{"id":14700,"date":"2017-09-06T09:08:08","date_gmt":"2017-09-06T07:08:08","guid":{"rendered":"http:\/\/polifonia.blog.polityka.pl\/?p=14700"},"modified":"2017-09-06T17:42:47","modified_gmt":"2017-09-06T15:42:47","slug":"holger-czukay-rewolucjonista-z-gdanska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/2017\/09\/06\/holger-czukay-rewolucjonista-z-gdanska\/","title":{"rendered":"Holger Czukay: Rewolucjonista z Gda\u0144ska"},"content":{"rendered":"<p>Niestety, tu zn\u00f3w prasowa sp\u00f3\u0142dzielnia pogrzebowa. Bo z trzech r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 przysz\u0142a do mnie rano wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci <strong>Holgera Czukaya<\/strong>, jednego z ostatnich \u017cyj\u0105cych cz\u0142onk\u00f3w niemieckiej grupy Can (pozostali jeszcze wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel tej formacji Irmin Schmidt i dw\u00f3ch by\u0142ych wokalist\u00f3w). Czukay by\u0142 \u015bwietnym, charakterystycznym basist\u0105 (gra\u0142 te\u017c na waltorni, czasem na innych instrumentach), otwartym na eksperymenty dzieckiem rewolucji 1968 roku, lekko ekscentrycznym, ale przemi\u0142ym cz\u0142owiekiem i t\u0105 spo\u015br\u00f3d wielkich postaci muzyki rozrywkowej prze\u0142omu lat 60. i 70., kt\u00f3ra mia\u0142a naprawd\u0119 du\u017cy zwi\u0105zek z Polsk\u0105. Urodzi\u0142 si\u0119 tutaj w 1938 roku i trafi\u0142 jako siedmiolatek, wysiedlony z Gda\u0144ska wraz z rodzin\u0105, do Niemiec, najpierw do Hanoweru, p\u00f3\u017aniej do Berlina. By\u0142 wi\u0119c poniek\u0105d uchod\u017ac\u0105 (w Niemczech problem dzisiejszych uchod\u017ac\u00f3w bywa por\u00f3wnywany z sytuacj\u0105 powojennych wysiedlonych). <\/p>\n<p>Wraz z Irminem Schmidtem studiowa\u0142 kompozycj\u0119 u Karlheinza Stockhausena, pr\u00f3buj\u0105c zarazem przetwarza\u0107 na swoj\u0105 mod\u0142\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 muzyk\u0119 rockandrollow\u0105. Byli pionierami samplingu &#8211; wykorzystywali w swojej muzyce odg\u0142osy zamieszek studenckich w Pary\u017cu. Wraz ze zmar\u0142ym niedawno Jakim Liebezeitem Czukay wprowadza\u0142 do zachodniej muzyki rozrywkowej elementy afryka\u0144skiej rytmiki. Jego nagrania poza Can (kapitalne <em>Canaxis <\/em>nagrane z Rolfem Dammersem) pozwalaj\u0105 go te\u017c uzna\u0107 za prekursora ambientu. Nale\u017ca\u0142 do tych muzyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zara\u017cali swoimi pomys\u0142ami innych, \u0142atwo wchodz\u0105c w r\u00f3\u017cnego typu kooperacje &#8211; cho\u0107by z Davidem Sylvianem czy Jah Wobble&#8217;em. Czukay uwa\u017ca\u0142 si\u0119 te\u017c za muzyka punkowego. Nie wspomina\u0107 go dzisiaj by\u0142oby niegodziwo\u015bci\u0105. Dlatego raz jeszcze w ca\u0142o\u015bci przypomn\u0119 moj\u0105 rozmow\u0119 z Czukayem sprzed 18 lat. Dla mnie niezapomnian\u0105 i na pewno jedn\u0105 z wa\u017cniejszych w \u017cyciu.<!--more--><\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/u09fBMAxtNc\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Czy m\u00f3g\u0142by\u015b opowiedzie\u0107 mi o swoim dzieci\u0144stwie sp\u0119dzonym w Gda\u0144sku?