ksi\u0105\u017cka o Mickiewiczu i Towia\u0144skim<\/strong><\/a> wychodzi lada miesi\u0105c w Polsce,\u00a0 prof. Piotrowski i inni) towarzyszy\u0142y pouczaj\u0105ce wycieczki \u2013 do parku rze\u017aby w Dunajvaros (w\u0119gierskiej \u201eNowej Huty\u201d), do mieszkania \u2013 muzeum wybitnego filozofa marksistowskiego, Gyorgy Lukacsa, a tak\u017ce do archiwum OSA (Open Society Archive).<\/p>\nArchiwum Lukacsa mie\u015bci w jego dawnym mieszkaniu w Budapeszcie, w starej kamienicy nad Dunajem, z pi\u0119knym widokiem na Bud\u0119.\u00a0 Kamienica z pi\u0119kn\u0105, kr\u0119t\u0105 klatk\u0105 schodow\u0105 i mikroskopijn\u0105 wind\u0105, mieszkanie urz\u0105dzone\u00a0 bardzo skromnie, ca\u0142e, od pod\u0142ogi do sufitu zastawione ksi\u0105\u017ckami (jedna wielka szafa to ksi\u0105\u017cki Lukacsa wydane na W\u0119grzech i w innych krajach) oraz\u00a0 fiszkami. Poza tym st\u00f3\u0142, tapczan, nad nim fotografie \u017cony.<\/p>\n
Lukacs (1885-1971) by\u0142 wybitnym filozofem marksistowskim, teoretykiem sztuki, zw\u0142aszcza powie\u015bci, studiowa\u0142 w Heidelbergu, pisa\u0142 po niemiecku, wywar\u0142 du\u017cy wp\u0142yw na teori\u0119 estetyki, zw\u0142aszcza w ruchu komunistycznym. Do partii komunistycznej wst\u0105pi\u0142 w 1918 roku, rok p\u00f3\u017aniej, w kr\u00f3tkotrwa\u0142ej W\u0119gierskiej Republice Rad, by\u0142 komisarzem o\u015bwiaty, okres II wojny \u015bwiatowej sp\u0119dzi\u0142 w ZSRR, gdzie pracowa\u0142 naukowo, po wojnie powr\u00f3ci\u0142 na W\u0119gry, w 1956 roku, w rz\u0105dzie Imre Nagy\u2019a, przed interwencj\u0105 sowieck\u0105,\u00a0 by\u0142 ministrem kultury. Po 1989, mimo \u017ce na W\u0119grzech prawica ju\u017c rz\u0105dzi\u0142a, a i dzi\u015b ma wielkie wp\u0142ywy i si\u0119ga po w\u0142adz\u0119 \u2013 archiwum Georgy Lukacsa nadal istnieje, pozostaje pod opiek\u0105 Instytutu Filozofii oraz niewielkiej fundacji. Podejrzewam, \u017ce gdyby Lukacs by\u0142 Polakiem, to dzi\u015b IPN kaza\u0142by zmieni\u0107 nazw\u0119 fundacji i zdj\u0105\u0107 tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105 z budynku, w kt\u00f3rym filozof mieszka\u0142. Zwiedzania archiwum nie polecam, gdy\u017c normalnie jest dost\u0119pne tylko dla os\u00f3b pracuj\u0105cych naukowo, a dla szko\u0142y letniej CEU zrobiono wyj\u0105tek.<\/p>\n
Polecam za to wycieczk\u0119 do Archiwum Spo\u0142ecze\u0144stwa Otwartego (OSA) w\u00a0 centrum Budapesztu, na ulicy Arany Janos 12. Archiwum stanowi cz\u0119\u015b\u0107 Uniwersytetu \u015arodkowo – Europejskiego, za\u0142o\u017conego i finansowanego przez George\u2019a Sorosa. OSA zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w 1995 r., \u017ceby zapewni\u0107 miejsce dla archiwum Radia Wolna Europa i Radia Liberty z Monachium i z USA (instytucji utworzonych przez CIA \u2013 jak obja\u015bnia dyrektor archiwum Istvan Rev), archiw\u00f3w r\u00f3\u017cnych instytucji Sorosa, a tak\u017ce archiwum praw cz\u0142owieka, konflikt\u00f3w etnicznych (m.in. archiwum dokument\u00f3w z konfliktu etnicznego na Ba\u0142kanach). Archiwum Wolnej Europy jest w\u0142asno\u015bci\u0105 USA, natomiast OSA jest tu powiernikiem.<\/p>\n
