Chocia\u017c komunizm dawno ju\u017c le\u017cy w grobie, nie brak ludzi, kt\u00f3rzy nie wierz\u0105, \u017ce on zdech\u0142. Ich zdaniem system ci\u0105gle \u017cyje i nale\u017cy go dobi\u0107.<\/p>\n
Mimo \u017ce ukaza\u0142o si\u0119 wiele ksi\u0105\u017cek o Gu\u0142agu, mimo rekordowej widowni filmu \u201eKaty\u0144\u201d, mimo \u017ce \u201eCzarna ksi\u0119ga komunizmu\u201d ustala liczb\u0119 jego ofiar jako wy\u017csz\u0105 ni\u017c liczba ofiar nazizmu, mimo o\u017cywionej dzia\u0142alno\u015bci IPN, komunizm \u2013 zdaniem swoich dzisiejszych przeciwnik\u00f3w \u2013 nadal jest \u017cywotny. Gdzie on \u017cyje? Ot\u00f3\u017c uwi\u0142 sobie podobno gniazdko w naszej pami\u0119ci. Ludzie \u015bpiewaj\u0105 komunistyczne piosenki, bezwstydnie ogl\u0105daj\u0105 komunistyczne filmy i seriale, przypominaj\u0105 sobie bramki strzelone przez Deyn\u0119 i Szarmacha, monologi Holoubka, z nostalgi\u0105 wspominaj\u0105 komunistyczne czasy, rozmaite STS-y, Piwnice pod Baranami, kompozycje Pendereckiego, a nawet nie wypieraj\u0105 si\u0119 swoich osi\u0105gni\u0119\u0107 \u2013 komunistycznych dyplom\u00f3w, doktorat\u00f3w, lod\u00f3wek, profesur, komunistycznych domk\u00f3w na Mazurach, nie m\u00f3wi\u0105c o dzieciach deformowanych w komunistycznych szko\u0142ach. Wszystko to sp\u0119dza niekt\u00f3rym sen z powiek.<\/p>\n
Kilka dni temu w bezsennej z tego powodu \u201eRzeczpospolitej\u201d przeczyta\u0142em artyku\u0142 \u201eKomunizm wyprany ze znacze\u0144\u201d Autor, Pawe\u0142 Laufer, jest \u201efilozofem, pisarzem i podr\u00f3\u017cnikiem\u201d, doktorantem na KUL. Filozof, pisarz i podr\u00f3\u017cnik ubolewa, \u017ce komunizm \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od nazizmu – jest w Polsce traktowany pob\u0142a\u017cliwie. Przytacza opini\u0119 Anne Applebaum, \u017ce z Hitlerem w klapie nikt nie paraduje, a z sierpem i m\u0142otem, albo z Che Guevar\u0105 \u2013 czemu nie?<\/p>\n
Pokolenia wcze\u015bniejsze ni\u017c moje \u2013 pisze Laufer<\/em> \u2013 jeszcze nie oceni\u0142y komunizmu z ca\u0142\u0105 surowo\u015bci\u0105 i obiektywizmem, z jakimi \u0142atwo przysz\u0142o im oceni\u0107 cho\u0107by przywo\u0142ywany po wielokro\u0107 nazizm. Oczywi\u015bcie dlatego, \u017ce \u0142atwo i ochoczo przychodzi nam ocena tego, w czym nie mia\u0142o si\u0119 osobistego udzia\u0142u.<\/p><\/blockquote>\n
S\u0105dz\u0105c po fotografii autora, jest on m\u0142odym filozofem, pisarzem, podr\u00f3\u017cnikiem i doktorantem, a ja nale\u017c\u0119 do pokolenia wcze\u015bniejszego, odchodz\u0105cego. Usi\u0142uj\u0119 zrozumie\u0107, dlaczego pokolenie p. Laufera nie mo\u017ce poj\u0105\u0107, i\u017c pokolenie wcze\u015bniejsze nie jest tak \u201esurowe i obiektywne\u201d w s\u0105dach, jak doktorant KUL. Czy\u017cby\u015bmy byli pob\u0142a\u017cliwi wobec komunizmu, pragn\u0119li jego recydywy, znowu chcieli sta\u0107 w kolejkach, czeka\u0107 20 lat na mieszkanie albo na telefon, czy\u017cby\u015bmy postradali zmys\u0142y? Nie zamierzam wdawa\u0107 si\u0119 w uczone polemiki, ale mam swoj\u0105 hipotez\u0119: ot\u00f3\u017c czysty (a raczej brudny) komunizm w swej postaci syntetycznej w Polsce sko\u0144czy\u0142 si\u0119 du\u017co wcze\u015bniej ni\u017c og\u0142osi\u0142a to Joanna Szczepkowska. Zgadzam si\u0119 z Andrzejem Walickim, \u017ce Polska zacz\u0119\u0142a oddala\u0107 si\u0119 od totalitaryzmu w po\u0142owie lat 50., a to co by\u0142o p\u00f3\u017aniej \u2013 tzw. socjalizm realny \u2013 aczkolwiek nie mia\u0142o wiele wsp\u00f3lnego z demokracj\u0105 ani ze zdrowym rozs\u0105dkiem, zapisa\u0142o si\u0119 w naszej pami\u0119ci inaczej ni\u017c Auschwitz czy Ghetto. Nie by\u0142o ca\u0142kiem zgodne z liter\u0105 komunizmu, nie mieli\u015bmy wsp\u00f3lnych \u017con. To, w czym my\u015bmy \u017cyli, r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od tego, jak wyobra\u017ca sobie komunizm Pawe\u0142 Laufer. By\u0142o jednak nieszcz\u0119sne 16 metr\u00f3w kwadratowych z ciemn\u0105 kuchni\u0105 – obiekt marze\u0144, a dla niekt\u00f3rych \u2013 szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n
