![\"Pac_1.JPG\"](\"http:\/\/penszko.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2008\/Pac_1.JPG\" "\\"Pac_1.JPG\\"")
\u00a0<\/p>\nCo przedstawia poni\u017cszy obrazek i kto go namalowa\u0142?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Znajomi, kt\u00f3rym zadawa\u0142em to pytanie, traktowali je na og\u00f3\u0142 niezbyt powa\u017cnie. W najlepszym wypadku stawiano na odr\u0119czny plan lub szkic terenu (z ukrytymi skarbami:)). Znaki w kilku polach kojarzy\u0142y si\u0119 z ptakami, rybami lub samolotami. Cz\u0119sto pada\u0142y okre\u015blenia bohomazy lub bazgro\u0142y. Kto\u015b typowa\u0142, \u017ce to „dzie\u0142o” mojego wnuka lub jakiego\u015b innego przedszkolaka. Nikt nie chcia\u0142 uwierzy\u0107 w prawid\u0142ow\u0105 odpowied\u017a: obrazek przedstawia zadanie szachowe, a wyszed\u0142 najprawdopodobniej spod r\u0119ki Leonarda da Vinci. Tak przynajmniej stwierdzili eksperci, badaj\u0105cy ten i pochodz\u0105ce z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a podobne szachowe malunki, cho\u0107 sprawa nie jest ostatecznie przes\u0105dzona.<\/p>\n
Zacz\u0105\u0107 wypada jednak od \u017cyj\u0105cego na prze\u0142omie XV i XVI wieku w\u0142oskiego franciszkanina, kt\u00f3ry nazywa\u0142 si\u0119 Luca Pacioli i mia\u0142 smyka\u0142k\u0119 do matematyki. By\u0142 nawet wyk\u0142adowc\u0105 uniwersyteckim\u00a0– najpierw w Perugii, a potem w Mediolanie\u00a0– za\u015b znany jest g\u0142\u00f3wnie jako tw\u00f3rca podstaw rachunkowo\u015bci. W wolnych chwilach lubi\u0142 g\u0142\u00f3wkowa\u0107 nad zagadkami matematycznymi i logicznymi. Mi\u0119dzy innymi by\u0142 pierwszym, kt\u00f3ry uog\u00f3lni\u0142 i przeanalizowa\u0142 znan\u0105 \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0119 o ch\u0142opie przewo\u017c\u0105cym przez rzek\u0119 wilka, koz\u0119 i kapust\u0119, a tak\u017ce opisa\u0142 pierwsz\u0105 sztuczk\u0119 karcian\u0105. Ponadto mia\u0142 s\u0142abo\u015b\u0107 do gry w szachy. W Mediolanie mnich matematyk zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z m\u0142odszym o siedem lat Leonardem da Vinci, a w 1499 roku, gdy miasto opanowali Francuzi, obaj czmychn\u0119li do Mantui. Tam schronili si\u0119 pod skrzyd\u0142a markiza Francesco Gonzagi, kt\u00f3rego \u017cona Izabella d’Este by\u0142a entuzjastk\u0105 szach\u00f3w. Ojczulek Pacioli postanowi\u0142 przypodoba\u0107 si\u0119 swoim protektorom, dedykuj\u0105c im, ale przede wszystkim markizie, zbi\u00f3r 114 zagadek szachowych, zatytu\u0142owany De Ludo Scachorum o Schifanoia<\/em> („Gra w szachy albo odrzucenie nudy”), kt\u00f3ry jakoby diagramami zilustrowa\u0142 jego druh Leonardo. Manuskrypt ten przez d\u0142ugi czas uwa\u017cano za zaginiony. Odnaleziony zosta\u0142 w grudniu 2006 roku w Gorycji (w\u0142oskie miasto tu\u017c przy granicy ze S\u0142oweni\u0105) w licz\u0105cej 22 000 tom\u00f3w bibliotece ksi\u0119cia Guglielmo Coronini.<\/p>\n Wiele wskazuje na to, \u017ce Leonardo da Vinci rzeczywi\u015bcie do ilustracji w manuskrypcie przy\u0142o\u017cy\u0142 r\u0119ki, oczywi\u015bcie lewej (o jego lewor\u0119czno\u015bci po raz pierwszy wspomnia\u0142 w jednej ze swoich prac w\u0142a\u015bnie Pacioli), jednak co do tego, jak du\u017ce by\u0142o to przy\u0142o\u017cenie, zdania s\u0105 podzielone. By\u0107 mo\u017ce mistrz tylko pom\u00f3g\u0142 przyjacielowi w zaprojektowaniu rysunk\u00f3w i niekt\u00f3re cz\u0119\u015bciowo wykona\u0142. Eksperci ustalili, \u017ce przynajmniej kilka z nich (mi\u0119dzy innymi zamieszczony powy\u017cej) wysz\u0142o spod lewej r\u0119ki. Na Leonarda wskazuj\u0105 te\u017c kolorystyka i kszta\u0142ty figur. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, jak horrendaln\u0105 cen\u0119 osi\u0105gn\u0119\u0142oby na aukcji to i tak bezcenne znalezisko, gdyby zosta\u0142o ostatecznie stwierdzone, \u017ce tw\u00f3rca Giocondy jest wsp\u00f3\u0142autorem znajduj\u0105cych si\u0119 w nim ilustracji.