<\/strong><br \/>\n\u2013 Urodzi\u0142em si\u0119 w Gda\u0144sku. Moim s\u0105siadem by\u0142 G\u00fcnter Grass, wtedy o jakie\u015b 10 lat starszy ode mnie \u2013 by\u0142 r\u00f3wie\u015bnikiem mojego brata i chodzili do jednej klasy. Nawet nasze ogrody przydomowe by\u0142y po\u0142\u0105czone \u2013 nie by\u0142o ogrodzenia. 9 stycznia 1945 roku wyjechali\u015bmy poci\u0105giem Czerwonego Krzy\u017ca do Niemiec. Mieli\u015bmy kupione bilety na podr\u00f3\u017c okr\u0119tem MS Wilhelm Gustloff. Nie wiem, czy pami\u0119tasz ten statek, kt\u00f3ry zaton\u0105\u0142 z ponad pi\u0119cioma tysi\u0105cami ludzi na pok\u0142adzie? Najwi\u0119ksz\u0105 katastrof\u0119 morsk\u0105? No wi\u0119c to moja babcia uzna\u0142a, \u017ce za nic na \u015bwiecie nie wsi\u0105dzie na statek. Dlatego zdecydowali\u015bmy si\u0119 na poci\u0105g.<\/p>\n<p><strong>I wyl\u0105dowa\u0142e\u015b w Niemczech\u2026<\/strong><br \/>\n\u2013 Dotarli\u015bmy do wschodnich Niemiec, niedaleko Hanoweru. Na pocz\u0105tku stacjonowali tam Amerykanie. Pami\u0119tam, \u017ce pocz\u0119stowali mnie czekolad\u0105 \u2013 to by\u0142 wtedy dla mnie symbol pokoju. Potem Amerykanie wyjechali i pojawili si\u0119 Rosjanie. Jak ka\u017cde dziecko, mia\u0142em w\u00f3wczas oczywi\u015bcie spor\u0105 kolekcj\u0119 broni. Za kt\u00f3rym\u015b razem jaki\u015b ch\u0142opak chcia\u0142 mnie pobi\u0107. Zdarzy\u0142o si\u0119 to naprzeciwko szko\u0142y, do kt\u00f3rej chodzi\u0142em. Jaka\u015b Rosjanka, \u017co\u0142nierka, zacz\u0119\u0142a wtedy zach\u0119ca\u0107 inne dzieciaki, \u017ceby si\u0119 na mnie rzuci\u0142y. Tego by\u0142o za wiele. Rozda\u0142em znajomym dzieciakom amunicj\u0119, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej uzbiera\u0142em, da\u0142em im he\u0142my i we tr\u00f3jk\u0119 zaatakowali\u015bmy t\u0119 szko\u0142\u0119. Mia\u0142em za to nieprzyjemno\u015bci. To by\u0142 jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych uciekli\u015bmy na Zach\u00f3d.<\/p>\n<p><strong>S\u0142ysza\u0142em, \u017ce mieszka\u0142e\u015b p\u00f3\u017aniej na granicy Berlina Wschodniego i Zachodniego.<\/strong><br \/>\n\u2013 Tak. Nazywano to \u201ema\u0142\u0105 wysp\u0105\u201d. Miejsce by\u0142o otoczone ze wszystkich stron drutem kolczastym. W 1962 roku, kiedy studiowa\u0142em w Berlinie, to by\u0142o najta\u0144sze miejsce, gdzie mo\u017cna by\u0142o wynaj\u0105\u0107 mieszkanie. Dosta\u0142em specjaln\u0105 przepustk\u0119, \u017ceby tam przebywa\u0107. Trzech uzbrojonych wschodnich \u017co\u0142nierzy pilnowa\u0142o z zewn\u0105trz ogrodzenia. Wewn\u0105trz stacjonowali Amerykanie. \u017beby dosta\u0107 si\u0119 do domu, musia\u0142em przej\u015b\u0107 trzy wschodnioniemieckie i jedn\u0105 zachodnioberli\u0144sk\u0105 kontrol\u0119 dokument\u00f3w. I ci \u017co\u0142nierze ze wschodniego Berlina szybko stali si\u0119 moimi dobrymi przyjaci\u00f3\u0142mi. Cz\u0119sto rozmawiali\u015bmy o muzyce, spotykali\u015bmy si\u0119 w nocy, a ja przynosi\u0142em im z zachodniej strony piwo i papierosy. Pewnego dnia wyl\u0105dowa\u0142 w okolicy ameryka\u0144ski helikopter, a ja akurat przeje\u017cd\u017ca\u0142em na rowerze. Krzykn\u0119li do mnie: \u201eSt\u00f3j, chod\u017a z nami, w\u0142a\u015bnie obchodzimy \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci!