Kiesik w Owcark\u00f3wce by\u0142a juz mowa o tym, ze na stronak internetowyk Ujotu mozno nole\u017a\u0107 Wydzia\u0142 Polonistyki, a na tym wydziale – piknom Poradnie J\u0119zykowom. Jako pierwso zbocowa\u0142a o tym chyba Gosicka 20 stycnia 2008 rocku o godzinie 23.02. No i kie ftosi fce goda\u0107 i pisa\u0107 w duchu poprawno\u015bci polonistycnej, a z jakimsi s\u0142owem mo k\u0142opot, to piknie moze o pomoc ku tej Poradni sie zwr\u00f3ci\u0107. A najciekawse pytania do internetu trafiajom wroz z odpowiedziami napisanymi przez pona profesora Skar\u017cy\u0144skiego. I by\u0107 moze inksyk profesor\u00f3w tyz, ale tego jesce nie wiem, bo sy\u0107kiego tamok jesce nie przecyto\u0142ek. I jo w tej Poradni noloz\u0142ek takie pytanie na przyk\u0142ad:<\/p>\n
Dzie\u0144 dobry! B\u0119d\u0105c w sobot\u0119 na spotkaniu ze starymi wiarusami i omawiaj\u0105c temat wpadek dziennikarskich (w szczeg\u00f3lno\u015bci p. Szaranowicza) us\u0142ysza\u0142am, i\u017c p. Miodek daj\u0105c odczyt w telewizji nt. poprawnej polszczyzny przyzna\u0142, i\u017c poprawny jest zwrot <\/em>sobie i <\/em>se. Mocno tym zdziwiona, prosz\u0119 Pana o odpowied\u017a. M\u00f3wi\u0119 <\/em>Zr\u00f3b sobie, nie za\u015b <\/em>Zr\u00f3b se?<\/em> C\u00f3z, se<\/strong> to jest barzo pikne g\u00f3ralskie s\u0142owo. Ale g\u00f3ralskie, nie ceprowskie! Tak mi sie przynajmniej do tej pory wydawa\u0142o. Dlotego pewien by\u0142ek, ze odpowied\u017a bedzie tako:<\/p>\n Ostomi\u0142o Poni J., je\u015bli ftosi pedzio\u0142, ze pon Miodek pedzio\u0142, ze s\u0142owo se<\/strong> jest poprawne, to jo w ca\u0142ym swym naukowym zywobyciu wi\u0119ksej b\u017adziny nie s\u0142yso\u0142ek! Bo fto jak fto, ale pon profesor Miodek sw\u00f3j honor polonistycny mo i cegosi tak bzdurnego to by nawet na najstra\u015bliwsyk torturak nie zgodzi\u0142 sie pedzie\u0107! Do stu tysi\u0119cy imies\u0142ow\u00f3w przymiotnikowyk biernyk! S\u0142owa se<\/strong> w nasym piknym j\u0119zyku nimo i nie bedzie! No chyba ze w gwarze, ale jo nie boce, coby ft\u00f3rykolwiek z nasyk dziennikorzy (w sceg\u00f3lno\u015bci pon Szaranowicz) gwarom w telewizji godo\u0142. Pyto\u0142ek inksyk profesor\u00f3w na Ujocie i oni tyz nie bocom. I studenci tyz nie. Tak wi\u0119c je\u015bli jakisi dziennikorz (w sceg\u00f3lno\u015bci pon Szaranowicz) pedzio\u0142 se<\/strong> zamiast sobie<\/strong>, to powinien ze wstydu pod ziem sie zapa\u015b\u0107 i tamok goda\u0107 do nornic i kret\u00f3w, a nie do porz\u0105dnyk ludzi. Haj.<\/em> A tymcasem, ostomili, odpowied\u017a Poradni by\u0142a zupe\u0142nie inkso, niz jo sie tego spodziewo\u0142ek. By\u0142a tako:<\/p>\n Szanowna Pani,<\/em> Na m\u00f3j dusiu! Tego to jo nie wiedzio\u0142ek, ze s\u0142owo se<\/strong> jest takie niezwyk\u0142e! Tak niezwyk\u0142e, ze nawet pon profesor Ujotu, cho\u0107 sie nim osobi\u015bcie nie zakwyco<\/em>, to jednak nie moze wyklucy\u0107, ze go uzywo! I tak niezwyk\u0142e, ze ten sam pon profesor nimo stuprocentowej pewno\u015bci, cy jest ono poprawne cy nie! Tak w og\u00f3le to kwo\u0142a temu profesorowi Skar\u017cy\u0144skiemu, ze przyzno\u0142 sie do swoik w\u0105tpliwo\u015bci! Bo som takie profesory – i nie-profesory tyz – co to udajom, ze wiedzom sy\u0107ko. A je\u015bli rzecywi\u015bcie inksi filologowie polscy wolom trzyma\u0107 sie od tego se<\/strong> z dala, bo bojom sie wyj\u015b\u0107 na g\u0142uptok\u00f3w, to tym wi\u0119kso kwo\u0142a ponu Skar\u017cy\u0144skiemu sie nalezy – za to, ze sie nie boi!<\/p>\n A jo – kruca – my\u015blo\u0142ek, ze z tym s\u0142owem w j\u0119zyku ceprowskim to tako prosto sprawa! No bo \u0141ord podkre\u015blo mi je na cyrwono. Kie przyjezdzaj\u0105ce pod Turbacz dzieci cepr\u00f3w-inteligent\u00f3w powiedzom: se<\/strong>, to te cepry-inteligenty zaroz je poprawiajom i poucajom, ze trza m\u00f3wi\u0107: sobie<\/strong>. Tak samo w nasej wiejskiej skole poni naucycielka poprawio wnuki mojego bacy i mojej ga\u017adziny. A teroz – widze, ze to wcale nie jest takie pewne, cy rzecywi\u015bcie se<\/strong> nojduje sie w siufladce z napisem: S\u0141OWA NIEPOPRAWNE. Cy jest w siufladce S\u0141OWA POPRAWNE – to tyz nie jest pewne. W og\u00f3le nie wiadomo, cy ono w jakiejkolwiek siufladce sie mie\u015bci! A moze siedzi okrakiem na obu naroz?