By\u0142oby dobrze, gdyby filozof i podr\u00f3\u017cnik Laufer przeczyta\u0142 wywiad (\u201eDu\u017cy Format\u201d) z Ma\u0142gorzat\u0105 Tusk (lat 50), kt\u00f3ra sp\u0119dzi\u0142a trudn\u0105, acz nie pozbawion\u0105 urok\u00f3w m\u0142odo\u015b\u0107 u boku opozycjonisty Donalda Tuska, w ci\u0119\u017ckich czasach \u201ePRL\u201d. Oto fragmenty:<\/p>\n
– Na mieszkanie starczy\u0142o?<\/p>\n
– Nie. Byli\u015bmy i tak szcz\u0119\u015bliwi. Jak urodzi\u0142am Kasi\u0119, dostali\u015bmy segment w hotelu asystenckim. Po 10 latach mieszkania w jednym pokoju. Rewelacja.<\/p>\n
– Jak si\u0119 m\u0105\u017c spisywa\u0142 jako ojciec?<\/p>\n
– Do Donka nale\u017ca\u0142o m.in. pranie pieluch. Kupi\u0142am tetr\u0119 na metry i uszy\u0142am kilkadziesi\u0105t pieluch, ale przez pierwsze miesi\u0105ce trzeba by\u0142o pra\u0107 co wiecz\u00f3r. Bia\u0142e chor\u0105gwie szczelnie wype\u0142nia\u0142y wielk\u0105 suszarni\u0119. Wszyscy rodzice tam suszyli. Mieszkali\u015bmy w hotelu asystenckim na szesnastu metrach, ale byli\u015bmy naprawd\u0119 szcz\u0119\u015bliwi, dooko\u0142a ludzie tacy jak my, m\u0142odzi z ma\u0142ymi dzie\u0107mi. Pogodna wyspa na szarym oceanie tamtej rzeczywisto\u015bci.<\/p><\/blockquote>\n
Tak wspomina swoj\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 dziewczyna z opozycji, z komitetu zak\u0142adowego \u201eS\u201d na uniwersytecie, \u017cona wiecznego opozycjonisty, kt\u00f3ry okresami by\u0142 bez pracy, wykluczony i szykanowany, a dzi\u015b jest premierem. Mo\u017ce oni byli szcz\u0119\u015bliwi wbrew systemowi, mo\u017ce przeciw systemowi, mo\u017ce byliby te\u017c szcz\u0119\u015bliwi w Trzeciej Rzeszy, zapewne w innym systemie mieliby si\u0119 lepiej, tak jak miliony ludzi. W\u015br\u00f3d nich dziennikarze (i – oczywi\u015bcie – ich czytelnicy spragnieni prawdy), kt\u00f3rzy byliby bardziej szcz\u0119\u015bliwi, gdyby nie by\u0142o cenzury, ale c\u00f3\u017c pocz\u0105\u0107 na to, \u017ce dziennikarz by\u0142 szcz\u0119\u015bliwy, kiedy uda\u0142o mu si\u0119 przechytrzy\u0107 cenzur\u0119, a czytelnik, kiedy doczyta\u0142 si\u0119 czego\u015b mi\u0119dzy wierszami? C\u00f3\u017c pocz\u0105\u0107 na to, \u017ce chwilami byli szcz\u0119\u015bliwi pomimo nieszcz\u0119\u015bliwego systemu i nie mog\u0105 zdoby\u0107 si\u0119 na taki, hm, obiektywizm, jak filozof i podr\u00f3\u017cnik, Pawe\u0142 Laufer? System by\u0142 nieludzki, ale ludzie jednak \u017cyli (co to by\u0142o za \u017cycie \u2013 to inna sprawa), s\u0142o\u0144ce wschodzi\u0142o i zachodzi\u0142o, za dnia ludzie cierpieli, ale w nocy si\u0119 kochali, a nawet bywali szcz\u0119\u015bliwi.<\/p>\n
Jedyne, co my \u2013 starsi – mo\u017cemy zrobi\u0107, to zej\u015b\u0107 ze sceny, co te\u017c i po kolei czynimy. Kiedy zabraknie ju\u017c ostatniego sentymentalnego \u015bwiadka, kt\u00f3ry z rozrzewnieniem wspomina swoj\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 (a nie system!), w\u00f3wczas nikt ju\u017c nie b\u0119dzie przeszkadza\u0142 filozofom i pisarzom w jego racjonalnej, obiektywnej ocenie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Chocia\u017c komunizm dawno ju\u017c le\u017cy w grobie, nie brak ludzi, kt\u00f3rzy nie wierz\u0105, \u017ce on zdech\u0142. Ich zdaniem system ci\u0105gle \u017cyje i nale\u017cy go dobi\u0107. Mimo \u017ce ukaza\u0142o si\u0119 wiele ksi\u0105\u017cek o Gu\u0142agu, mimo rekordowej widowni filmu \u201eKaty\u0144\u201d, mimo \u017ce \u201eCzarna ksi\u0119ga komunizmu\u201d ustala liczb\u0119 jego ofiar jako wy\u017csz\u0105 ni\u017c liczba ofiar nazizmu, mimo o\u017cywionej […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/371"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=371"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/371\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}