\u201d. To by\u0142 mi\u0142y wiecz\u00f3r i pierwszy raz w \u017cyciu naprawd\u0119 si\u0119 wtedy upi\u0142em.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/XNfp7s1atAw\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Amerykanie bardzo wp\u0142yn\u0119li wtedy na kultur\u0119 Berlina Zachodniego. A jaki wp\u0142yw wywarli na twoj\u0105 muzyk\u0119?<\/strong><br \/>\n\u2013 Bardzo du\u017cy. Obozy wojskowe mia\u0142y, rzecz jasna, swoje kluby. W klubach chciano s\u0142ucha\u0107 muzyki, a zespo\u0142y oczywi\u015bcie nie pochodzi\u0142y wcale z Ameryki, tylko z Niemiec. Pr\u00f3bowa\u0142y wi\u0119c si\u0142\u0105 rzeczy gra\u0107 rock\u2019n\u2019rolla, nawet jazz. W latach 50. bardzo ekscytowa\u0142 mnie w\u0142a\u015bnie jazz, ale szybko zda\u0142em sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce nie jestem urodzonym jazzmanem. Kiedy co\u015b zagra\u0142em, zawsze zadawa\u0142em sobie pytanie: czy nie m\u00f3g\u0142bym zrobi\u0107 tego lepiej? W jazzie nie jest to w\u0142a\u015bciwa filozofia \u2013 to, co zagra\u0142e\u015b, jest zawsze w\u0142a\u015bciwe. Muzycy rockowi my\u015bleli zupe\u0142nie odwrotnie \u2013 to, co zagra\u0142e\u015b, mo\u017cna jeszcze poprawi\u0107, udoskonali\u0107.<br \/>\n<strong><br \/>\nP\u00f3\u017ane lata 60. to wybuch spo\u0142eczny, kulturalny, polityczny. Czy w zespole czuli\u015bcie si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 \u00f3wczesnego ruchu m\u0142odzie\u017cowego?<\/strong><br \/>\n\u2013 Tak. W latach 1966-68 by\u0142em nauczycielem. Ale to moi uczniowie m\u00f3wili mi o The Rolling Stones, Jimim Hendriksie, nazwiskach, o kt\u00f3rych nie mia\u0142em wcze\u015bniej poj\u0119cia. Jeden z tych uczni\u00f3w, Michael Karoli, zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej naszym gitarzyst\u0105. To on zaprowadzi\u0142 mnie do klubu, gdzie spotkali\u015bmy Tony\u2019ego Ashtona (za\u0142o\u017cyciel brytyjskiej grupy Ashton, Gardner And Dyke, potem gra\u0142 w Family \u2013 przyp. bch). Byli bardzo popularni w Wielkiej Brytanii i zaproponowali\u015bmy mu za\u0142o\u017cenie wsp\u00f3lnej, eksperymentalnej grupy. By\u0142 jednak tak pijany, \u017ce prawdopodobnie nast\u0119pnego dnia nic ju\u017c nie pami\u0119ta\u0142. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej przyszed\u0142 sygna\u0142 od Irmina Schimidta m\u00f3wi\u0105cy dok\u0142adnie to samo: za\u0142\u00f3\u017cmy eksperymentalny zesp\u00f3\u0142 rockowy.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/tJghUFZVs8I\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Brali\u015bcie udzia\u0142 w rewolcie studenckiej 1968 roku?<\/strong><br \/>\n\u2013 Nasz zwi\u0105zek z rewolucj\u0105 roku 1968 ograniczy\u0142 si\u0119 do p\u0142aszczyzny d\u017awi\u0119kowej. Kiedy wybuch\u0142y w Pary\u017cu zamieszki student\u00f3w, byli\u015bmy tam i nagrywali\u015bmy je na ta\u015bm\u0119. I w czasie pierwszego koncertu, jaki dali\u015bmy, odtwarzali\u015bmy odg\u0142osy tych zamieszek jako rodzaj sampli.