{"id":809,"date":"2011-10-04T00:20:23","date_gmt":"2011-10-03T22:20:23","guid":{"rendered":"http:\/\/owczarek.blog.polityka.pl\/?p=809"},"modified":"2012-09-10T00:20:47","modified_gmt":"2012-09-09T22:20:47","slug":"cy-mozno-glupio-chronic-przyrode","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/2011\/10\/04\/cy-mozno-glupio-chronic-przyrode\/","title":{"rendered":"Cy mozno g\u0142upio chroni\u0107 przyrode?"},"content":{"rendered":"

Odpowied\u017a na tytu\u0142owe pytanie brzmi: mozno. A jak? Ano na r\u00f3zne sposoby. O jednym z nik pisali w letnim numerze kwartalnika „Tatry”, ka tematem przewodnim by\u0142o: „Pasterstwo reaktywacja”. Mozecie sie tamok piknie zapozna\u0107 z historiom wypasu owiecek w Tatrak w ci\u0105gu ostatnik kilkudziesi\u0119ciu rok\u00f3w. Momentami by\u0142a to burzliwo historia. Bo kie w 1954 rocku wyryktowano Tatrza\u0144ski Park Narodowy, to ukwalowano, ze teroz tamtejsom przyrode trza zac\u0105\u0107 piknie chroni\u0107. Cy s\u0142usnie? W sumie s\u0142usnie. Telo ino, ze – jak to godajom – wylano tutok dziecko rozem z k\u0105pielom. Bo wymy\u015blono przy tym, ze sy\u0107ka bacowie, co na terenie parku narodowego pasom owiecki, musom sie z tego parku wynie\u015b\u0107. Musom i \u015blus. Cemu? A bo podobno te sy\u0107kie owce stra\u015bnie niscy\u0142y tatrza\u0144skom trowe. Bidno trowa pono\u0107 w og\u00f3le nie mia\u0142a sans, coby porz\u0105dnie urosn\u0105\u0107, bo te bio\u0142e beskurcyje, znaj\u0105ce ino drugom litere \u0142aci\u0144skiego alfabetu,1<\/sup> nie dawa\u0142y jej spokoju – furt ino zar\u0142y jom i zar\u0142y. Haj.<\/p>\n

<\/p>\n

Nie od rozu owiecki z Tater powyrzucano. Poc\u0105tkowo w\u0142adze pozira\u0142y przez palce na to, ze pasterstwo utrzymywa\u0142o sie tamok dalej. I pewnie niejeden baca zac\u0105\u0142 mie\u0107 nadzieje, ze ten zakaz wypasu na terenie parku na wse pozostonie ino na papierze. Ba nie pozosto\u0142. Przys\u0142y roki siedemdziesionte i – w\u0142adza zac\u0119\u0142a ten zakaz egzekwowa\u0107. Pousuwano z hol owiecki, pousuwano bac\u00f3w, juhas\u00f3w i – krucafuks! – owcarki podhala\u0144skie tyz pousuwano!<\/p>\n

Cho\u0107 bacowie wcale tak \u0142atwo sie nie poddali. Najbardziej wytrwa\u0142y z nik by\u0142 Jasiek Murza\u0144ski, co to na Rusinowej Polanie bacowo\u0142. Kilka rozy musieli go wroz z owcami z tej Rusinowej przegania\u0107. Ba on furt tamok wraco\u0142. Po s\u0105dak go ci\u0105gano, na grzywny skazywano za nielegalny wypas – a on i tak wraco\u0142.<\/p>\n

W ko\u0144cu jednak w\u0142adza wierchowa\u0142a. Owiecki poznika\u0142y z tatrza\u0144skik hol. Te Ja\u015bkowe tyz. A wte „obro\u0144cy” parkowej trowy zawo\u0142ali g\u0142o\u015bno: Hip-hip huraaa!!! Powyrzucali my te we\u0142niste weredy z Tater! Weredy, co to ino trowe niscy\u0142y! Teroz trowa ta nie bedzie juz prze\u015bladowano, ino wre\u015bcie bedzie se piknie, spokojnie ros\u0142a. Bajako.<\/p>\n

