Jak to by\u0142o z prawami obywatelskimi w Hameryce? Ano tak, ze na poc\u0105tek blade kufy przyzna\u0142y te prawa samym sobie. Od rozu, juz w 1776 rocku, kie ino Deklaracje Niepodleg\u0142o\u015bci Stan\u00f3w Zjednoconyk ukwalowa\u0142y. Murzyni nie mieli tak dobrze – musieli prawie 90 rok\u00f3w pocka\u0107, jaz takie prawa przyzno\u0142 im pon Lincoln. A musieliby ceka\u0107 jesce d\u0142uzej, kieby nie pomoc przodka mojego bacy. Kiesik juz wom o tym godo\u0142ek.<\/p>\n
Jesce gorzej mieli Indianie. Przyse\u0142 cas, kie na prerii pozakopywono sy\u0107kie topory wojenne – a oni ci\u0105gle jesce nie byli pe\u0142noprawnymi obywatelami Hameryki. Sko\u0144cy\u0142 sie dzi\u0119wi\u0119tnosty wiek – a oni nadal nimi nie byli. Min\u0119\u0142a pierwso wojna \u015bwiatowo – a na Zachodzie bez zmian. Na DZIKIM Zachodzie ocywi\u015bcie.<\/p>\n
Jaze przys\u0142a wiosna 1924 rocku. Kasi na syrokiej prerii przodek mojego bacy i jego india\u0144ski przyjaciel Ciekawski Nied\u017awied\u017a siedzieli se przy watrze. Siedzieli i kurzyli fajke przedpokoju, bo fajek pokoju nakurzyli sie juz w swym zyciu wystarcajaco duzo.<\/p>\n
– Za p\u00f3\u0142 roku kolejne wybory prezydenckie – zauwazy\u0142 przodek mojego bacy. – Ciekawe, fto teroz wygro?
\n– Fto wygro, ten wygro – westchn\u0105\u0142 Ciekawski Nied\u017awied\u017a. – My Indianie i tak nie bedziemy g\u0142osowa\u0107, bo przecie nie momy hameryka\u0144skiego obywatelstwa.
\n– Baju\u015bci – zgodzi\u0142 sie przodek bacy. – Ba nie my\u015blicie, cyrwony bracie, ze naleza\u0142oby z tym cosi zrobi\u0107?
\n– Ino co, bio\u0142y bracie? – zn\u00f3w westchn\u0105\u0142 Ciekawski Nied\u017awied\u017a.
\n– Moze pohybom do Waszyngtonu i popytom pon\u00f3w kongresmen\u00f3w, co to ukwalowujom w takim Wielkim Tipi, coby wre\u015bcie nadali Indianom to obywatelstwo? – zaproponowo\u0142 przodek bacy.
\n– Ba jak, bio\u0142y bracie, fcecie ik przekona\u0107? – spyto\u0142 Ciekawski Nied\u017awied\u017a.
\n– Droga do stolicy jest d\u0142ugo – pedzio\u0142 g\u00f3rol. – Zanim tamok dotre, na pewno cosi sie wymy\u015bli.
\n– C\u00f3z… – pedzio\u0142 Indianin. – Moze worce spr\u00f3bowa\u0107? Bio\u0142y bracie, p\u00f3de wroz z womi do Wielkiego Tipi Bladyk Kuf i kie bedzie trza – pomoge wom. Howgh!
\n– Piknie! – uciesy\u0142 sie przodek bacy. – Na wselki wypadek zabiermy ze sobom owiecki, co to hoduje je w swoim obej\u015bciu.
\n– Owiecki? A na co nom one?
