Tadeusz Konwicki, w m\u0142odo\u015bci pisarz zaanga\u017cowany partyjnie, p\u00f3\u017aniejsze zainteresowanie okresem socrealizmu uzna\u0142 po prostu za przejaw niezdrowej ciekawo\u015bci i skwitowa\u0142 tak: \u201eteraz przesz\u0142o\u015b\u0107 to kupa \u015bmieci, w kt\u00f3rej grzebi\u0105 si\u0119 szmalcownicy\u201d (Anna Bikont i Joanna Szcz\u0119sna w ksi\u0105\u017cce \u201eLawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu\u201d). W pierwszej chwili por\u00f3wnanie historii do kupy \u015bmieci, a tych, kt\u00f3rzy wyci\u0105gaj\u0105 z niej co bardziej \u015bmierdz\u0105ce fakty – do szmalcownik\u00f3w, wydaje si\u0119 przesadne. By\u0142o to napisane w kontek\u015bcie polowania na pisarzy, od Andrzejewskiego i Brandysa do Woroszylskiego, kt\u00f3rzy w m\u0142odo\u015bci dali si\u0119 porwa\u0107 przez komunizm, pisali utwory socrealistyczne, rozmaite produkcyjniaki, ody do Stalina etc. Przez reszt\u0119 \u017cycia, mimo ewolucji, a nawet – rewolucji pogl\u0105d\u00f3w, jak\u0105 prze\u017cyli, musieli godzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce jest im to wypominane. Niekt\u00f3rzy my\u015bliwi, dzi\u015b nawet profesorowie, na tym wyp\u0142yn\u0119li.
\n\u00a0
\nPor\u00f3wnanie my\u015bliwych, kt\u00f3rzy polowali na ska\u017conych przez komunizm pisarzy, do szmalcownik\u00f3w \u2013 nie jest tak ca\u0142kiem absurdalne. Szmalcownik zawsze rozpozna \u201e\u017cyda\u201d. Nawet Mi\u0142osza utr\u0105cono jako patrona szko\u0142y w Bochni. By\u0142o wiele r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy szmalcownikiem a powojennym my\u015bliwym, poluj\u0105cym najpierw na AK-owca, a p\u00f3\u017aniej wr\u0119cz odwrotnie – na pisarzy epoki stalinowskiej. To specyficzny gatunek ludzi. Szmalcownik dzia\u0142a\u0142 na og\u00f3\u0142 dla korzy\u015bci w\u0142asnej \u2013 szanta\u017cowa\u0142 \u017byd\u00f3w, b\u0105d\u017a tych, kt\u00f3rzy udzielali im pomocy – w zamian za okup. Celem szmalcownika by\u0142o z\u0142oto. Sw\u00f3j proceder uprawia\u0142 w ukryciu. W odr\u00f3\u017cnieniu od swoich ofiar, szmalcownik pozostawa\u0142 nieznany, r\u00f3wnie\u017c po wojnie. \u017by\u0142, a by\u0107 mo\u017ce jeszcze \u017cyje, w\u015br\u00f3d nas. Po wojnie mo\u017cliwa by\u0142a rozprawa z volksdeutschami, kt\u00f3rzy podpisali volkslist\u0119, poniewa\u017c istnia\u0142y dowody materialne, a ich liczba by\u0142a ograniczona. Po szmalcownikach pozostawa\u0142y wy\u0142\u0105cznie groby ich ofiar.<\/p>\n
Po pisarzach pozosta\u0142y dzie\u0142a, kt\u00f3rych nie chcieli co prawda potem wznawia\u0107, wstydzili si\u0119 ich, \u017ca\u0142owali, ale czujny tropiciel m\u00f3g\u0142 do nich dotrze\u0107. Pisarz \/ dziennikarz \/ artysta \/ aktywista partyjny \/ nauczyciel – wszyscy oni dzia\u0142ali po wojnie jawnie i niekoniecznie z niskich pobudek. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d milion\u00f3w zaanga\u017cowanych w budow\u0119 nowego ustroju – nie mia\u0142a z\u0142ych intencji. Dowod\u00f3w \u201ewsp\u00f3\u0142pracy z komun\u0105\u201d jednak nie brak, w pewnym sensie \u201ewsp\u00f3\u0142pracowa\u0142\u201d ca\u0142y nar\u00f3d, chodz\u0105c do publicznych szk\u00f3\u0142, pracuj\u0105c w komunistycznym pa\u0144stwie, oddychaj\u0105c komunistycznym powietrzem, zatruwaj\u0105c si\u0119 komunistyczn\u0105 baz\u0105 i nadbudow\u0105. A jakie s\u0105 intencje my\u015bliwych, kt\u00f3rzy na nich poluj\u0105? Cz\u0119\u015b\u0107 jest zapewne ideowa, kieruje si\u0119 zasad\u0105 \u201etak \u2013 tak, nie \u2013 nie\u201d. Cz\u0119\u015b\u0107 chce si\u0119 wywy\u017cszy\u0107, zakrzycze\u0107 w\u0142asne s\u0142abo\u015bci. To typ my\u015bliwych, kt\u00f3rzy bez polowania nie mog\u0105 \u017cy\u0107.<\/p>\n