<\/p>\n<p><strong>To pewnie jeden z pierwszych sampli w historii muzyki pop? Bo tylko w muzyce wsp\u00f3\u0142czesnej pojawia\u0142y si\u0119 wcze\u015bniej.<\/strong><br \/>\n\u2013 Tak, Karlheinz Stockhausen by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3rzy zastosowali t\u0119 technik\u0119. On w\u0142a\u015bciwie komponowa\u0142 z sampli swoje utwory. Ale to nie my przenie\u015bli\u015bmy j\u0105 do muzyki pop. Przed Can by\u0142 pewien cz\u0142owiek \u2013 rodzaj komediowego muzyka, Amerykanin, nazywa\u0142 si\u0119 Spike Jones. I by\u0142 pierwsz\u0105 osob\u0105, o jakiej wiem, kt\u00f3ra zastosowa\u0142a t\u0119 technik\u0119 w nagraniu pop. Spike Jones mia\u0142 psa, nagra\u0142 jego szczekanie i opracowa\u0142 je w ten spos\u00f3b, by powsta\u0142a melodia Jingle Bells i ustawi\u0142 rytmicznie, po prostu montuj\u0105c ta\u015bm\u0119.<\/p>\n<p><strong>Irmin [Schmidt] m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce trzymali\u015bcie si\u0119 z dala od polityki\u2026<\/strong><br \/>\n\u2013 Nigdy nie anga\u017cowali\u015bmy si\u0119 w ni\u0105 intencjonalnie. Ale Irmin by\u0142 osob\u0105, kt\u00f3ra najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119powa\u0142a w imieniu zespo\u0142u i zdarza\u0142o mu si\u0119 okre\u015bla\u0107 nasze stanowisko polityczne. Reszta z nas unika\u0142a tych spraw. Uwa\u017cam, \u017ce polityka odbiera muzyce \u017cycie. Sam nigdy nie mog\u0142em opowiedzie\u0107 si\u0119 za jedn\u0105 si\u0142\u0105 czy kierunkiem politycznym.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Gp6oPyQnX60\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>A narkotyki? Termin \u201ekraut rock\u201d by\u0142 chyba z nimi zwi\u0105zany?<\/strong><br \/>\n\u2013 Kraut rock to brytyjski termin, kt\u00f3ry pochodzi z czas\u00f3w wojny. Niemieccy \u017co\u0142nierze byli tak nazywani na Wyspach, m\u00f3wiono o nich \u201estupid krauts\u201d [\u201ekapu\u015bciane \u0142by\u201d \u2013 przyp. bch]. A poniewa\u017c niemiecka muzyka ko\u0144ca lat 60. brzmia\u0142a dla Anglik\u00f3w troch\u0119 naiwnie, uwa\u017cano zespo\u0142y z Niemiec za \u017c\u00f3\u0142todziob\u00f3w w tej dziedzinie. Media na Wyspach \u015bmia\u0142y si\u0119 z nich. Ale my w Can nie nale\u017celi\u015bmy do tego ruchu \u2013 cho\u0107by z tego powodu, \u017ce krytycy brytyjscy na pocz\u0105tku nie uznawali nas nawet za Niemc\u00f3w, przyjmowali, \u017ce jeste\u015bmy Brytyjczykami.<\/p>\n<p><strong>Ten termin nie mia\u0142 aby zwi\u0105zku z marihuan\u0105?<\/strong><br \/>\n\u2013 Nie, dopiero p\u00f3\u017aniej stworzono t\u0119 otoczk\u0119. Oryginalnie odnosi\u0142 si\u0119 tylko do kapusty (niem. \u201ekraut\u201d \u2013 przyp. bch). Wiesz, tych wszystkich opowie\u015bci o muzykach pal\u0105cych marihuan\u0119 nie powinno si\u0119 mitologizowa\u0107. Oczywi\u015bcie, kiedy wypalisz jointa, wra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119ki troch\u0119 si\u0119 wyostrza, ale czasem przy graniu muzyki to jednak przeszkadza. Problem w tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u00f3wczesnych zespo\u0142\u00f3w niemieckich nie gra\u0142a improwizacji, tylko realizowa\u0142a wcze\u015bniej przemy\u015blane koncepcje. W wypadku Can by\u0142o inaczej. W por\u00f3wnaniu z reszt\u0105 grup zachowywali\u015bmy si\u0119 jak zesp\u00f3\u0142 futbolowy. Taki zesp\u00f3\u0142 nie wie nigdy, gdzie za chwil\u0119 b\u0119dzie pi\u0142ka. Podobnie my nigdy nie wiedzieli\u015bmy, jaki ton zabrzmi za chwil\u0119. Ale byli\u015bmy jako zesp\u00f3\u0142 wystarczaj\u0105co zgrani i wytrenowani, \u017ceby t\u0119 \u201epi\u0142k\u0119\u201d umie\u015bci\u0107 we w\u0142a\u015bciwej bramce.