{"id":471,"date":"2009-06-16T10:29:29","date_gmt":"2009-06-16T08:29:29","guid":{"rendered":"http:\/\/penszko.blog.polityka.pl\/?p=471"},"modified":"2009-06-30T16:16:00","modified_gmt":"2009-06-30T14:16:00","slug":"szachy-w-ciemno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/2009\/06\/16\/szachy-w-ciemno\/","title":{"rendered":"Szachy w ciemno"},"content":{"rendered":"

Na pocz\u0105tku XIX wieku w Prusach\u00a0wymy\u015blono gr\u0119 kriegspiel na\u015bladuj\u0105c\u0105 rzeczywiste dzia\u0142ania wojenne. Z czasem sta\u0142a si\u0119 ona symulacyjn\u0105 gr\u0105 sztabow\u0105, wykorzystywan\u0105 tak\u017ce jako pomoc dydaktyczna w szkoleniu oficer\u00f3w.
\nPod koniec XIX wieku w Anglii pojawi\u0142a si\u0119 odmiana szach\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 tak\u017ce nazwano z niemiecka kriegspiel, bo kojarzy\u0142a si\u0119 z prusk\u0105 „sztab\u00f3wk\u0105”\u00a0–\u00a0by\u0142a bli\u017csza konfliktowi militarnemu ni\u017c kr\u00f3lewska gra. O pozycji i dzia\u0142aniach przeciwnika ka\u017cda ze stron wiedzia\u0142a tyle, ile zdo\u0142a\u0142a ustali\u0107 w wyniku walk i prowadzonego wywiadu. Znany nie tylko mi\u0142o\u015bnikom fantastyki naukowej pisarz Philip K. Dick wpl\u00f3t\u0142 do jednego ze swoich opowiada\u0144 („Na obraz i podobie\u0144stwo\u00a0Yanceya”) bardzo zwi\u0119z\u0142y opis regu\u0142:<\/p>\n

– Przypu\u015b\u0107my jednak, \u017ce Yancey upodoba\u0142by sobie kriegspiel.
\n– Co takiego?
\n– Szachy na dw\u00f3ch szachownicach. Ka\u017cdy gracz ma swoj\u0105 plansz\u0119 z kompletem bierek. \u017baden nie widzi drugiej szachownicy. S\u0119dzia widzi obie i informuje gracza, kiedy zbija bierk\u0119\u00a0lub traci, albo pr\u00f3buje wykona\u0107 ruch na zaj\u0119te pole lub zrobi\u0107 inne niemo\u017cliwe posuni\u0119cie, albo szachuje lub jego kr\u00f3l jest szachowany.
\n– Rozumiem – wtr\u0105ci\u0142 szybko Taverner. – Ka\u017cdy gracz pr\u00f3buje odtworzy\u0107 rozmieszczenie bierek przeciwnika na planszy. Gra w ciemno. Bo\u017ce, to wymaga skumulowania ca\u0142ej mocy umys\u0142u.
\n– W Prusach w\u00a0taki spos\u00f3b uczono oficer\u00f3w strategii wojskowej. To wi\u0119cej ni\u017c gra, to kosmiczne zapasy m\u00f3zg\u00f3w<\/em>.<\/p>\n

Autora zwiod\u0142a zbie\u017cno\u015b\u0107 nazw i przypisa\u0142 gr\u0119 szachow\u0105 Prusakom, ale reszta jest z grubsza w porz\u0105dku.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 odmian szach\u00f3w\u00a0trafia do lamusa, kriegspiel nale\u017cy do wyj\u0105tk\u00f3w i\u00a0trzyma si\u0119 ca\u0142kiem nie\u017ale. Od przesz\u0142o wieku\u00a0gra ma, co prawda niewielkie, ale jednak,\u00a0grono\u00a0swoich fan\u00f3w. W\u00a0latach 60. i 70.\u00a0by\u0142a modna na uniwersytetach ameryka\u0144skich. Poza tym interesowa\u0142a\u00a0wielu szachist\u00f3w,\u00a0tak\u017ce tych najwybitniejszych. Wiadomo, \u017ce estym\u0105 darzyli\u00a0j\u0105\u00a0mistrzowie \u015bwiata Emanuel Lasker i Bobby Fischer, a w organizowanych w Anglii turniejach startowa\u0142 Aleksander Alechin.<\/p>\n