I co? Ros\u0142a piknie? Na m\u00f3j dusiu! Wr\u0119c przeciwnie! Zac\u0119\u0142a marnie\u0107! I chwasty zac\u0119\u0142y sie po\u015br\u00f3d niej panosy\u0107. Bo oto okaza\u0142o sie, ze owiecki wcale nie by\u0142y jej wrogami, ino piknymi sojusnikami.<\/p>\n

Bardziej ucenie wy\u0142ozy\u0142a to sy\u0107ko poni Ma\u0142gorzata Weso\u0142owska w zbocowanym wyzej numerze „Tatr”:<\/p>\n

Trwa\u0142o\u015b\u0107 zbiorowisk ro\u015blinnych polan reglowych jest niewielka. Aby je zachowa\u0107, niezb\u0119dna jest sta\u0142a ingerencja cz\u0142owieka. Czynnikami warunkuj\u0105cymi ich istnienie s\u0105 prowadzone w odpowiednim czasie i nat\u0119\u017ceniu – koszenie, wypas oraz nawo\u017cenie. Brak tych dzia\u0142a\u0144 powoduje zmiany warunk\u00f3w siedliskowych, w konsekwencji przyczynia si\u0119 do zmniejszenia bogactwa gatunkowego polan oraz zanikania gatunk\u00f3w charakterystycznych dla zbiorowisk \u0142\u0105kowych i pastwiskowych, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 jest bardzo cenna z botanicznego punktu widzenia. Do tego typu przemian, spowodowanych wieloletnim od\u0142ogowaniem, dosz\u0142o na polanach tatrza\u0144skich po wprowadzeniu w latach siedemdziesi\u0105tych ca\u0142kowitego zakazu wypasu owiec na terenie TPN. <\/em>2<\/sup><\/p>\n

W tym samym numerze nojdziecie wywiad z ponem Janem Anto\u0142em, co to z dziada pradziada jest g\u00f3rolem, z wyksta\u0142cenia polonistom, z powo\u0142ania dzia\u0142acem ludowym, a tak w og\u00f3le to jest hyrnym Gorgiaszem, co piknie naukowo udowodni\u0142 najs\u0142ynniejsy g\u00f3ralski filozof, jegomo\u015b\u0107 Tischner z \u0141opusznej.<\/p>\n

No i ten pon Anto\u0142 opowiado, jak to owiecki z Tater powyrzucano i jak potem bacowie walcyli, coby m\u00f3c je nazod tamok sprowadzi\u0107.<\/p>\n

Pon Anto\u0142 przyznoje, ze zakaz wypasu zywiny na terenie parku nie by\u0142 tak do ko\u0144ca g\u0142upi. Bo by\u0142y takie miejsca, ka owiecek pas\u0142o sie za duzo. A je\u015bli pas\u0142o sie za duzo, to juz faktycnie trowie nie wychodzi\u0142o to na dobre.<\/p>\n

Jaworzyk\u0119 widzia\u0142em<\/em> – pado pon Anto\u0142 – to rzeczywi\u015bcie by\u0142 teren zniszczony i jeszcze Wierma\u0144ski, to by\u0142 baca hruby, a polana malu\u0107ko, za malu\u0107ko.<\/em>3<\/sup><\/p>\n

Cyli mozno pedzie\u0107, ze owiecki dlo tatrza\u0144skik hol by\u0142y jak lekarstwo. A lekarstwo jak to lekarstwo – piknie sie przydoje, ba nie wolno go przedawkowa\u0107. I dlotego w\u0142a\u015bnie najlepiej, coby owiecek w Tatrak by\u0142o nie za ma\u0142o i nie za duzo jednoce\u015bnie. Wi\u0119c pon Anto\u0142, wroz z inksymi podhala\u0144skimi dzia\u0142acami, zac\u0105\u0142 domaga\u0107 sie od w\u0142adz, coby zmieni\u0142y sakramenckie prawo i dopu\u015bci\u0142y do Tater telo owiec, kielo tamtejso przyroda potrzebuje.<\/p>\n