Archiwum zawiera m.in. pisemn\u0105 transkrypcj\u0119 codziennych nas\u0142uch\u00f3w radia i telewizji z pa\u0144stw obozu sowieckiego, w\u0142\u0105cznie z prognoz\u0105 pogody (zatrudniano ponad sto maszynistek), przegl\u0105dy wszystkich gazet codziennych z pa\u0144stw \u201eobozu\u201d, analizy w\u0142asne Wolnej Europy, opracowania na wszelkie tematy \u2013 od Aborcji do Zag\u0142ady, kartoteki biograficzne dzia\u0142aczy partyjnych, pracownik\u00f3w aparatu w\u0142adzy do stopnia brygadzisty, dziennikarzy, artyst\u00f3w, nauczycieli, sportowc\u00f3w (w przypadku W\u0119gier \u2013 14 tys. os\u00f3b), poufne i jawne opracowania RWE, relacje imigrant\u00f3w oraz uciekinier\u00f3w dla os\u00f3b podstawionych przez stron\u0119 ameryka\u0144sk\u0105, wywiady jawne i relacje z rozm\u00f3w, o kt\u00f3rych osoby wypytywane nie wiedzia\u0142y, \u017ce wypowiadaj\u0105 si\u0119 dla potrzeb RWE, rozmowy i wywiady z mieszka\u0144cami pa\u0144stw zachodnich, kt\u00f3rzy je\u017adzili\u00a0 za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119, 2500 godzin nagra\u0144 radia i TV ZSRR, kolekcj\u0119 samizdat\u00f3w (2 tys. eksponat\u00f3w z Polski), archiwum Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u ws. Jugos\u0142awii, archiwum ONZ w sprawie ba\u0142ka\u0144skiej,\u00a0 archiwum Index on Censorship, archiwum studia filmowego milicji w\u0119gierskiej, dokumenty CIA i Departamentu Stanu USA z czas\u00f3w Zimnej Wojny, i wiele, wiele innych.<\/p>\n
S\u0105 tam rzeczy arcyciekawe, np. 150 tys. fotografii prywatnych, oddawanych na W\u0119grzech do wywo\u0142ania i odbitek, zakwalifikowanych jako \u201enieudane\u201d, oraz inne kolekcje fotografii prywatnych, pomocnych do odtworzenia \u017cycia codziennego po 1945 roku, archiwa sowieckie z lat 1920., archiwa nazistowskie z lat 1930., i zdygitalizowane archiwa Kominternu (OSA nie gardzi kopiami, wersj\u0105 elektroniczn\u0105 etc.) , a nawet nagrania s\u0142ynnych audycji jazzowych G\u0142osu Ameryki, kt\u00f3re przez 35 lat prowadzi\u0142 Willis Connover.
\nAchiwum zatrudnia 26 os\u00f3b, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 doskonale po angielsku, jest otwarte dla publiczno\u015bci, prowadzi badania, organizuje wystawy i dyskusje. Jeden z temat\u00f3w dyskusji: jak traktowa\u0107 materia\u0142y propagandowe, jak odr\u00f3\u017cnia\u0107 ziarno od plew zimnej wojny.<\/p>\n
W odr\u00f3\u017cnieniu od biednego i przykurzonego archiwum Lukacsa, OSA jest l\u015bni\u0105ca, , klimatyzowana i nowoczesna. W pewnym sensie cmentarz, pobojowisko bitwy o nasze serca i umys\u0142y.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Turystyka polityczna, czyli\u00a0 drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 relacji z Budapesztu, gdzie by\u0142em zaproszony do szko\u0142y letniej na temat humanistyki po 1989 roku, czyli jak pisa\u0107 po upadku komunizmu. Konkurs na organizacj\u0119 szko\u0142y letniej wygra\u0142a dr Magdalena Radomska z Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, imponuj\u0105ca m\u0142oda osoba, podopieczna prof. Piotra Piotrowskiego, wieloletniego dyrektora Instytutu Sztuki UAM w Poznaniu, a od przysz\u0142ego […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/591"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=591"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/591\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}