Wiedza oraz strategia i logika szachowa nie s\u0105 w kriegspiel najistotniejsze. Gra jest przede wszystkim silnie dedukcyjna i pami\u0119ciowa. Kto nie potrafi przez d\u0142u\u017cszy czas skoncentrowa\u0107 uwagi, gromadz\u0105c informacje „wywiadowcze” i wyci\u0105gaj\u0105c z nich wnioski, ten szybko gubi si\u0119 i zniech\u0119ca. Cz\u0119sto najwi\u0119cej zabawy ma s\u0119dzia i widzowie, obserwuj\u0105cy potyczk\u0119 prowadzon\u0105 mniej lub bardziej po omacku.<\/p>\n

Ostatnio\u00a0do kriegspiel\u00a0przymierzyli si\u0119 informatycy. Mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce jest to gra z niepe\u0142n\u0105 informacj\u0105, czyli bli\u017csza rzeczywisto\u015bci, ale jednak zdecydowanie bardziej umys\u0142owa ni\u017c losowa (w przeciwie\u0144stwie np. do pokera). Pojedynki mi\u0119dzy kilkoma najlepszymi programami odbywaj\u0105 si\u0119 w ramach Olimpiady Komputerowej<\/a>, zdominowanej oczywi\u015bce przez programy szachowe. Za najsilniejszy uchodzi w\u0142oski program Dartboard, kt\u00f3ry triumfowa\u0142 tak\u017ce w tym roku w maju w Pampelunie.<\/p>\n

Popularne\u00a0i znacznie mniej „mroczne” s\u0105\u00a0zadania kriegspiel, nale\u017c\u0105ce do problemistyki bajkowej. Uwzgl\u0119dnia si\u0119 w nich niejednoznaczno\u015b\u0107 lub brak informacji oraz rol\u0119 s\u0119dziego, kt\u00f3ry po ka\u017cdym zaakceptowanym posuni\u0119ciu stwierdza: „bia\u0142e (czarne) wykona\u0142y ruch”\u00a0albo „bia\u0142e\u00a0(czarne) zbi\u0142y na polu x”, nie podaj\u0105c jednak jakie bierki uczestniczy\u0142y w starciu. Ponadto s\u0119dzia informuje graj\u0105cych o kilku innych sytuacjach, m\u00f3wi\u0105c:
\n– „ruch niemo\u017cliwy” (po tym gracz cofa bierk\u0119 i pr\u00f3buje wykona\u0107 inne posuni\u0119cie; pr\u00f3by trwaj\u0105 a\u017c do akceptacji s\u0119dziego);
\n– „mo\u017cliwe bicie pionkiem” (przed ruchem, gdy pionek atakuje jak\u0105\u015b bierk\u0119; po takiej informacji gracz musi wykona\u0107 pr\u00f3b\u0119 bicia pionkiem\u00a0– je\u015bli b\u0119dzie ona nieudana, nast\u0119pn\u0105 pr\u00f3b\u0119 ruchu mo\u017cna wykona\u0107 dowoln\u0105 bierk\u0105);
\n– „szach w rz\u0119dzie”, „szach w\u00a0kolumnie”\u00a0albo „szach na d\u0142u\u017cszej przek\u0105tej”\u00a0lub „szach na kr\u00f3tszej przek\u0105tnej” (z punktu widzenia kr\u00f3la stoj\u0105cego na przeci\u0119ciu przek\u0105tnych p\u00f3l, z kt\u00f3rych jedna jest\u00a0zawsze\u00a0kr\u00f3tsza, a druga d\u0142u\u017csza),\u00a0albo „szach skoczkiem”.
\n– „mat” lub „pat”.<\/p>\n