\n– Fto wie, moze sie do cegosi przydadzom? – odpowiedzio\u0142 przodek bacy z minom m\u00f3wi\u0105com, ze jakisi plan juz zacyno mu sie w g\u0142owie ryktowa\u0107.<\/p>\n
No i wkr\u00f3tce wroz ze swym india\u0144skim przyjacielem i gromadkom owiec wyrusy\u0142 na wsch\u00f3d.<\/p>\n
Kie do stolicy by\u0142o juz niedaleko, przodek bacy z mleka swyk owiecek naryktowo\u0142 nieco oscypk\u00f3w i bundz\u00f3w. Potem owce zostawi\u0142 pod opiekom jednego farmera. Sery zapakowo\u0142 do wora i wroz z Ciekawskim Nied\u017awiedziem rusy\u0142 dalej.<\/p>\n
Nast\u0119pnego dnia rano, a by\u0142 to drugi cyrwca, nasi w\u0119drowcy stan\u0119li przed Kapitolem, cyli tym Wielkim Tipi Bladyk Kuf, ka hameryka\u0144ski Kongres ukwalowuje i ryktuje r\u00f3zne ustawy. Dobrze trafili. Okaza\u0142o sie, ze by\u0142 to akurat dzie\u0144 obrad.<\/p>\n
Wkr\u00f3tce do tego Kapitolu zac\u0119li przybywa\u0107 kongresmeni z ca\u0142ego kraju. Ciekawski Nied\u017awied\u017a schowo\u0142 sie za kolumnom. Przodek bacy za\u015b stan\u0105\u0142 na schodak prowadz\u0105cyk do g\u0142\u00f3wnego wej\u015bcia. Tamok zac\u0105\u0142 kroi\u0107 swe oscypki na plasterki i sprzedawa\u0107. Drogo sprzedawo\u0142 – po dolarze za plasterek. Ale te oscypki pachnia\u0142y tak sakramencko piknie, ze kongresmeni nie mogli sie oprze\u0107 pokusie skostowania. Sy\u0107ka bez wyj\u0105tku kupili po pare plasterk\u00f3w. A kupiliby jesce wi\u0119cej, ino przodkowi bacy juz ik zabrak\u0142o. Nie spodziewo\u0142 sie, ze hameryka\u0144sko w\u0142adza ustawodawco bedzie mia\u0142a na ten ser jaz tak wielki apetyt.<\/p>\n
W ko\u0144cu kongresmeni udali sie na sale obrad. Ba wci\u0105z jesce oblizywali sie na wspomnienie piknego przysmaku, ft\u00f3rego przed kwileckom skostowali. Zac\u0119\u0142y sie obrady. Ukwalowali, ukwalowali, ukwalowali, jedni gwarzyli m\u0105drze, inksi godali same b\u017adziny, kie nagle … na sale wpod\u0142 Ciekawski Nied\u017awied\u017a. Jak on sie tamok dosto\u0142? C\u00f3z, mio\u0142 on na to swoje india\u0144skie sposoby. Ba wygl\u0105do\u0142 na stra\u015bnie zafrasowonego.
\n– Na m\u00f3j dusiu! Na m\u00f3j dusiu!- wo\u0142o\u0142 ze stra\u015bliwym przej\u0119ciem.
\n– O co wom idzie, panocku? – spytali kongresmeni. – I kim w og\u00f3le jeste\u015bcie?
\n– Nie poznojecie mnie? – spyto\u0142 Ciekawski Nied\u017awied\u017a. – Jestem tym ch\u0142opem, co tamok na schodak sprzedawo\u0142 wom te smakowite serki.
\n– E, cosi niepodobni jeste\u015bcie – zauwazyli kongresmeni. – Tamten by\u0142 bio\u0142y, a wy wygl\u0105docie na cyrwonosk\u00f3rego.
\n– To sy\u0107ko przez te grype preriowom! – zawo\u0142o\u0142 Ciekawski Nied\u017awied\u017a.
\n– Przez co? – zdziwili sie kongresmeni.
\n– Przez grype preriowom – powt\u00f3rzy\u0142 Ciekawski Nied\u017awied\u017a. – Nie s\u0142yseli\u015bcie o tej chorobie? Kie bio\u0142y c\u0142ek na niom zachoruje, to przeinaco sie w Indianina. Ba na tym nie koniec! Nast\u0119pne stadium choroby jest takie, ze wypadajom sy\u0107kie w\u0142osy. A wiadomo, ze Indianin bez skalpu to jak saloon bez ognistej wody. Niestety okaza\u0142o sie, ze w tyk moik serkak by\u0142y zarazki tego sakramenckiego chor\u00f3bska!
\n– O, Jezusicku! – przerazili sie kongresmeni. – My sy\u0107ka tego wasego sera skostowali! Fcecie nom, panocku, pedzie\u0107, ze my tyz bedziemy Indianami? W dodatku bez skalp\u00f3w?
\n– Sami sie zaroz przekonocie – odrzek\u0142 ponuro Ciekawski Nied\u017awied\u017a. – Mozecie juz zac\u0105\u0107 obmy\u015bla\u0107 dlo siebie india\u0144skie imiona. Na przyk\u0142ad Parlamentarny Kojot. Abo Rozpolitykowany Bizon.
