Od paru dni do\u015b\u0107 intensywnie „cha\u0142turz\u0119” uk\u0142adaj\u0105c krzy\u017c\u00f3wki. Krzy\u017cuj\u0119 regularnie do kilku pism, ale ostatnio zrobi\u0142 si\u0119 przed\u015bwi\u0105teczny ruch w interesie, st\u0105d brak czasu i nieco d\u0142u\u017csza ni\u017c zwykle przerwa w blogowaniu. Pomy\u015bla\u0142em jednak, \u017ce m\u00f3g\u0142bym przerwa\u0107 t\u0119 przerw\u0119, nie odbiegaj\u0105c od tematu. Zatem przerywam.<\/p>\n
Napisa\u0142em „cha\u0142turz\u0119”, bo\u00a0zaj\u0119cie jest do\u015b\u0107 sztampowe, wi\u0119c\u00a0zapewne i tak nikt by mi nie uwierzy\u0142, \u017ce staram si\u0119, aby krzy\u017c\u00f3wki by\u0142y ciekawe, oryginalne, pomys\u0142owe itp. Tymczasem tak jest w istocie z prostego powodu,\u00a0wynikaj\u0105cego z\u00a0egoizmu i wygodnictwa –\u00a0w przeciwnym wypadku by\u0142aby to bowiem praca wyj\u0105tkowo nudna, monotonna i m\u0119cz\u0105ca. Raczej w\u00f3wczas wola\u0142bym post\u0105pi\u0107 tak, jak zwykle czyni si\u0119 w krzy\u017c\u00f3wkowych „fabryczkach”, czyli po prostu wcisn\u0105\u0142bym odpowiedni klawisz komputera, uruchamiaj\u0105c produkcj\u0119 ta\u015bmow\u0105. Mi\u0119dzy innymi tak powstaj\u0105cej mas\u00f3wce krzy\u017c\u00f3wka zawdzi\u0119cza opini\u0119 rozrywki tandetnej, umys\u0142owej g\u0142\u00f3wnie z nazwy i dalekiej od tego, czym teoretycznie by\u0107 powinna w najlepszym wydaniu\u00a0– zbiorkiem inteligentnych mini-zagadek z podpowiedziami.<\/p>\n
Wracaj\u0105c do mojego „cha\u0142turzenia”, wypada obiektywnie stwierdzi\u0107, \u017ce cho\u0107bym nie wiem jak si\u0119 stara\u0142, oporu materii, czyli pewnych rygor\u00f3w formalnych, nie przeskocz\u0119. Nie wstawi\u0119 s\u0142owa „\u017co\u0142\u0105d\u017a” tam, gdzie pasuje „ananas”; nie obja\u015bni\u0119 zabawnie wyraz\u00f3w „aids” i „Katy\u0144”; nie opisz\u0119 oryginalnie jakiego\u015b ma\u0142o znanego terminu naukowego lub geograficznego. Nie mam pod r\u0119k\u0105 atakuj\u0105cego krzy\u017c\u00f3wki felietonu Jerzego Urbana, a\u00a0\u015bci\u015blej – wydanej niedawno ksi\u0105\u017cki Krzysztofa Oleszczyka Krzy\u017c\u00f3wka<\/em> z przedrukiem tego artyku\u0142u, ale, je\u015bli dobrze pami\u0119tam, by\u0142a w nim mowa o „intelektualistach gardz\u0105cych krzy\u017c\u00f3wkami”. Wydaje mi si\u0119, \u017ce do wyj\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3rymi w czasach, gdy pojawi\u0142 si\u0119 \u00f3w felieton, wykszta\u0142ciuchy na pewno nie gardzi\u0142y, nale\u017ca\u0142a krzy\u017c\u00f3wka zamieszczana w Przekroju<\/em>. Formalnych cugli (krzy\u017cowanie si\u0119 s\u0142\u00f3w) mocno w niej\u00a0popuszczono, a ca\u0142a para sz\u0142a w obja\u015bnienia\u00a0– oryginalne, pomys\u0142owe, zabawne, oparte na skojarzeniach. To by\u0142o jedno z \u00f3wczesnych Przekrojowych<\/em> da\u0144 firmowych. Na koniec mam pro\u015bb\u0119 o uzupe\u0142nienie nieco kuriozalnej kolekcji, kt\u00f3r\u0105\u00a0ostatnio zainicjowa\u0142em. Ot\u00f3\u017c zbieram r\u00f3\u017cne znaczenia\u00a0terminu „krzy\u017c\u00f3wka”. W S\u0142owniku J\u0119zyka Polskiego<\/em> PWN jest ich pi\u0119\u0107:<\/p>\n 1. rozrywka umys\u0142owa. Jako sz\u00f3st\u0105 mo\u017cna by doda\u0107 nazw\u0119 geograficzn\u0105 (przynajmniej trzy wsie i dzielnica Jastrz\u0119bia-Zdroju).