{"id":249,"date":"2009-03-05T01:34:41","date_gmt":"2009-03-05T00:34:41","guid":{"rendered":"http:\/\/owczarek.blog.polityka.pl\/?p=249"},"modified":"2009-03-05T08:46:58","modified_gmt":"2009-03-05T07:46:58","slug":"co-zrobic-z-narodzinami-narodu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/2009\/03\/05\/co-zrobic-z-narodzinami-narodu\/","title":{"rendered":"Co zrobi\u0107 z Narodzinami narodu<\/i>?"},"content":{"rendered":"

Kie w ostatni pi\u0105tek zajrzo\u0142ek do Wikipedii, to w dziale Wybrane rocznice<\/em> uwidzio\u0142ek store zdj\u0119cie barzo \u015bwarnej poni. Sk\u0105dsi jom znom – pomy\u015blo\u0142ek se. I zaroz wyja\u015bni\u0142o sie sk\u0105d, kie ino zac\u0105\u0142ek cyta\u0107:<\/p>\n

1993 – zmar\u0142a Lillian Gish, ameryka\u0144ska aktorka, gwiazda kina niemego; wyst\u0105pi\u0142a w „Narodzinach narodu” i „Nietolerancji” Dawida W. Griffitha.<\/em><\/p>\n

Heeej! Widzio\u0142ek oba te filmy. Ten drugi by\u0142 pikny. A ten pierwsy… sakramencki. Sakramencki, cyli jaki? Dobry cy z\u0142y? Ano w\u0142a\u015bnie. Nie do sie jednym s\u0142owem na to pytanie odpowiedzie\u0107. Film powsto\u0142 w 1915 rocku. Opowiado o Hameryce, we ft\u00f3rej wojna secesyjno wybucho. Potem wojna sie ko\u0144cy, ale na Po\u0142udniu nadal jest niespokojnie: ws\u0119dy ino chaos i bezprawie. Jakiesi ch\u0142opy ryktujom formacje o nazwie Ku Klux Klan. No i my\u015blicie, ze jak tyk ch\u0142op\u00f3w pokazano? Jako ancykryst\u00f3w z piek\u0142a rodem? Na m\u00f3j dusiu! Zdziwiliby\u015bcie sie jako jo sie zdziwi\u0142ek! Oni som tamok siumnymi i \u015blachetnymi bohaterami, co to piknie broniom bio\u0142yk przed bandami dzikik i okrutnyk Murzyn\u00f3w! Murzyn\u00f3w, ft\u00f3rym od zniesienia niewolnictwa to sie ino w g\u0142owak poprzewraca\u0142o!<\/p>\n

Tak wi\u0119c pon Griffith stra\u015bnie tamok sy\u0107ko pokie\u0142basi\u0142. W dodatku – chyba ino po to, coby pokie\u0142basi\u0107 jesce bardziej – do g\u0142\u00f3wnyk murzy\u0144skik r\u00f3l wzi\u0105\u0142 bio\u0142yk aktor\u00f3w. Ba trza odda\u0107 rezyserowi sprawiedliwo\u015b\u0107: „dobrzy” Murzyni tyz tamok som, ma\u0142o widocni, ale som. A nawet ci „\u017ali” nie wygladajom jaz tak stra\u015bnie, jako w ksi\u0105zce, na podstawie ft\u00f3rej ten film powsto\u0142.* Sam pon Griffith godo\u0142 zre\u015btom, ze kocho Murzyn\u00f3w<\/em>.** By\u0142 wi\u0119c rasistom cy nie by\u0142? Jo byk pedzio\u0142 tak: wydawa\u0142o mu sie, ze nim nie jest.<\/p>\n

Kie juz te Narodziny narodu<\/em> sta\u0142y sie hyrne na ca\u0142y kraj, to wielu Hamerykan\u00f3w – cornyk i bio\u0142yk – domaga\u0142o sie, coby zakaza\u0107 wy\u015bwietlania tego filmu. Niekany zre\u015btom lokalne w\u0142adze tak w\u0142a\u015bnie zrobi\u0142y. Zakazano go na przyk\u0142ad na terenie ca\u0142ego stanu Kansas. Ale by\u0142o tyz wielu takik, zw\u0142asca w stanak po\u0142udniowyk, co to barzo ten film kwolili w\u0142a\u015bnie za takom, a nie inksom tre\u015b\u0107. Pokwoli\u0142 go nawet pon prezydent Woodrow Wilson! Tak jest! Ten sam Woodrow Wilson, co to u nos jest bohaterem za trzynosty spo\u015br\u00f3d swoik hyrnyk \u015btyrnostu punkt\u00f3w<\/a>! Ten sam, co mo plac swojego imienia w Warsiawie, park w Poznaniu i ulice w paru inksyk miastak! Ale c\u00f3z… Tako to juz jest ta historia pokryncono: jedno i ta samo historycno posta\u0107 moze by\u0107 m\u0119zem stanu w jednej rzecy, a g\u0142uptokiem w inksej.<\/p>\n