<\/p>\n<p><strong>Wydaje si\u0119, \u017ce w waszym zespole ka\u017cdy mia\u0142 r\u00f3wny wk\u0142ad w kompozycje. Jak z tym by\u0142o naprawd\u0119?<\/strong><br \/>\n\u2013 Tak, ka\u017cdy by\u0142 tak samo wa\u017cny. Oczywi\u015bcie, ka\u017cdy z nas mia\u0142 jakie\u015b szczeg\u00f3lne zdolno\u015bci, kt\u00f3rych nie mia\u0142 \u017caden z pozosta\u0142ych. Ja zajmowa\u0142em si\u0119 in\u017cynieri\u0105 d\u017awi\u0119ku, generowaniem podk\u0142ad\u00f3w, ta\u015bmami, bo mia\u0142em do tego s\u0142abo\u015b\u0107. Jaki oczywi\u015bcie ci\u0105gle filozofowa\u0142 na temat rytmu.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/pkuR-vzQY4Y\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Co si\u0119 dzia\u0142o, kiedy wchodzili\u015bcie do studia?<\/strong><br \/>\n\u2013 Jedynym pomys\u0142em, z jakim wchodzili\u015bmy do studia nagraniowego, by\u0142o nastrojenie naszych instrument\u00f3w. Nie by\u0142o \u017cadnych pomys\u0142\u00f3w na kompozycje. Czasem utwory rodzi\u0142y si\u0119 ze wsp\u00f3lnej dyskusji. Michael (Karoli) by\u0142 na przyk\u0142ad cz\u0119sto krytykowany przez Jakiego \u2013 siada\u0142 potem przy gitarze i wy\u0142adowywa\u0142 sw\u00f3j gniew. Tak by\u0142o w jednym z najlepszych kawa\u0142k\u00f3w, jakie nagrali\u015bmy \u2013 to by\u0142o <em>Uphill<\/em> [utw\u00f3r z p\u0142yty <em>Delay 1968<\/em> \u2013 przyp. bch]. Wtedy Michael zacz\u0105\u0142 gra\u0107, a Jaki nawet zmieni\u0142 rytm do tego utworu, czego z za\u0142o\u017cenia nigdy nie robi\u0142. Czasami pocz\u0105tkiem kompozycji by\u0142y wi\u0119c emocje, czasem jakie\u015b wydarzenie \u2013 na przyk\u0142ad kiedy si\u0119 stoi na scenie i nie gra niczego, a ludzie zaczynaj\u0105 gwizda\u0107. To wywo\u0142uje pewn\u0105 reakcj\u0119 u muzyk\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Jak dosz\u0142o do waszych s\u0142ynnych sesji w Schloss Norvenich?<\/strong><br \/>\n\u2013 Znali\u015bmy cz\u0142owieka, kt\u00f3ry by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem tego zamku i on nas zaprosi\u0142 na pierwsze koncerty. Potem dostali\u015bmy od niego pomieszczenie, w kt\u00f3rym postanowili\u015bmy zbudowa\u0107 studio, ale zrobili\u015bmy to zupe\u0142nie inaczej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 zespo\u0142\u00f3w. Wtedy na fali by\u0142 sprz\u0119t hi-fi i nagrania wielo\u015bladowe. My nie mogli\u015bmy sobie pozwoli\u0107 na to, \u017ceby brzmie\u0107 czysto, bo to nie by\u0142o zgodne z naszymi za\u0142o\u017ceniami. Musieli\u015bmy mie\u0107 brudne brzmienie, wi\u0119c musieli\u015bmy wybudowa\u0107 sobie w\u0142asne studio. Nie mogli\u015bmy sobie pozwoli\u0107 na inne tak\u017ce z tego wzgl\u0119du, \u017ce wynaj\u0119cie studia kosztowa\u0142o maj\u0105tek, a przy naszym trybie pracy, sp\u0119dzali\u015bmy tam czasem od 12 do 16 godzin dziennie!