Ba nie ino z w\u0142adzami musio\u0142 sie on wadzi\u0107. Z nieft\u00f3rymi naukowcami tyz musio\u0142. Bo byli tacy naukowcy, co to furt sie upierali, ze owca trowie moze ino skodzi\u0107. Na m\u00f3j dusiu! Oni bardziej wierzyli w teorie ryktowane w zakopconyk papierosowym dymem gabinetak niz w to, co mozno by\u0142o go\u0142ym okiem uwidzie\u0107 na holak! No, krucafuks! Ale przyse\u0142 rocek 1980. Zac\u0119\u0142y sie strajki, nasta\u0142a Solidarno\u015b\u0107 (nie myli\u0107 z tom Solidarno\u015bciom, co to momy jom dzisiok)… I wte pewne rzecy \u0142atwiej by\u0142o wym\u00f3c na w\u0142adzy niz drzewiej. W 1981 rocku pon Anto\u0142 wroz z trzema inksymi hyrnymi g\u00f3rolami – Stanis\u0142awem Ustupskim, Stanis\u0142awem S\u0142odyczkom i Franciskiem Bachledom – pojecho\u0142 do samiu\u0107kiej Warsiawy. Tamok tyk \u015btyrek g\u00f3roli zac\u0119\u0142o ukwalowa\u0107 z ministrem le\u015bnictwa o rozporz\u0105dzeniu, ft\u00f3re umozliwi\u0142oby powr\u00f3t owiecek w Tatry.<\/p>\n

To by\u0142 pocz\u0105tek czerwca<\/em> – zbocowuje pon Anto\u0142. – My\u015bmy tam ca\u0142y dzie\u0144 siedzieli, uda\u0142o si\u0119 doprecyzowa\u0107 tre\u015b\u0107 tego rozporz\u0105dzenia we wszystkich szczeg\u00f3\u0142ach, z ka\u017cdym przecinkiem. Wr\u00f3cili\u015bmy, ale rozporz\u0105dzenie nie wychodzi\u0142o. Papieru nie ma i nie ma. No wi\u0119c 7 czerwca w niedziel\u0119 by\u0142a uroczysta msza na R\u00f3wni Krupowej w intencji pasterzy o szcz\u0119\u015bliwe wyj\u015bcie w hole. I nazajutrz po tej mszy ludzie, kt\u00f3rzy byli przygotowani, poszli z owcami na te polany, kt\u00f3re by\u0142y wcze\u015bniej wsp\u00f3lnie wybrane. Troch\u0119 si\u0119 bali, ale ja ich uspokaja\u0142em, \u017ce w\u0142os im z g\u0142owy nie spadnie, bo jest ju\u017c uzgodniona tre\u015b\u0107 rozporz\u0105dzenia i musi si\u0119 ukaza\u0107.<\/em>4<\/sup><\/p>\n

No i wre\u015bcie sie ukaza\u0142o. 13 lipca. I ukwalowa\u0142o ono tak: Dyrektor Parku mo\u017ce – z zachowaniem wymaga\u0144 ochrony przyrody – zezwoli\u0107 na ograniczony kulturowy wypas owiec i kr\u00f3w na polanach nie podlegaj\u0105cych ochronie \u015bcis\u0142ej; warunki wypasu powinny by\u0107 uzgodnione z w\u0142a\u015bciwym wojewod\u0105 i zainteresowanymi organizacjami spo\u0142ecznymi i zawodowymi oraz zaopiniowane przez Rad\u0119 Parku.<\/em>5<\/sup><\/p>\n