Niekt\u00f3re prostsze zadania bardzo przypominaj\u0105, je\u015bli chodzi o spos\u00f3b rozwi\u0105zywania, zwyk\u0142e problemy szachowe. Oto przyk\u0142ad:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Gdyby zadanie by\u0142o klasyczn\u0105 dwuchod\u00f3wk\u0105, nale\u017ca\u0142oby zacz\u0105\u0107 od przeanalizowania czterech posuni\u0119\u0107 bia\u0142ych: Hb2-b5, c2-c4, Gb7-c6, Gb7xd5. Skuteczny jest tylko\u00a0ruch pionkiem: 1. c2-c4. Po ka\u017cdej odpowiedzi czarnych\u00a0– d5xc4, d4xc3 (bicie w przelocie), d4-d3, dowolny ruch go\u0144cem lub skoczkiem\u00a0– bia\u0142e mog\u0105 wykona\u0107 posuni\u0119cie matuj\u0105ce go\u0144cem, wie\u017c\u0105 z a4, hetmanem lub skoczkiem z f1.
\nRozwi\u0105zywanie tego zadania jako dwuchod\u00f3wki kriegspiel wygl\u0105da prawie tak samo, poniewa\u017c na diagramie nie ma ukrytych bierek (pojawiaj\u0105 si\u0119, a w\u0142a\u015bciwie „znikaj\u0105”, w zadaniach innego typu, zwykle znacznie trudniejszych). Dopiero rozpatrywanie wariant\u00f3w drugiego posuni\u0119cia wi\u0105\u017ce si\u0119 z dodatkow\u0105 \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0105, wynikaj\u0105c\u0105 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce bia\u0142e nie widz\u0105 ruch\u00f3w czarnych i vice versa.
\nPo 1. c2-c4 s\u0119dzia stwierdza: „mo\u017cliwe bicie pionkiem”, wi\u0119c czarne musz\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 bicia. Gdy po tym s\u0119dzia poinformuje: „czarne zbi\u0142y na c4 (c3)”, to sytuacja b\u0119dzie dla bia\u0142ych jednoznaczna\u00a0i bez problemu zamatuj\u0105 kr\u00f3la go\u0144cem Gb7-f3X (po biciu na c4)\u00a0lub wie\u017c\u0105 Wa4-h4X (po biciu w przelocie). Gdy natomiast pr\u00f3ba bicia pionkiem oka\u017ce si\u0119 nieudana i po niej czarne spr\u00f3buj\u0105 innego posuni\u0119cia, to nast\u0119puj\u0105ce po nim stwierdzenie s\u0119dziego „czarne wykona\u0142y ruch” nie dostarczy bia\u0142ym konkretnej informacji –\u00a0podejrzane b\u0119d\u0105 trzy\u00a0ruchy czarnych: pionkiem na d3 albo dowolny\u00a0jedn\u0105 z dw\u00f3ch\u00a0figur.\u00a0W tej sytuacji bia\u0142e musz\u0105 pr\u00f3bowa\u0107. Je\u017celi jednak najpierw spr\u00f3buj\u0105 zamatowa\u0107 na przyk\u0142ad skacz\u0105c Sf1-g3, to taka pr\u00f3ba mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 fiaskiem, je\u015bli po niej nast\u0105pi\u00a0odpowied\u017a czarnych, a\u00a0potem stwierdzenie s\u0119dziego: „czarne zbi\u0142y na g3”. Chodzi zatem o ustalenie takiej kolejno\u015bci pr\u00f3b, aby po \u017cadnej nie pojawi\u0142 si\u0119 inny komunikat s\u0119dziowski\u00a0ni\u017c „ruch niemo\u017cliwy” albo „mat czarnemu kr\u00f3lowi”. Jaka\u00a0w tym przypadku powinna by\u0107 ta\u00a0kolejno\u015b\u0107, \u0142atwo ustali\u0107. Trudniej upora\u0107 si\u0119 z opart\u0105 na identycznej zasadzie poni\u017csz\u0105 dwuchod\u00f3wk\u0105 kriegspiel.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Prosz\u0119 wskaza\u0107 pierwszy ruch bia\u0142ych oraz poda\u0107 tak\u0105 kolejno\u015b\u0107 pr\u00f3b w drugim ruchu, kt\u00f3ra zapewnia\u0142aby zamatowanie czarnego kr\u00f3la.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na pocz\u0105tku XIX wieku w Prusach\u00a0wymy\u015blono gr\u0119 kriegspiel na\u015bladuj\u0105c\u0105 rzeczywiste dzia\u0142ania wojenne. Z czasem sta\u0142a si\u0119 ona symulacyjn\u0105 gr\u0105 sztabow\u0105, wykorzystywan\u0105 tak\u017ce jako pomoc dydaktyczna w szkoleniu oficer\u00f3w. Pod koniec XIX wieku w Anglii pojawi\u0142a si\u0119 odmiana szach\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 tak\u017ce nazwano z niemiecka kriegspiel, bo kojarzy\u0142a si\u0119 z prusk\u0105 „sztab\u00f3wk\u0105”\u00a0–\u00a0by\u0142a bli\u017csza konfliktowi militarnemu ni\u017c kr\u00f3lewska […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/471"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=471"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/471\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/penszko\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}