<br \/>\n<strong><br \/>\nPami\u0119tam, \u017ce w jednym z wywiad\u00f3w m\u00f3wi\u0142e\u015b o Stockhausenie, \u017ce mia\u0142 bardzo bogat\u0105 \u017con\u0119 i dlatego m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na \u017cycie kompozytora. I \u017ce chcia\u0142e\u015b zrobi\u0107 podobnie.<\/strong><br \/>\n\u2013 Tak, rzeczywi\u015bcie. To dlatego zosta\u0142em nauczycielem. Wcze\u015bniej znalaz\u0142em w Szwajcarii bardzo bogat\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0119. Ale kiedy zdoby\u0142em dobrze p\u0142atn\u0105 prac\u0119, rozstali\u015bmy si\u0119.<\/p>\n<p><strong>Powa\u017cnie?<\/strong><br \/>\n\u2013 Tak, zupe\u0142nie powa\u017cnie.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/3buYpfYRlaA\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Mieli\u015bcie w\u0142a\u015bciwie jeden du\u017cy przeb\u00f3j \u2013 <em>Spoon<\/em>. To by\u0142a piosenka z jakiego\u015b serialu?<\/strong><br \/>\n\u2013 Tak, ta piosenka by\u0142a numerem jeden w Niemczech. Nagrali\u015bmy j\u0105 do niemieckiego serialu gangsterskiego [<em>Das Messer<\/em> \u2013 bch], kt\u00f3ry nie podoba\u0142 mi si\u0119 za bardzo, ale cieszy\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105.<\/p>\n<p><strong>Kt\u00f3ry z waszych wczesnych album\u00f3w jest twoim prywatnie ulubionym?<\/strong><br \/>\n\u2013 W zasadzie nie mam ulubionego albumu, tylko ulubione piosenki z r\u00f3\u017cnych p\u0142yt, ale je\u015bli mia\u0142bym wybiera\u0107, wybra\u0142bym <em>Delay 1968<\/em>.<\/p>\n<p><strong>Irmin Schmidt powiedzia\u0142, \u017ce stali\u015bcie si\u0119 przyjaci\u00f3\u0142mi w ci\u0105gu 10 minut i zostali\u015bcie nimi do dzi\u015b. Jak teraz wygl\u0105da wasza przyja\u017a\u0144?<\/strong><br \/>\n\u2013 Przez przyja\u017a\u0144 rozumiem co\u015b innego \u2013 g\u0142\u0119bokie zrozumienie. My przede wszystkim mamy do siebie wielki szacunek. Po tych wszystkich latach jeste\u015bmy jeszcze razem, spotykamy si\u0119, ale te\u017c wielk\u0105 rado\u015b\u0107 sprawia nam dzia\u0142anie osobno. Moja wizja tego, co b\u0119d\u0119 robi\u0142 w przysz\u0142o\u015bci, kompletnie r\u00f3\u017cni si\u0119 od tej, jak\u0105 maj\u0105 Irmin, Michael czy Jaki.<\/p>\n<p><strong>Tw\u00f3j pierwszy album solowy <em>Canaxis<\/em> nagrywa\u0142e\u015b z Rolfem Dammersem w tym samym czasie co pierwsze nagrania Can?<\/strong><br \/>\n\u2013 By\u0142 nagrywany dok\u0142adnie w tym samym czasie, co <em>Delay<\/em> i <em>Monster Movie<\/em>. Nie robili\u015bmy tego jednak w Schloss Norvenich, tylko w moim mieszkaniu. Wykorzystywa\u0142em na to m\u00f3j czas wolny po nagraniach z Can. Odno\u015bnie twojego poprzedniego pytania \u2013 <em>Canaxis<\/em> by\u0142a jedn\u0105 z pierwszych samplowanych kompozycji.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/FZtx7I6jsxg\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Po zespole Can wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142e\u015b z wieloma istotnymi dla muzyki postaciami. Kto by\u0142 najwa\u017cniejszym wsp\u00f3\u0142pracownikiem?