Wraz ze \u015bmierci\u0105 Andrzeja Wajdy umar\u0142 kawa\u0142ek Polski, kawa\u0142 polskiej sztuki, a tak\u017ce kawa\u0142ek tych z nas, kt\u00f3rzy mieli to szcz\u0119\u015bcie zna\u0107 go prywatnie, by\u0107 s\u0105siadami na warszawskim \u017boliborzu.
\n
\nKiedy my\u015bl\u0119 \u201eWajda\u201d, pierwsze, co mi si\u0119 kojarzy, to wielka filmowa historia Polski \u2013 od \u201eKana\u0142u\u201d oraz \u201ePopio\u0142u i diamentu\u201d po filmy o Katyniu, Wa\u0142\u0119sie i Strzemi\u0144skim. Nie ma chyba drugiego cz\u0142owieka, artysty, historyka, polityka, kt\u00f3ry w r\u00f3wnym stopniu odcisn\u0105\u0142 na naszej wyobra\u017ani pi\u0119tno historii. Filmy Wajdy nie raz wywo\u0142ywa\u0142y gor\u0105ce, narodowe spory, a tak\u017ce krytyk\u0119 i niewybredne czasami napa\u015bci, ale nikt nie mo\u017ce podwa\u017cy\u0107 zas\u0142ug Wajdy w krzewieniu naszej zbiorowej to\u017csamo\u015bci. By\u0142 wielkim polskim artyst\u0105, kt\u00f3rego pozycj\u0119 w filmie mo\u017cna tylko por\u00f3wna\u0107 z Romanem Pola\u0144skim, kt\u00f3ry jest bardziej uniwersalny, mniej tutejszy, przez co nie jest wieszczem, a Andrzej Wajda jest wieszczem, na nasze widzenie Polski wywar\u0142 wp\u0142yw chyba wi\u0119kszy nawet ni\u017c Witold Gombrowicz.<\/p>\n
Kiedy my\u015bl\u0119 Wajda, przychodzi mi na my\u015bl polska literatura \u2013 \u201eWesele\u201d, \u201eZiemia obiecana\u201d, Iwaszkiewicz, \u201ePanny z Wilka\u201d, \u201eBrzezina\u201d , \u201ePan Tadeusz\u201d, \u201eZemsta\u201d \u2013 wspania\u0142e filmy, w kt\u00f3rych re\u017cyser jest \u201epanem od polskiego\u201d, wielkim nauczycielem w czasach, kiedy czytanie staje si\u0119 coraz mniej modne, kiedy programy szkolne ogo\u0142acane s\u0105 z kanon\u00f3w literatury, bez kt\u00f3rej nie spos\u00f3b zrozumie\u0107, kim jeste\u015bmy – ani dyskutowa\u0107, dok\u0105d idziemy.<\/p>\n
Kiedy my\u015bl\u0119 Wajda, my\u015bl\u0119 te\u017c o teatrze. Dla mojego pokolenia takie przedstawienia jak \u201eDwoje na hu\u015btawce\u201d (ze Zbyszkiem Cybulskim i El\u017cbiet\u0105 Kepi\u0144sk\u0105) w Gda\u0144sku, na pocz\u0105tku lat 60., czy \u201eSprawa Dantona\u201d w Teatrze Powszechnym w Warszawie – by\u0142y wydarzeniami, kt\u00f3re pozosta\u0142y z nami na ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n
Kiedy my\u015bl\u0119 Wajda, my\u015bl\u0119 \u201eobywatel i polityk\u201d. Sztuka Wajdy nie jest abstrakcyjna, hermetyczna, jest obywatelska, podejmuje najwa\u017cniejsze problemy, podobnie jak sam Andrzej nie \u017cy\u0142 w wie\u017cy z ko\u015bci s\u0142oniowej, tylko tu i teraz, anga\u017cowa\u0142 si\u0119, by\u0142 nawet senatorem, zbiera\u0142 ci\u0119gi, musia\u0142 by\u0107 dyplomat\u0105, \u017ceby m\u00f3c kr\u0119ci\u0107 swoje filmy w warunkach monopolu pa\u0144stwowego i cenzury, ale pokaza\u0142, \u017ce to jest mo\u017cliwe. Wykorzystywa\u0142 ka\u017cd\u0105 szczelin\u0119 wolno\u015bci i j\u0105 poszerza\u0142. Pami\u0119tam, jak po \u201ePopio\u0142ach\u201d, w czasie p\u00f3\u0142oficjalnej nagonki na Wajd\u0119 (podobnie potraktowany by\u0142 \u201eCz\u0142owiek z marmuru\u201d), przyszed\u0142em do Wajdy na wywiad dla POLITYKI (nigdy si\u0119 nie ukaza\u0142, skonfiskowany przez cenzur\u0119). Zapyta\u0142em go, co s\u0105dzi o atakach na niego ze strony \u201e\u017bo\u0142nierza Wolno\u015bci\u201d (beton narodowo-komunistyczny), a on odpowiedzia\u0142, \u017ce nigdy nie czyta, co o nim pisz\u0105, tylko wycina i wk\u0142ada do pudelka na buty, kt\u00f3re ma na strychu.<\/p>\n
Pami\u0119tam, jak w stanie wojennym przyszli do mnie wieczorem z \u017con\u0105, \u017cebym pojecha\u0142 na Sask\u0105 K\u0119p\u0119, do Ludwika Zimmerera (znany korespondent niemiecki i przyjaciel Polski), \u017ceby go poinformowa\u0107, \u017ce jego c\u00f3rka zosta\u0142a aresztowana w Krakowie. (Telefony w\u00f3wczas nie dzia\u0142a\u0142y albo by\u0142y kontrolowane).<\/p>\n
No i pami\u0119tam, jak zaledwie kilka dni temu spotkali\u015bmy si\u0119 w Teatrze Wielkim na \u201ePasa\u017cerce\u201d, kiedy Andrzej powiedzia\u0142: \u201eCzytam, czytam\u201d, a Krystyna doda\u0142a: \u201ePOLITYK\u0118 prenumerujemy\u201d. To by\u0142o nasze ostatnie spotkanie. Dzisiaj potrzebowa\u0142em zrobi\u0107 zaledwie kilka krok\u00f3w, \u017ceby przed Ich domem zapali\u0107 \u015bwieczk\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wraz ze \u015bmierci\u0105 Andrzeja Wajdy umar\u0142 kawa\u0142ek Polski, kawa\u0142 polskiej sztuki, a tak\u017ce kawa\u0142ek tych z nas, kt\u00f3rzy mieli to szcz\u0119\u015bcie zna\u0107 go prywatnie, by\u0107 s\u0105siadami na warszawskim \u017boliborzu.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3612"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3612"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3612\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3619,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3612\/revisions\/3619"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3612"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3612"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3612"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}