<\/p>\n Na razie jest pilnie strze\u017cona wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego, co z \u0141amiblogowego punktu widzenia wydaje si\u0119 najciekawsze, czyli zadania szachowe. Dot\u0105d ujawniono tylko cztery. Przedstawione powy\u017cej jest najbardziej zagadkowe, bo niekt\u00f3re figury s\u0105 jakby niedoko\u0144czone lub zamazane. Ponadto dla zmy\u0142ki… obr\u00f3ci\u0142em diagram o 90 stopni. Inna zmy\u0142ka jest dzie\u0142em mnicha i historii: w niekt\u00f3rych zadaniach w manuskrypcie figury poruszaj\u0105 si\u0119 zgodnie ze starymi regu\u0142ami gry, w innych wed\u0142ug nowych, obowi\u0105zuj\u0105cych do dzi\u015b.<\/p>\n Przypomn\u0119, \u017ce do XV wieku szachy by\u0142y \u0142agodne jak baranek, a \u015bci\u015blej \u0142agodne by\u0142y goniec i hetman. Ten pierwszy porusza\u0142 si\u0119 tylko o dwa pola na ukos, cho\u0107 m\u00f3g\u0142 przeskoczy\u0107 przez stoj\u0105c\u0105 obok figur\u0119; ten drugi rusza\u0142 si\u0119 o jedno pole na ukos. Dowarto\u015bciowanie obu figur nast\u0119powa\u0142o w latach 1475-1500, a wzrost agresywno\u015bci hetmana wydawa\u0142 si\u0119 tak znaczny, \u017ce w niekt\u00f3rych krajach nazywano go w\u015bciek\u0142\u0105 kr\u00f3low\u0105.<\/p>\n Postanowi\u0142em „przet\u0142umaczy\u0107” figury w innym zadaniu Pacciolego na nasze. Poni\u017cej z prawej strony znajduje si\u0119 orygina\u0142, obok wsp\u00f3\u0142czesna „kopia”.<\/p>\n A co dalej robi\u0107 z tym fantem\u00a0– nie mam poj\u0119cia. W og\u00f3le znak\u00f3w zapytania jest co niemiara. Po pierwsze nie ma pewno\u015bci, czy figura na c8 nie jest skoczkiem, bo berecik jednak ma antenk\u0119, cho\u0107 wyra\u017anie przesuni\u0119t\u0105 w lewo, wi\u0119c trudno okre\u015bli\u0107, na czym polega ewentualny b\u0142\u0105d rysownika (na innych diagramach te\u017c s\u0105 b\u0142\u0119dy, czasem ewidentne, np. bia\u0142y pionek na pierwszej linii). Co wa\u017cniejsze, pozycja jest kuriozalna, bo nie wiadomo, jak mog\u0142o doj\u015b\u0107 do r\u00f3wnoczesnego zaszachowania czarnego kr\u00f3la przez dwie figury. Ciekawe, \u017ce na innym z ujawnionych diagram\u00f3w z manuskryptu Paciolego czarny kr\u00f3l tak\u017ce jest szachowany, lecz tylko przez jedn\u0105 figur\u0119. By\u0107 mo\u017ce \u00f3wczesne zadania polega\u0142y na szukaniu najlepszego sposobu wybrni\u0119cia z opresji, a znak (litera?) na diagramie oznacza pole, na kt\u00f3re nale\u017cy odej\u015b\u0107 kr\u00f3lem. Co bardziej prawdopodobne, hetman i goniec w tym zadaniu poruszaj\u0105 si\u0119 zgodnie z dawnymi regu\u0142ami.<\/p>\n Wygl\u0105da na to, \u017ce dop\u00f3ki nie zostanie ujawniony tekst dotycz\u0105cy tego zadania, pozostanie ono dla szachist\u00f3w sekretem Paciolego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Co przedstawia poni\u017cszy obrazek i kto go namalowa\u0142? \u00a0 Znajomi, kt\u00f3rym zadawa\u0142em to pytanie, traktowali je na og\u00f3\u0142 niezbyt powa\u017cnie. W najlepszym wypadku stawiano na odr\u0119czny plan lub szkic terenu (z ukrytymi skarbami:)). Znaki w kilku polach kojarzy\u0142y si\u0119 z ptakami, rybami lub samolotami. Cz\u0119sto pada\u0142y okre\u015blenia bohomazy lub bazgro\u0142y. Kto\u015b typowa\u0142, \u017ce to „dzie\u0142o” […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=195"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Pac_2.JPG\"](\"http:\/\/penszko.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2008\/Pac_2.JPG\" "\\"Pac_2.JPG\\"")
\u00a0![\"Pac_3.JPG\"](\"http:\/\/penszko.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/2008\/Pac_3.JPG\" "\\"Pac_3.JPG\\"")
\u00a0<\/p>\n