– O tym, co by\u0142o wsp\u00f3\u0142prac\u0105, kto by\u0142 czerwony, r\u00f3\u017cowy, b\u0105d\u017a tylko ska\u017cony, decyduj\u0119 ja<\/em> \u2013 jak by powiedzia\u0142 historyk nowej generacji. O wzgl\u0119dno\u015bci tego, co by\u0142o, a co nie by\u0142o naganne, \u015bwiadczy niedawna inicjatywa nieszcz\u0119snego wiceministra Edukacji, Orzechowskiego, kt\u00f3ry wymaga od kandydat\u00f3w na dyrektor\u00f3w szk\u00f3\u0142, \u017ceby odcinali si\u0119 od komunistycznej przesz\u0142o\u015bci ZNP. Podobnie mogliby si\u0119 odcina\u0107 \u017co\u0142nierze i oficerowie, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli w komunistycznym wojsku, s\u0119dziowie i radni komunistycznych s\u0105d\u00f3w, dyrektorzy, a mo\u017ce nawet i robotnicy komunistycznych fabryk, zw\u0142aszcza uzbrojenia.<\/p>\n Praktycznej rozprawy ze szmalcownikami po wojnie nie by\u0142o, gdy\u017c pozostali oni nieznani, a poza tym samo ich istnienie zawstydza\u0142o og\u00f3\u0142 rodak\u00f3w bez wzgl\u0119du na ideologi\u0119. Panowa\u0142a zasada \u201eciszej nad t\u0105 trumn\u0105\u201d. Fali proces\u00f3w nie by\u0142o, w\u0142adza zaj\u0119ta by\u0142a prze\u015bladowaniem ludzi AK i walk\u0105 z reakcj\u0105. Antysemityzm nie stanowi\u0142 dla komunist\u00f3w istotnego problemu, nie chcieli otwiera\u0107 tego frontu. Po 1956 r. i po 1989 r. ujawni\u0142 si\u0119 jednak typ my\u015bliwego, kt\u00f3ry w odr\u00f3\u017cnieniu od stalinowca, dzia\u0142a\u0142 obok systemu, na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, gorliwie tropi\u0142 innych. Polowa\u0142 na cudze grzechy, prawdziwe lub domniemane, samemu dzia\u0142aj\u0105c ze wzgl\u0119d\u00f3w ideowych i z pobudek, kt\u00f3re uwa\u017ca za wy\u017csze, b\u0105d\u017a usi\u0142uj\u0105c na tym zarobi\u0107, zrobi\u0107 karier\u0119, sprzeda\u0107 cz\u0142owieka i kupi\u0107 sobie szcz\u0119\u015bcie. Dobry, demaskatorski donos do gazety b\u0105d\u017a do telewizji, oskar\u017cycielski ton komentarzy, stanowi szczebel do chwa\u0142y autora, daje poczucie, \u017ce warto by\u0142o grzeba\u0107 si\u0119 w tej kupie \u015bmieci, kt\u00f3r\u0105 Konwicki nazywa histori\u0105.<\/p>\n I rzeczywi\u015bcie \u2013 trudno godzi\u0107 si\u0119 na bia\u0142e plamy, ale czy musz\u0105 zast\u0105pi\u0107 je plamy brudne?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tadeusz Konwicki, w m\u0142odo\u015bci pisarz zaanga\u017cowany partyjnie, p\u00f3\u017aniejsze zainteresowanie okresem socrealizmu uzna\u0142 po prostu za przejaw niezdrowej ciekawo\u015bci i skwitowa\u0142 tak: \u201eteraz przesz\u0142o\u015b\u0107 to kupa \u015bmieci, w kt\u00f3rej grzebi\u0105 si\u0119 szmalcownicy\u201d (Anna Bikont i Joanna Szcz\u0119sna w ksi\u0105\u017cce \u201eLawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu\u201d). W pierwszej chwili por\u00f3wnanie historii do kupy \u015bmieci, a tych, kt\u00f3rzy […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/246"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=246"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/246\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}