<\/p>\n Heeej! Som takie rzecy, co to sie filozofom nie \u015bni\u0142y. Som takie zjawiska, ft\u00f3ryk najstorsi g\u00f3role nie bocom. I som – jak wida\u0107 – takie s\u0142owa, o ft\u00f3ryk nawet poloni\u015bci nie wiedzom, cy mozno ik uzywa\u0107 cy nie. Hau!<\/p>\n P.S.1.<\/strong> A dzisiok jest okazja po temu, coby weseli\u0107 sie piknie. Bo J\u0119drzejeckowe<\/strong> imieniny bedziemy mieli. Zdrowie J\u0119drzejecka<\/strong>! \ud83d\ude00<\/p>\n P.S.2.<\/strong> W poniedzia\u0142ek tyz piknie weseli\u0107 sie bedziemy mogli: z powodu urodzin PonioBlejkKocickowyk<\/b>, Heleneckowyk<\/strong> i Misieckowyk<\/strong>. Zdrowie Poni BlejKocickowej<\/strong>, Helenecki<\/strong> i Misiecka<\/strong>! \ud83d\ude00<\/p>\n P.S.3.<\/strong> Za\u015b pod kawowym wpisem noloz\u0142ek nowego go\u015bcia Owcark\u00f3wki – KawaNastr\u00f3jPoprawiecka<\/strong>. Powita\u0107 piknie! Wprowdzie tutok w budzie do picia to jo mom g\u0142\u00f3wnie Smadnego, ba kieby dobrze posuka\u0107, to pikno kawa tyz sie nojdzie \ud83d\ude00<\/p>\n
\nZ powa\u017caniem. J.<\/em>*<\/p>\n
\nPiknie pozdrawiom –<\/em>
\npon profesor Skar\u017cy\u0144ski<\/em>**<\/p>\n
\nnie mog\u0119 odnosi\u0107 si\u0119 do tego, co prof. Miodek (czy ktokolwiek inny) powiedzia\u0142 lub czego nie powiedzia\u0142, nie us\u0142yszawszy tego osobi\u015bcie, bo prosz\u0119 tylko pomy\u015ble\u0107: pisze mi Pani, \u017ce na spotkaniu us\u0142ysza\u0142a Pani (od kogo\u015b), \u017ce itd. Ot\u00f3\u017c ja odnosz\u0119 si\u0119 tylko do tego, co sam s\u0142ysz\u0119, widz\u0119 lub czytam. Tak wi\u0119c musia\u0142bym us\u0142ysze\u0107 \u00f3w kawa\u0142ek pogadanki prof. Miodka, aby wiedzie\u0107 dok\u0142adnie co i jak (w jakim kontek\u015bcie) zosta\u0142o powiedziane.<\/em>
\nCo si\u0119 tyczy za\u015b samej formy celownika se<\/strong>, to jest ona zanotowana jako wariant <\/em>sobie w „Gramatyce wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka polskiego”, tzw., akademickiej z 1984 r., poniewa\u017c jest to gramatyka opisowa (a nie normatywna). W „S\u0142owniku gramatycznym j\u0119zyka polskiego” Z. Saloniego et al., 2008 wyst\u0119puje tak\u017ce z kwalifikatorem <\/em>potoczne niepoprawne. „Wielki s\u0142ownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego (dyplomatycznie?) nie zauwa\u017ca tego wariantu, podobnie jak jego wcze\u015bniejsza wersja, „Nowy SPP PWN”. Co ciekawe, w „Praktycznym s\u0142owniku poprawnej polszczyzny nie tylko dla m\u0142odzie\u017cy”, kt\u00f3ry by\u0142 swego rodzaju pr\u00f3b\u0105 NSPP (obecnie WSPP), wydanym w 1995 (potem chyba jeszcze przedruki) w ha\u015ble SOBIE jest: „(nie: <\/em>se)”.<\/em>
\nOwo usuni\u0119cie „nie: <\/em>se” w obu du\u017cych s\u0142ownikach \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce o zmianie pogl\u0105du w sprawie <\/em>se, ale i o obawie przed „rewolucyjnymi” rozstrzygni\u0119ciami.<\/em>
\nOsobi\u015bcie nie zachwycam si\u0119 owym skr\u00f3conym wariantem <\/em>se, ale je\u015bli kto\u015b tak wymawia w potocznych sytuacjach i w szybkim (allegro) tempie m\u00f3wienia (st\u0105d owa forma si\u0119 bierze), to nie protestuj\u0119. Co innego w oficjalnej sytuacji komunikacyjnej, wymagaj\u0105cej wysokiej normy ortofonicznej. Zreszt\u0105 nie jestem przekonany, czy gdy m\u00f3wi\u0119 szybko, sam tak czasem nie wymawiam. A Pani? Prosz\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce s\u0142uchaj\u0105c siebie „od \u015brodka”, s\u0142yszymy nieco inaczej, ni\u017c s\u0142ysz\u0105 nas nasi odbiorcy.<\/em>
\nPozdrawiam serdecznie –<\/em>
\nprof. dr hab. Miros\u0142aw Skar\u017cy\u0144ski<\/em>***<\/p>\n