Kiedy\u015b mog\u0142em pisa\u0107 d\u0142ugie felietony, na p\u00f3\u0142 kolumny du\u017cego formatu, i prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce byli ludzie, kt\u00f3rzy to czytali! Do dzisiaj zdarza si\u0119, \u017ce na ulicy kto\u015b do mnie podchodzi, jak do starego znajomego, i m\u00f3wi: \u201ePanie Toeplitz, czytam pana ju\u017c p\u00f3\u0142 wieku!\u201d.
\n
\nTeraz musz\u0119 si\u0119 streszcza\u0107. Polecam znakomit\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Andrzeja Ledera, filozofa kultury i polityki, o Polsce 1939\u20131956, z wycieczkami a\u017c po dzi\u015b dzie\u0144, z Wa\u0142\u0119s\u0105 i Tuskiem w\u0142\u0105cznie. Tytu\u0142: \u201ePrze\u015bniona rewolucja\u201d. Obok \u201eWielkiej trwogi\u201d Marcina Zaremby \u2013 kolejna \u015bwietna praca o polskiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n
Leder uwa\u017ca, \u017ce ka\u017cdy nar\u00f3d raz jeden w swoich dziejach prze\u017cywa rewolucj\u0119. W Polsce rewolucja mia\u0142a miejsce w latach 1939\u20131956, a nawet do 1989 i p\u00f3\u017aniej. By\u0142a to rewolucja \u201eprze\u015bniona\u201d, poniewa\u017c zosta\u0142a dokonana przez okupant\u00f3w niemieckich i radzieckich, cho\u0107 nie tylko, bo przy pewnym udziale Polak\u00f3w. <\/p>\n
Rewolucja \u201ezosta\u0142a dokonana przez Innych, bez tego, \u017ceby najbardziej podmiotowe cz\u0119\u015bci narodu uto\u017csami\u0142y si\u0119 z decyzjami, z dzia\u0142aniem i odpowiedzialno\u015bci\u0105 za to, co si\u0119 sta\u0142o. W efekcie rewolucja zosta\u0142a do\u015bwiadczona przez polskie spo\u0142ecze\u0144stwo niczym koszmarny sen. W kt\u00f3rym spe\u0142niaj\u0105 si\u0119 najskrytsze i najokropniejsze marzenia i l\u0119ki. (\u2026) Wszystko zdarzy\u0142o si\u0119 samo. To nie ja podpisywa\u0142em wyrok, to nie moje oczy widzia\u0142y \u015bmier\u0107, to nie moje usta wypowiada\u0142y przekle\u0144stwa, to nie ja wszed\u0142em do cudzego domu\u2026 To si\u0119 jako\u015b sta\u0142o samo\u201d.<\/p>\n
Za najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki polskiej rewolucji uwa\u017ca autor zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w (czyli w du\u017cym stopniu mieszcza\u0144stwa i klasy \u015bredniej) oraz likwidacj\u0119 ziemia\u0144sko-szlachecko-urz\u0119dniczej warstwy wy\u017cszej o rodowodzie szlacheckim, a tak\u017ce gigantyczne przemieszczenia ludno\u015bci po wojnie, grabie\u017c, szaber, bandytyzm, wojn\u0119 domow\u0105, sowiecki terror. Znaczne od\u0142amy spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 czytamy – pragn\u0119\u0142y tego, co si\u0119 dokona\u0142o. By\u0142a to niech\u0119\u0107 do \u017byd\u00f3w, pragnienie, \u201eby znikli\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c niech\u0119\u0107 do podzia\u0142u na \u201epan\u00f3w i cham\u00f3w\u201d, do szlachecko-urz\u0119dniczych elit. \u201ePrze\u015bniony\u201d, bo dokonany przez Innych, by\u0142 to pierwszy etap rewolucji mieszcza\u0144skiej, etap drugi stanowi transformacja po 1989 roku.<\/p>\n
Rewolucja zosta\u0142a do\u015bwiadczona przez spo\u0142ecze\u0144stwo jako koszmarny sen, spe\u0142nienie marze\u0144 i l\u0119k\u00f3w, ale pasywne, bez swojego udzia\u0142u. Obaj okupanci zacz\u0119li realizowa\u0107 dzia\u0142ania o charakterze rewolucyjnym, kt\u00f3re nieodwracalnie zmienia\u0142y oblicze polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Na okre\u015blenie stosunku cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa do \u201eprze\u015bnionej rewolucji\u201d autor u\u017cywa terminu \u201etranspasywno\u015b\u0107\u201d \u2013 gdy inny raduje si\u0119 ze mnie albo robi za mnie co\u015b, bym ja si\u0119 radowa\u0142. <\/p>\n
\u201eMimo \u017ce to Niemcy \u2013 tylko z niewielkim udzia\u0142em Polak\u00f3w \u2013 realizowali wyw\u0142aszczenie i wymordowanie \u017byd\u00f3w, polski podmiot m\u00f3g\u0142 transpasywnie w tych wydarzeniach uczestniczy\u0107 i doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca niekt\u00f3re z ich konsekwencji\u201d (np. przejmowanie mienia po\u017cydowskiego). \u201eCho\u0107 to Rosjanie \u2013 z wi\u0119kszym tym razem udzia\u0142em polskich komunist\u00f3w – niszczyli klas\u0119 ziemia\u0144sk\u0105 i przedstawicieli przedwojennych polskich elit, polski podmiot, szczeg\u00f3lnie ten w przedwojennym porz\u0105dku skazany na wykluczenie, m\u00f3g\u0142 transpasywnie skorzysta\u0107 ze skutk\u00f3w tych dzia\u0142a\u0144\u201d (reforma rolna \u2013 Pass.).<\/p>\n
\u201eZ\u0142amanie wielowiekowej, g\u0142\u0119boko zakorzenionej dominacji elit szlacheckiego pochodzenia, kt\u00f3re dokona\u0142o si\u0119 w Polsce lat 40., jest obok Zag\u0142ady najbardziej prze\u0142omowym momentem polskiej rewolucji\u201d. <\/p>\n
Je\u017celi dobrze odczyta\u0142em intencje autora, to uwa\u017ca on, \u017ce bez przemy\u015blenia i rozliczenia si\u0119 tamt\u0105 rewolucj\u0105, spo\u0142ecze\u0144stwo nie dotrze do sedna swojej to\u017csamo\u015bci, nowa klasa \u015brednia, kt\u00f3ra teraz dominuje w III RP, a kt\u00f3ra jest dzieci\u0119ciem beneficjent\u00f3w tamtej rewolucji, nie b\u0119dzie zna\u0142a swoich korzeni. Wystarczy jej polityka ciep\u0142ej wody.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kiedy\u015b mog\u0142em pisa\u0107 d\u0142ugie felietony, na p\u00f3\u0142 kolumny du\u017cego formatu, i prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce byli ludzie, kt\u00f3rzy to czytali! Do dzisiaj zdarza si\u0119, \u017ce na ulicy kto\u015b do mnie podchodzi, jak do starego znajomego, i m\u00f3wi: \u201ePanie Toeplitz, czytam pana ju\u017c p\u00f3\u0142 wieku!\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2392"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2392"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2392\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2395,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2392\/revisions\/2395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2392"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2392"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2392"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}