Po raz drugi w \u017cyciu by\u0142em na pogrzebie cz\u0142owieka, kt\u00f3rego nigdy nie pozna\u0142em osobi\u015bcie, ba, nawet nie widzia\u0142em na oczy. Za pierwszym razem by\u0142 to pogrzeb Henryka Hollanda, w 1961 r. Udzia\u0142 w tamtym pogrzebie by\u0142 form\u0105 protestu przeciwko \u201edokr\u0119caniu \u015bruby\u201d przez W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 kilka lat po Pa\u017adzierniku. By\u0142em wtedy cz\u0142owiekiem m\u0142odym, poszed\u0142em troch\u0119 za starszymi kolegami.<\/p>\n
Drugi raz by\u0142 dzisiaj, kiedy jestem ju\u017c cz\u0142owiekiem starym i wi\u0119cej z \u017cycia rozumiem \u2013 poszed\u0142em na pogrzeb Marka Edelmana (1919-2009). Dziwnym trafem, uroczysto\u015bci na placu przed pomnikiem Bohater\u00f3w Getta prowadzi\u0142a Agnieszka Holland, c\u00f3rka Henryka Hollanda. To dla mnie pierwszy zbieg okoliczno\u015bci tego dnia. Nie mia\u0142em szcz\u0119\u015bcia zna\u0107 Marka Edelmana, aczkolwiek posta\u0107 Jego bardzo mi przybli\u017cy\u0142a Hanna Krall i jej ksi\u0105\u017cka \u201eZd\u0105\u017cy\u0107 przez Panem Bogiem\u201d. Czu\u0142em, \u017ce musz\u0119 i\u015b\u0107 na ten pogrzeb, bo umar\u0142 jeden z nas, ba, nie tylko jeden z nas, ale mo\u017ce najwybitniejszy Polak i \u017cyd, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 Holocaust \u2013 i to jak prze\u017cy\u0142: z broni\u0105 w r\u0119ku, walcz\u0105c w Powstaniu w Getcie i w Powstaniu Warszawskim, walcz\u0105c \u2013 jak chyba powiedzia\u0142 Tadeusz Mazowiecki \u2013 nie o \u017cycie, a o godno\u015b\u0107, za\u015b po wojnie, w Polsce Ludowej, pracuj\u0105c jako kardiolog, dzia\u0142aj\u0105c w opozycji antykomunistycznej, w tym w KOR, w \u201eSolidarno\u015bci\u201d, b\u0119d\u0105c internowany, szykanowany i represjonowany.<\/p>\n
Pogrzeb Marka Edelmana zgromadzi\u0142 wiele osobisto\u015bci, by\u0142y osoby bliskie Zmar\u0142emu, a tak\u017ce by\u0142 prezydent Lech Kaczy\u0144ski, i by\u0142y prezydent Lech Wa\u0142\u0119sa, byli marsza\u0142kowie Borusewicz i Niesio\u0142owski, byli ministrowie, go\u015bcie z Izraela, kompania honorowa, ale przede wszystkim byli mieszka\u0144cy Warszawy \u2013 tysi\u0105ce ludzi, kt\u00f3re przysz\u0142y po\u017cegna\u0107 tego niezwyk\u0142ego cz\u0142owieka, uosabiaj\u0105cego to, co mo\u017ce by\u0107 w nas najlepsze \u2013 prostot\u0119, skromno\u015b\u0107, honor, odwag\u0119, godno\u015b\u0107.<\/p>\n
Kolejni m\u00f3wcy nie omijali spraw trudnych, r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy syjonistami a socjalistami z Bundu w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, pasywno\u015bci \u017cyd\u00f3w w czasie Zag\u0142ady, rozwi\u0105zania Bundu, \u017ceby nie zosta\u0142 wch\u0142oni\u0119ty przez PZPR, stosunku Marka Edelmana do emigracji i do pa\u0144stwa Izrael (kt\u00f3re po raz pierwszy odwiedzi\u0142 nielegalnie, kiedy to jeszcze by\u0142o zabronione), decyzji, \u017ceby pozosta\u0107 w Polsce, by\u0107 stra\u017cnikiem grob\u00f3w i pami\u0119ci, nie omijano trudnych stosunk\u00f3w polsko \u2013 \u017cydowskich, powojennych pogrom\u00f3w i Marca \u201968, wykorzystywania historii do cel\u00f3w politycznych, a nawet polityki historycznej i IV RP.<\/p>\n
Ale przede wszystkim – by\u0142 to ho\u0142d z\u0142o\u017cony wielkiemu cz\u0142owiekowi, ostatniemu niekwestionowanemu autorytetowi i bohaterowi polsko – \u017cydowskiemu. Po uroczysto\u015bci pod pomnikiem, za trumn\u0105 uformowa\u0142 si\u0119 kondukt, kt\u00f3ry odprowadzi\u0142 Marka Edelmana na Cmentarz \u017bydowski, gdzie zosta\u0142 pochowany obok bojownik\u00f3w \u017bydowskiej Organizacji Bojowej. Wracaj\u0105c do domu my\u015bla\u0142em o najnowszej ksi\u0105\u017cce Marii Janion \u201eBohater, spisek i \u015bmier\u0107\u201d o Polakach i \u017cydach. Z zadumy wyrwa\u0142 mnie telefon. Po kilku latach milczenia odezwa\u0142a si\u0119 znajoma m\u0142oda osoba \u2013 wnuczka nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c mecenasa Tadeusza P\u0142o\u0144skiego, jednego z tych, kt\u00f3rzy ocalili mnie w czasie Holokaustu. To by\u0142 drugi zbieg okoliczno\u015bci tego dnia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Po raz drugi w \u017cyciu by\u0142em na pogrzebie cz\u0142owieka, kt\u00f3rego nigdy nie pozna\u0142em osobi\u015bcie, ba, nawet nie widzia\u0142em na oczy. Za pierwszym razem by\u0142 to pogrzeb Henryka Hollanda, w 1961 r. Udzia\u0142 w tamtym pogrzebie by\u0142 form\u0105 protestu przeciwko \u201edokr\u0119caniu \u015bruby\u201d przez W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 kilka lat po Pa\u017adzierniku. By\u0142em wtedy cz\u0142owiekiem m\u0142odym, poszed\u0142em troch\u0119 za […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/615"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/615\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/passent\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}