino… sy\u0107ka tutok zgromadzeni wiemy przecie, jak to nieca\u0142y wiek temu, w 1864 rocku, nasym przodkom blade kufy wyryktowa\u0142y d\u0142ugi spacer<\/a>. Stra\u015bliwy, sakramencki „d\u0142ugi spacer”. Zmusili nase rodziny do wycerpuj\u0105cego, d\u0142ugiego na kilkaset mil marsu z nasyk dom\u00f3w w Arizonie do rezerwatu w Nowym Meksyku. Przez nieprzyjazne pustkowia, przez powietrze niemi\u0142osiernie rozgrzane od gor\u0105cego s\u0142onka… Wielu z nasyk ludzi pomar\u0142o w drodze… Wielu barzo cierpia\u0142o… A teroz ci, co nasym przodkom wyryktowali taki los, fcom od nos pomocy. Wi\u0119c co zrobi\u0107? Pom\u00f3c im cy nie? Eh, kieby tutok byli nasi dwaj wielcy wodzowie z tamtyk cas\u00f3w: Manuelito<\/a> i Barboncito<\/a>, na pewno piknie by nom doradzili…<\/p>\n
\n– A wiecie co, ostomili wodzowie? – pedzio\u0142 na to przodek mojego bacy. – Hipne rozem z womi. Ma\u0142y spacerek na pewno mi nie zaskodzi. A moze na zdrowie wyjdzie? W ko\u0144cu to, ze nie zyjemy, to nie pow\u00f3d, coby przesta\u0107 dba\u0107 o zdrowie. Haj.<\/p>\n
\n– I co teroz zrobi\u0107? – spytali zgromadzeni na sali Nawahowie. – Pom\u00f3c bladym kufom cy nie?
\n– Pom\u00f3c! – zawo\u0142ali Manuelito i Barboncito. – Ocywi\u015bcie ze pom\u00f3c!
\n– Mimo ze blade kufy wyryktowa\u0142y nom ten ca\u0142y „d\u0142ugi spacer”? – spytali c\u0142onkowei Rady.
\n– C\u00f3z – pedzieli Manuelito i Barboncito – „d\u0142ugi spacer” to by\u0142a stra\u015bliwo rzec. Wiemy to dobrze, bo przecie za nasego zywobycia to sie wydarzy\u0142o. Ale teroz, nasi ostomili potomkowie, dzieje sie wielko sprawa. Tutok idzie nie ino o wojne na Pacyfiku, ale tyz o wojne, ft\u00f3ro tocy sie po drugiej stronie kuli ziemskiej. Tamok alianckie blade kufy walcom z nazistowskimi bladymi kufami. I je\u015bli wygrajom alianckie blade kufy – to w przys\u0142o\u015bci Indianie majom piknom sanse na lepse zywobycie. Ba je\u015bli wygrajom nazistowskie blade kufy i opanujom ca\u0142y \u015bwiat – to skalpy by wom z g\u0142\u00f3w pospada\u0142y, kieby\u015bmy pedzieli wom, co wte ceko sy\u0107kik Indian i nie tylko ik. Bajako.
\n– Cyli lepiej, coby\u015bmy przy\u0142\u0105cyli sie do tej wojny? – spyta\u0142a Rada.
\n– Zdecydowanie lepiej – potwierdzili Manuelito i Barboncito.
\n– Eee, cy moge cosi pedzie\u0107? – wtr\u0105ci\u0142 przodek mojego bacy, ft\u00f3ry potela sie nie odzywo\u0142.
\n– Godojcie \u015bmia\u0142o, bio\u0142y bracie – pedzieli obaj wodzowie.
\n– No wi\u0119c jo se tak my\u015ble – pedzio\u0142 przodek bacy – ze kie wasi ludzie juz stanom sie tymi \u017co\u0142nirzami odpowiedzialnymi za \u0142\u0105cno\u015b\u0107, to dobrze by by\u0142o, coby w ik frontowyk komunikatak co trzecie s\u0142owo, abo nawet co drugie, brzmia\u0142o: „krucafuks”.