Hyr, jaki zyska\u0142y Narodziny narodu<\/em>, wyryktowo\u0142 skutki, jakik pon Griffith sie nie spodziewo\u0142. I mozliwe nawet, ze wcale ik nie fcio\u0142. Oto nastroje rozbudzone tym filmem przycyni\u0142y sie do tego, ze odrodzi\u0142 sie Ku Klux Klan. I od rozu sto\u0142 sie barzo pot\u0119zny! W 1925 rocku jedni godali, ze ku-klux-klanowc\u00f3w som\u00a0juz \u015btyry miliony, a inksi – ze jaz siedem milion\u00f3w! Krucafuks! Oznaca\u0142oby to, ze do tej organizacji przyst\u0105pi\u0142 co dziesi\u0105ty doros\u0142y Hamerykanin! Cyli by\u0142o tamok wcale nie lepiej niz w Europie, ka w\u0142a\u015bnie fasyzm sie rodzi\u0142. Zre\u015btom nie wiem, cy wiecie, ze Ku Klux Klan by\u0142 nie ino antymurzy\u0144ski, ale tyz antysemicki, antykatolicki i w og\u00f3le anty-sy\u0107ko-co-nie-anglosaskie. Cy ta formacja mog\u0142a zaw\u0142adn\u0105\u0107 Hamerykom? Ano mog\u0142a, moi ostomili, mog\u0142a. Ale na scyn\u015bcie przodek mojego bacy do tego nie dopu\u015bci\u0142. Jak tego dokono\u0142 – to wom przy inksej okazji opowiem. Na rozie wr\u00f3\u0107my do filmu pona Griffitha.<\/p>\n

A film… c\u00f3z… dzisiok juz mozno by by\u0142o o nim zabocy\u0107, kieby nie jedno rzec – to by\u0142o jednak arcydzie\u0142o. We wce\u015bniejsyk filmak fabularnyk ryktowano ino takie pro\u015bciutkie i g\u0142upiutkie historyjki. Natomiast Narodziny narodu<\/em> by\u0142y jednoce\u015bnie narodzinami ambitniejsego kina. Kozdy znawca dziesi\u0105tej Muzy piknie kwoli ten film za rozwi\u0105zania technicne, ft\u00f3re dzisiok ocywi\u015bcie nie imponujom, ale w tamtyk casak by\u0142y piknom nowo\u015bciom. Piknej dramaturgii tyz tamok nie zabrak\u0142o. A sceny fina\u0142owe to juz ryktowa\u0142y napi\u0119cie wi\u0119kse niz niejedno elektrownia! Bo oto w ko\u0144c\u00f3wce „\u017ali” Murzyni atakujom cha\u0142upe, we ft\u00f3rej schronili sie \u015blachetni bioli. „Dzielny” Ku Klux Klan nadci\u0105go jednak z odsiecom! No i potem na przemian roz widzimy p\u0119dz\u0105cyk ch\u0142op\u00f3w z Ku Klux Klanu, a roz obl\u0119zonyk bio\u0142yk, z coroz wi\u0119ksym trudem odpieraj\u0105cyk ataki murzy\u0144skiej bandy. Cy odsiec zd\u0105zy na cas? Wydoje sie to coroz bardziej w\u0105tpliwe. Jaze wre\u015bcie Murzyni wdzierajom sie do wn\u0119trza cha\u0142upy i… w tej samej sekundzie zjawio sie Ku Klux Klan. Ocalenie przychodzi w ostaniej kwili!<\/p>\n

W tym drugim hyrnym filmie pona Griffitha, Nietolerancji<\/em>, momy cosi podobnego: bidok nies\u0142usnie skazany za morderstwo idzie na egzekucje, a w tym samym casie jego przyjaciele zdobywajom dla\u0144 u\u0142askawienie od gubernatora. No i potem roz widzimy tego bidoka zblizaj\u0105cego sie ku stra\u015bliwej siubienicy, a roz jego przyjaci\u00f3\u0142 p\u0119dz\u0105cyk z gubernatorskim papierem ku here\u015btowi. Bidok juz stoje pod siubienickom! Jego przyjaciele p\u0119dzom dalej! Kat zak\u0142ado bidokowi p\u0119tle na syje! Przyjaciele som juz barzo, barzo blisko… ale cy na telo blisko, coby zd\u0105zy\u0107? Zd\u0105zyli! Ufff!!!<\/p>\n