\n– Nimo na to jakiego lekarstwa? – spytali kongresmeni.
\n– No przecie kieby by\u0142o, to sam byk je wzi\u0105\u0142… O! O, Jezusicku! Juz cuje, ze za kwilecke w\u0142osy zacnom mi wypada\u0107!
\n– Krucafuks! – zakl\u0119li kongresmeni. – I co teroz bedzie? Jak bedziemy rz\u0105dzi\u0107 krajem, kie sy\u0107ka bedziemy \u0142ysymi Indianami? Nawet nie bedziemy mieli praw obywatelskik! Przez te grype zrobi sie jedno wielko anarchia! A Stany Zjednocone bedom musia\u0142y zmieni\u0107 nazwe na Stany Zagrypione!<\/p>\n
Ciekawski Nied\u017awied\u017a zrobi\u0142 mine, jakby sie g\u0142\u0119boko zamy\u015bli\u0142. Wre\u015bcie pedzio\u0142:
\n– Chyba jest jedno wyj\u015bcie.
\n– Wartko godojcie, panocku, jakie? – popytali kongresmeni. – Ratujcie nas kraj! Ratujcie nasom demokracje! Ratujcie nas pikny gwia\u017adzisty standar!<\/p>\n
Po tyk ostatnik s\u0142owak cyn\u015b\u0107 kongresmen\u00f3w zac\u0119\u0142a \u015bpiewa\u0107 hameryka\u0144ski hymn, ft\u00f3rego tytu\u0142 brzmi w\u0142a\u015bnie Gwia\u017adzisty standar<\/em>. Ba inksi zaroz zac\u0119li ik ucisa\u0107. No i kongresmeni, nie trac\u0105c casu, zaroz ukwalowali nowe prawo, hyrnom ustawe z 2 cyrwca 1924 rocku, ft\u00f3ro pado tak: Kozdy Indianin nie-obywatel, ft\u00f3ry na terytoriumie Stan\u00f3w Zjednoconyk sie urodzi\u0142, od tej pory bedzie piknym hameryka\u0144skim obywatelem i \u015blus.<\/em>*<\/p>\n – Zrobione! – uciesyli sie kongresmeni. Mogli juz teroz spokojnie wr\u00f3ci\u0107 do planowonego porz\u0105dku obrad. Nawet nie zauwazyli, kie Ciekawski Nied\u017awied\u017a wyse\u0142 z sali. Ba po nied\u0142ugim casie wese\u0142 tamok przodek mojego bacy. Jak sie tamok dosto\u0142? Mio\u0142 na to swoje g\u00f3ralskie sposoby.<\/p>\n – Ostomili kongresmeni! – zawo\u0142o\u0142 przodek bacy. – Znowu tu jestem! Si\u0119gn\u0105\u0142 do worecka, ft\u00f3ry przynies\u0142 tutok ze sobom, wyci\u0105gn\u0105\u0142 ze\u0144 bundza i pedzio\u0142, ze to jest w\u0142a\u015bnie to lekarstwo. Zac\u0105\u0142 kroi\u0107 ten ser i kozdemu kongresmenowi do\u0142 po plasterku. Kongresmenom nie za barzo ten „lek” smakowo\u0142, bo nie wiedzieli, ze bundz smakuje dopiero wte, kie sie go posoli. No ale uwazali, ze lekarstwo jest nie po to, coby smakowa\u0142o, ino po to, coby lecy\u0142o.<\/p>\n – Wiecie co? – odezwali sie nagle ci kongresmeni, ft\u00f3rzy nie za barzo lubili Indian. – Skoro ta preriowo grypa juz nom nie grozi, to moze nazod zabiermy Indianom obywatelstwo? No i ta pikno ustawa z 2 cyrwca 1924 rocku nie zosta\u0142a cofni\u0119to. Obowi\u0105zuje do dzisiok.<\/p>\n Tak wi\u0119c teroz prawa obywatelskie w Hameryce majom blade kufy, majom Murzyni i majom Indianie. Ci drudzy i ci trzeci – dzi\u0119ki przodkowi mojego bacy. Cy som jesce w Stanak jacysi ludzie, co nie majom tyk praw? Je\u015bli som – to powinni mie\u0107 pretensje do swoik przodk\u00f3w, ze nie popytali przodka mojego bacy o pomoc. Hau!<\/p>\n P.S.<\/strong> Dzisiok, ostomili, mozemy swoje w\u0142asne zdrowie wypija\u0107, bo to Dzie\u0144 Budy przecie momy. A zatem zdrowie nos sy\u0107kik! \ud83d\ude00<\/p>\n * N.D. Houghton, The Legal Status of Indian Suffrage<\/em>, „California Law Review” 1931, Vol. 19, No. 5, s. 511.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jak to by\u0142o z prawami obywatelskimi w Hameryce? Ano tak, ze na poc\u0105tek blade kufy przyzna\u0142y te prawa samym sobie. Od rozu, juz w 1776 rocku, kie ino Deklaracje Niepodleg\u0142o\u015bci Stan\u00f3w Zjednoconyk ukwalowa\u0142y. Murzyni nie mieli tak dobrze – musieli prawie 90 rok\u00f3w pocka\u0107, jaz takie prawa przyzno\u0142 im pon Lincoln. A musieliby ceka\u0107 jesce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/386"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=386"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/386\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n– Cicho, krucafuks! Cicho! Dowiedzmy sie, co ten pon od piknyk serk\u00f3w mo nom do powiedzenia.