<\/strong><br \/>\n\u2013 Oczywi\u015bcie Brian Eno. I na pewno Jah Wobble, bo by\u0142 niezwykle spontanicznym muzykiem, poza tym gra\u0142 na basie, wi\u0119c ja mog\u0142em si\u0119 wreszcie w jego towarzystwie zaj\u0105\u0107 czym\u015b zupe\u0142nie innym. My\u015bl\u0119, \u017ce <em>Full Circle<\/em>, album, kt\u00f3ry z nim nagra\u0142em, by\u0142 jednym z najlepszych w moim \u017cyciu. Z Jah Wobble\u2019em spotka\u0142em si\u0119 w Londynie. Gra\u0142 wtedy z Public Image Ltd., ale szuka\u0142 czego\u015b nowego. Pozna\u0142 nas dziennikarz \u201eNew Musical Express\u201d, kt\u00f3ry zaprosi\u0142 nas na piwo do swojego mieszkania.<\/p>\n<p><strong>Nie by\u0142o trudno wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z muzykiem o punkowych korzeniach?<\/strong><br \/>\n\u2013 Nie. Musisz zrozumie\u0107, \u017ce Can by\u0142 pierwsz\u0105 punkow\u0105 grup\u0105 w historii \u2013 na d\u0142ugo przedtem, jak takie zespo\u0142y pojawi\u0142y si\u0119 w Wielkiej Brytanii. To uwaga numer jeden. I teraz numer dwa: czy wiesz, \u017ce matka Jah Wobble\u2019a jest Polk\u0105? I on ma dok\u0142adnie to poczucie humoru, kt\u00f3re ceni\u0119 \u2013 <em>fugitive sense of humour<\/em> (poczucie humoru uciekiniera? humor uchod\u017aczy? \u2013 raczej trudny do przet\u0142umaczenia idiom \u2013 przyp. bch). Dlatego te\u017c jest osob\u0105, kt\u00f3ra tak dobrze mnie rozumie.<\/p>\n<p><strong>Dlaczego zdecydowali\u015bcie si\u0119 uczci\u0107 30-lecie Can, daj\u0105c cztery solowe koncerty zamiast wsp\u00f3lnego? (rozmowa odbywa\u0142a si\u0119 w 1999 roku &#8211; przyp. bch)<\/strong><br \/>\n\u2013 Nie ma sensu przywraca\u0107 do \u017cycia Can po to, \u017ceby zagra\u0107 jaki\u015b nostalgiczny zestaw utwor\u00f3w. To by by\u0142o co\u015b sprzecznego z wizerunkiem zespo\u0142u. Reaktywowanie grupy jest niemo\u017cliwe, przynajmniej tak twierdz\u0105 pozostali cz\u0142onkowie. Ale ja my\u015bl\u0119, \u017ce istnieje na to szansa \u2013 jedna jedyna. Nast\u0105pi\u0142oby to wtedy, gdyby\u015bmy u\u017cyli nowych medi\u00f3w, Internetu. Gdyby\u015bmy zaprosili wielu muzyk\u00f3w, \u017ceby wsp\u00f3lnie grali ze sob\u0105 za po\u015brednictwem Internetu \u2013 na przyk\u0142ad Briana Eno, Davida Sylviana, Jah Wobble\u2019a i wszystkich cz\u0142onk\u00f3w Can \u2013 i potem, nagle, od\u0142\u0105czyliby\u015bmy wszystkich go\u015bci spoza zespo\u0142u, to w tym momencie grupa zagra\u0142aby znowu w starym sk\u0142adzie, nawet o tym nie wiedz\u0105c! Jest wi\u0119c mo\u017cliwe, \u017ceby do tego doprowadzi\u0107, ale tylko bez wiedzy zespo\u0142u.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/y_gIdBRpL94\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>Jakiej muzyki w tej chwili s\u0142uchasz?<\/strong><br \/>\n\u2013 Nie s\u0142ucham du\u017co, bo s\u0142uchanie muzyki to dla mnie praca! Pracuj\u0119 du\u017co nad muzyk\u0105, wi\u0119c jestem naprawd\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, mog\u0105c od niej odpocz\u0105\u0107. Najch\u0119tniej nie s\u0142ucha\u0142bym jej w og\u00f3le \u2013 ale mam s\u0105siad\u00f3w pi\u0119tro wy\u017cej, za cienkim sufitem, kt\u00f3rzy puszczaj\u0105 bardzo g\u0142o\u015bno muzyk\u0119 i kiedy s\u0142ysz\u0119 ten mocny bas, zaczynam si\u0119 obawia\u0107, \u017ce znienawidz\u0119 muzyk\u0119.