Nie bede wos, ostomili, pyto\u0142, cy znocie tego typu zako\u0144cenia, bo znocie je na pewno. I to z niejednego filmu! A to w\u0142a\u015bnie pon Griffith je wymy\u015bli\u0142. Kiesik nawet zako\u0144cenia takie nazywano „fina\u0142em a la Griffith”.***<\/p>\n

Rezyser ten piknie przyci\u0105gn\u0105\u0142 do kin bardziej wyksta\u0142conyk Hamerykan\u00f3w, ft\u00f3rzy do tej pory uwazali, ze film to ino cheap shows for cheap people<\/em>.**** Na g\u00f3ralski mozno by to by\u0142o przet\u0142umacy\u0107 jako: b\u017adiny dlo b\u017adzioch\u00f3w. A kiesik jeden pon doktor, ft\u00f3ry teroz juz jest ponem profesorem, napiso\u0142 o Narodzinak narodu<\/em> tak:<\/p>\n

Dla dziej\u00f3w sztuki filmowej pokaz dzie\u0142a Griffitha stanowi\u0142 istotn\u0105 cezur\u0119. Odt\u0105d filmu nie traktowano ju\u017c jako jednej z wielu jarmarcznych sztuczek, prezentowanych ku zabawie spragnionej rozrywki gawiedzi, lecz uznano, \u017ce sta\u0107 si\u0119 on mo\u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em prawdziwych dozna\u0144 artystycznych<\/em>*****<\/p>\n

No i co robi\u0107 z takim filmem, ft\u00f3ry z jednej strony jest wybitny, a z drugiej – g\u0142osi idee, ft\u00f3re kwo\u0142y jego tw\u00f3rcy nie przynosom? Pokazywa\u0107 go ino adeptom \u015btuki filmowej i historykom? Pokazywa\u0107 go sy\u0107kim, ale z odpowiednim komentorzem? Pokazywa\u0107 bez komentorzy, zak\u0142adaj\u0105c, ze dzisiok juz nifto nie do sie nabra\u0107 na b\u017adziny o \u015blachetno\u015bci Ku Klux Klanu? No co z takim filmem robi\u0107? Oto jest pytanie. Hau!<\/p>\n

P.S.<\/strong> A w sobote imieniny Profesorecka<\/strong> bedom. Kany on teroz jest – tego nie wiemy. Ale i tak jego zdrowie bedzie mozno piknie wypi\u0107 \ud83d\ude00<\/p>\n

* A ta ksi\u0105zka to The Klansman<\/em> pona Thomasa Dixona. By\u0142 to zatwardzia\u0142y po\u0142udniowiec, ft\u00f3ry stra\u015bnie sie w\u015bcieko\u0142 na powie\u015b\u0107 Chata wuja Toma<\/em>. Godo\u0142, ze ta powie\u015b\u0107 to same k\u0142amstwa i dlotego on, pon Dixon, bedzie piso\u0142 „prowdziwe” ksi\u0105zki. No i napiso\u0142 mi\u0119dzy inksymi takiego Klansmana<\/em> w\u0142a\u015bnie (E. Niderost, The Birth of a Nation<\/em>, „American History” 2005, vol. 40, iss. 4, s. 64).
\n** Ibidem, s. 67.
\n*** Cz. Michalski, Western i jego bohaterowie<\/em>, Warszawa 1972, s. 42.
\n**** E. Niderost, op. cit., s. 62.
\n***** K. Micha\u0142ek, Na drodze ku pot\u0119dze. Historia Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki 1861-1945<\/em>, Warszawa 1991, s. 218.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kie w ostatni pi\u0105tek zajrzo\u0142ek do Wikipedii, to w dziale Wybrane rocznice uwidzio\u0142ek store zdj\u0119cie barzo \u015bwarnej poni. Sk\u0105dsi jom znom – pomy\u015blo\u0142ek se. I zaroz wyja\u015bni\u0142o sie sk\u0105d, kie ino zac\u0105\u0142ek cyta\u0107: 1993 – zmar\u0142a Lillian Gish, ameryka\u0144ska aktorka, gwiazda kina niemego; wyst\u0105pi\u0142a w „Narodzinach narodu” i „Nietolerancji” Dawida W. Griffitha. Heeej! Widzio\u0142ek oba […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=249"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/249\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}