<\/p>\n Z pewno\u015bci\u0105 jednak „krzy\u017c\u00f3wka” pojawia si\u0119 jako termin specjalistyczny w w\u0105skich dziedzinach nauki lub techniki, w j\u0119zyku potocznym, \u017cargonie, gwarze ludowej lub \u015brodowiskowej itp. Gdyby kto\u015b z Pa\u0144stwa zna\u0142 konkretne przyk\u0142ady, wdzi\u0119czny b\u0119d\u0119 za uzupe\u0142nienie kolekcji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Od paru dni do\u015b\u0107 intensywnie „cha\u0142turz\u0119” uk\u0142adaj\u0105c krzy\u017c\u00f3wki. Krzy\u017cuj\u0119 regularnie do kilku pism, ale ostatnio zrobi\u0142 si\u0119 przed\u015bwi\u0105teczny ruch w interesie, st\u0105d brak czasu i nieco d\u0142u\u017csza ni\u017c zwykle przerwa w blogowaniu. Pomy\u015bla\u0142em jednak, \u017ce m\u00f3g\u0142bym przerwa\u0107 t\u0119 przerw\u0119, nie odbiegaj\u0105c od tematu. Zatem przerywam. Napisa\u0142em „cha\u0142turz\u0119”, bo\u00a0zaj\u0119cie jest do\u015b\u0107 sztampowe, wi\u0119c\u00a0zapewne i tak nikt […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/144"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=144"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/144\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nW\u0142a\u015bnie nast\u0119pstwa tych ogranicze\u0144 formalnych by\u0142y wielokrotnie pretekstem do atakowania krzy\u017c\u00f3wek. Przejechali si\u0119 walcem po nich i po rozwi\u0105zuj\u0105cych mi\u0119dzy innymi Jerzy Urban na \u0142amach Szpilek<\/em> oraz Hamilton w Kulturze <\/em>– obaj\u00a0<\/em>przed ponad 20 laty. Dzi\u015b rozje\u017cd\u017cane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie tak zwane krzy\u017c\u00f3wki panoramiczne, kt\u00f3re stanowi\u0105 dla umys\u0142u gum\u0119 do \u017cucia i na og\u00f3\u0142 degraduj\u0105 intelektualnie. Nie\u00a0do\u015b\u0107 \u017ce miele si\u0119 w nich w k\u00f3\u0142ko te same oklepane wyrazy i obja\u015bnienia,\u00a0to w dodatku bywa, \u017ce\u00a0wydawcy zbiork\u00f3w z takimi krzy\u017c\u00f3wkami nie maj\u0105 opor\u00f3w przed parokrotnym publikowaniem tych samych zada\u0144 w odpowiednich odst\u0119pach czasu.<\/p>\n
\nDzi\u015b takich rodzynk\u00f3w nie widz\u0119, cho\u0107 niewykluczone, \u017ce niezbyt uwa\u017cnie si\u0119 rozgl\u0105dam. Nie chodzi oczywi\u015bcie o to, \u017ce kto\u015b, gdzie\u015b opublikowa\u0142 jakie\u015b ambitne i fajne zadanie, tylko o sta\u0142\u0105 rubryczk\u0119 wysokiej marki w presti\u017cowym pi\u015bmie, w rodzaju codziennej krzy\u017c\u00f3wki w New York Times<\/em> lub „Krzy\u017c\u00f3wki z fragmentami” w rosyjskim miesi\u0119czniku Nauka i \u017ciz\u0144<\/em>. By\u0107 mo\u017ce u nas wypada\u0142oby wyr\u00f3\u017cni\u0107 Jolk\u0119 w Du\u017cym Formacie<\/em> (znam autora, ale nie osobi\u015bcie) przede wszystkim za to, \u017ce idzie pod pr\u0105d, czyli jest trudna, wbrew powszechnemu podlizywaniu si\u0119 konsumentom \u0142atwizn\u0105.<\/p>\n
\n2. mi\u0119so wo\u0142owe z okolicy ko\u015bci krzy\u017cowej.
\n3. przeci\u0119cie si\u0119 dr\u00f3g.
\n4. \u0142\u0105czenie organizm\u00f3w (p\u0142ciowo lub wegetatywnie) albo jego efekt.
\n5. gatunek kaczki.<\/p>\n