\n– Barzo pikne s\u0142owo! – zakwycili sie sy\u0107ka Nawahowie, zar\u00f3wny ci zyj\u0105cy, jak i ci dwaj, co juz byli duchami. – Ino co ono w\u0142a\u015bciwie znacy?
\n– To s\u0142owo z moik rodzinnyk stron – pedzio\u0142 g\u00f3rol. – Ale lepiej coby\u015bcie nie wiedzieli, co znacy. Bo kie wy nie bedziecie wiedzie\u0107, to wr\u00f3g tym bardziej. I to mu dodatkowo utrudni zrozumienie wasej mowy.
\nSy\u0107ka Indianie uznali, ze przodek mojego bacy mo racje.<\/p>\n
\nPon Tojo podese\u0142 do magnetofonu miemieckiej firmy AEG. W\u0142\u0105cy\u0142 przycisk i wnet z g\u0142o\u015bnik\u00f3w pop\u0142yn\u0119\u0142a rozmowa w nawahowskim j\u0119zyku, prowadzono przy wt\u00f3rze \u015bwistaj\u0105cyk kul i wybuchaj\u0105cyk granat\u00f3w.
\n– To \u017co\u0142nirze z wasego plemienia godajom przez radio w trakcie walki z nasymi dzielnymi wojskami – wyja\u015bni\u0142 pon Tojo. – A teroz wy mocie mi przet\u0142umacy\u0107, co oni godajom. Bo jak nie – to na tortury p\u00f3dziecie!<\/p>\n
\n– No c\u00f3z, panocku, nie fce wos martwi\u0107, ale jo ino nieft\u00f3re s\u0142owa tutok rozumiem. Naprowde ino nieft\u00f3re.
\n– Co? Nieft\u00f3re? – zdziwi\u0142 sie genera\u0142. – Przecie na tym nagraniu godajom po nawahowsku, cyli po wasemu.
\n– No, niby tak – pedzio\u0142 Kieyoomia. – Ale pe\u0142no jest tutok s\u0142\u00f3w, ft\u00f3re brzmiom: „krucafuks”. A co to s\u0142owo znacy – nimom poj\u0119cia.
\n– K\u0142amstwo! – zez\u0142o\u015bci\u0142 sie pon Tojo. – S\u0142owo „krucafuks” furt tutok pado! A wi\u0119c musi to by\u0107 najpopularniejse s\u0142owo w j\u0119zyku Nawah\u00f3w! Nie godojcie zatem b\u017adzin, ze go nie znocie! Chyba ze fcecie, cobyk wos pos\u0142o\u0142 na stra\u015bliwe tortury…
\n– A po co od rozu tortury? – spyto\u0142 Kieyoomia. – Nie pro\u015bciej opanowa\u0107 tajniki psychologii i wte sprawdzi\u0107, cy prowde godom cy nie? W ko\u0144cu nie fcecie mi chyba pedzie\u0107, ze tak wozno osoba jako wy nie nadoje sie na psychologa? Co by was cysorz na to pedzio\u0142!
\n– Eee… cysorz… – Genera\u0142 Tojo zrobi\u0142 sie cyrwony na kufie. – Wr\u00f3cimy do tej rozmowy za pare dni.<\/p>\n
\n– O krucafuksie, panocku – przybocy\u0142 Indianin. – Wi\u0119c piknie pytom, po\u017arejcie mi w ocy i pos\u0142uchojcie, co godom: nie wiem, co to jest krucafuks. Nie wiem i telo.
\n– Na m\u00f3j dusiu! – zawo\u0142o\u0142 genera\u0142. – Prowde godocie! Teroz juz, po tak gruntownym przestudiowaniu literatury pscyhologicnej, widze, ze godocie prowde!
\n– A widzicie – pedzio\u0142 Kieyoomia. – I dlotego w\u0142a\u015bnie z mojego t\u0142umacenia nawahowskik komunikat\u00f3w nic wom nie przyjdzie. Nawet kiebyk przet\u0142umacy\u0142 wom sy\u0107ko, co rozumiem, to jaki bedzie z tego pozytek, kie s\u0142owo „krucafuks” moze ca\u0142kowicie przeinacy\u0107 sens zdania?
\n– Ano prowda – westchn\u0105\u0142 genera\u0142 Tojo.<\/p>\n