\n– Pos\u0142uchojcie, pankowie – zac\u0105\u0142 goda\u0107 Ciekawski Nied\u017awied\u017a. – Mozecie przecie przyzna\u0107 obywatelstwo sy\u0107kim Indianom, mniejso z tym, cy z w\u0142osami cy bez. I wte nawet kie przeinacycie sie w tyk \u0142ysyk cyrwonosk\u00f3ryk, to nadal bedziecie mogli rz\u0105dzi\u0107, bo dalej bedziecie pe\u0142noprawnymi obywatelami Stan\u00f3w Zjednoconyk.
\n– Pikny pomys\u0142! – uciesyli sie kongresmeni. – Ze tyz my sami na to nie wpadli!<\/p>\n
\n– To wy? – zdziwili sie kongresmeni. – Przecie byli\u015bcie przed kwileckom przeinaceni w Indianina!
\n– Ano by\u0142ek – zgodzi\u0142 sie g\u00f3rol. – Ale wzi\u0105\u0142ek lekarstwo na te preriowom grype – i oto nazod jestem bio\u0142y.
\n– Lekarstwo na preriowom grype? – Kongresmeni nie dowierzali. – Przecie godali\u015bcie, ze na te chorobe lekarstwa nimo.
\n– C\u00f3z, wiadomo, w jakik casak zyjemy – pedzio\u0142 przodek bacy. – Ci\u0105gle jakisi cosi nowego sie pojawio. Kie ze\u015bcie sie urodzili, to nie by\u0142o samolot\u00f3w, nie by\u0142o radia i nie by\u0142o film\u00f3w z poniom Polom Negri ani nikim inksym. Ale to sy\u0107ko zosta\u0142o piknie wynalezione i teroz juz jest! Z lekarstwem na preriowom grype by\u0142o podobnie – jesce niedowno go nie by\u0142o, ale okaza\u0142o sie, ze w\u0142a\u015bnie ftosi je wyryktowo\u0142. Preriowo grypa juz niegro\u017ano! Bajako!
\n– O, Jezusicku! – uciesyli sie kongresmeni. – To piknie! Mocie moze tego lekarstwa wi\u0119cej?
\n– Ano mom – pedzio\u0142 przodek bacy.<\/p>\n
\n– Nie radze – pedzio\u0142 przodek bacy. – Jest tylko jedno firma na \u015bwiecie, ft\u00f3ro ryktuje ten lek. To miemiecki koncern Bayer. A z Miemcami, jak wiadomo, dopiero co by\u0142a wielko wojna. Fto wie? Moze za jakiesi pi\u0119tno\u015bcie rok\u00f3w bedzie nast\u0119pno? I wte nie bedzie mozno sprowadza\u0107 do Hameryki miemieckik lekarstw. A je\u015bli akurat w casie tej wojny wybuchnie epidemia preriowej grypy, to co wte?
\n– Krucafuks! Mocie, panocku, racje – zawo\u0142ali kongresmeni. – No to niek juz ci Indianie bedom se tymi obywatelami. Niekze ta.<\/p>\n