I o to mniej wi\u0119cej chodzi\u0142o. Tak wi\u0119c owiecki, bacowie, juhasi, no i owcarki ocywi\u015bcie tyz, mog\u0142y nazod wr\u00f3ci\u0107 tamok, ka od starodownyk cas\u00f3w by\u0142o ik miejsce. Haj.<\/p>\n

Kie owiecki wr\u00f3ci\u0142y, tatrza\u0144sko trowa od rozu zac\u0119\u0142a pikniej rosn\u0105\u0107. Cho\u0107 niestety – nie uda\u0142o sie przywr\u00f3ci\u0107 jej do takiego stanu, jaki by\u0142 w po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku. I poni Weso\u0142owska gwarzy, ze to juz sie chyba nie udo.6<\/sup> Ale to, ze uda\u0142o sie chociaz cyn\u015bciowo – to tyz piknie.<\/p>\n

A tak poza tym momy jesce jeden pow\u00f3d, dlo ft\u00f3rego trza sie radowa\u0107, ze owiecki wr\u00f3ci\u0142y na swoje hole. No bo na m\u00f3j dusiu! Przecie chyba skoda by by\u0142o, kieby w tyk nasyk Tatrak brakowa\u0142o takik widock\u00f3w:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Hau!<\/p>\n

P.S.1.<\/strong> Do Owcark\u00f3wki zajrzo\u0142 niedowno ftosi, kogo potela jesce tutok nie by\u0142o – Maritecka<\/strong>. Powitojmy piknie nowego go\u015bcia! \ud83d\ude00<\/p>\n

P.S.2.<\/strong> Dzisiok to jest taki dzie\u0144, kie Bobickowe<\/strong> imieniny momy. No to zdrowie Bobicka<\/strong>! \ud83d\ude00<\/p>\n

P.S.3.<\/strong> Z kolei we cwortek – jest rocnica \u015blubu Jasiecka Juhasa<\/strong>. No to zdrowie Jasieckowej M\u0142odej Pary<\/strong>! \ud83d\ude00<\/p>\n

P.S.4.<\/strong> W pi\u0105tek – balujemy dalej. Bo w tym dniu EMTeSi\u00f3demecka<\/strong> mo dwa \u015bwi\u0119ta naroz: urodziny i imieniny. No to podw\u00f3jne zdrowie EMTeSi\u00f3demecki<\/strong>! \ud83d\ude00<\/p>\n

1) Kopirajt – ksi\u0105dz Twardowski.
\n2) M. Weso\u0142owska, Problemy z bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105<\/em>, „Tatry” 2011, nr 3 (37), s. 66.
\n3) Jezus, Mario! Nasi przy\u015bli! – z Janem Anto\u0142em jednym z g\u0142\u00f3wnych inicjator\u00f3w powrotu pasterstwa w Tatry, rozmawia Marek Grocholski<\/em>, „Tatry” 2011, nr 3 (37), s. 52.
\n4) Ibidem, s. 60.
\n5) Rozporz\u0105dzenie Rady Ministr\u00f3w z dnia 13 lipca 1981 r. zmieniaj\u0105ce rozporz\u0105dzenie w sprawie utworzenia Tatrza\u0144skiego Parku Narodowego<\/em> (Dz. U. 1981, nr 18, poz. 87).
\n6) M. Weso\u0142owska, op. cit., s. 67.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odpowied\u017a na tytu\u0142owe pytanie brzmi: mozno. A jak? Ano na r\u00f3zne sposoby. O jednym z nik pisali w letnim numerze kwartalnika „Tatry”, ka tematem przewodnim by\u0142o: „Pasterstwo reaktywacja”. Mozecie sie tamok piknie zapozna\u0107 z historiom wypasu owiecek w Tatrak w ci\u0105gu ostatnik kilkudziesi\u0119ciu rok\u00f3w. Momentami by\u0142a to burzliwo historia. Bo kie w 1954 rocku wyryktowano […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/809"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=809"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":813,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/809\/revisions\/813"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/owczarek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}