<br \/>\n<strong><br \/>\nA co s\u0105dzisz o scenie postrockowej, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119sto por\u00f3wnuje si\u0119 do was, co my\u015blisz o grupach takich jak Mouse On Mars z twojego miasta, Kolonii?<\/strong><br \/>\n\u2013 Wiesz, wygl\u0105dam w\u0142a\u015bnie przez okno i kilkana\u015bcie metr\u00f3w przede mn\u0105 widz\u0119 okno mieszkania Mouse On Mars. Tak, jeste\u015bmy s\u0105siadami. My\u015bl\u0119, \u017ce to, co te wszystkie grupy wzi\u0119\u0142y od Can, to nieeksponowanie siebie jako wirtuoz\u00f3w, niegranie sol\u00f3wek, tworzenie zwartej elektronicznej orkiestry.<\/p>\n<p><strong>Czy \u017ca\u0142ujesz czego\u015b, co m\u00f3g\u0142by\u015b zrobi\u0107 za czas\u00f3w Can, ale teraz ju\u017c nie mo\u017cesz?<\/strong><br \/>\n\u2013 Nie. Czuj\u0119 w sobie w tej chwili tyle energii, ile nie mia\u0142em nawet wtedy, gdy by\u0142em m\u0142ody, za czas\u00f3w Can. Je\u015bli wi\u0119c mia\u0142bym co\u015b takiego, czego wtedy nie mog\u0142em zrobi\u0107, na pewno zrobi\u0142bym to teraz. Wiem, \u017ce jeszcze nie jestem sko\u0144czony jako muzyk.<\/p>\n<p><strong>Cia\u0142o Holgera Czukaya znaleziono wczoraj, 5 wrze\u015bnia 2017 r., w jego domu w Weilerswist pod Koloni\u0105. Przyczyna \u015bmierci nie jest jeszcze znana.<\/strong><\/p>\n<p><em><br \/>\nRozmowa odby\u0142a si\u0119 w czerwcu 1999 r.<br \/>\nThanks to Hildegard and Holger.<br \/>\nNiewielkie fragmenty powy\u017cszego wywiadu wykorzystane zosta\u0142y w artykule o grupie Can, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w numerze 11\/1999 miesi\u0119cznika \u201eMachina\u201d.<\/em><\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/nm8MjLDbQ2o\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/8QLL2j8ZtxE\" frameborder=\"0\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Niestety, tu zn\u00f3w prasowa sp\u00f3\u0142dzielnia pogrzebowa. Bo z trzech r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 przysz\u0142a do mnie rano wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci Holgera Czukaya, jednego z ostatnich \u017cyj\u0105cych cz\u0142onk\u00f3w niemieckiej grupy Can (pozostali jeszcze wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel tej formacji Irmin Schmidt i dw\u00f3ch by\u0142ych wokalist\u00f3w). Czukay by\u0142 \u015bwietnym, charakterystycznym basist\u0105 (gra\u0142 te\u017c na waltorni, czasem na innych instrumentach), otwartym na eksperymenty [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14702,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,595,120,2696],"tags":[449,450,2965],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14700"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14700"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14711,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14700\/revisions\/14711"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14702"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/polifonia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}